Tek basit bir vitamin, kalp hastalığı riskinizi azaltabilir.
Çikolata yemek, öğrencilerdeki stresi azaltır.
Nadir hastalığa yakalanmış hastaların hayatını uzatan yeni ilaç.
Her gün buna benzer sağlık manşetleri yayınlanıyor,
bazen de birbirinin zıttı iddialar ortaya atarak.
Genel, dikkat çeken başlıklarla
haberin içerisindeki sağlık araştırmalarının
belirgin, artımlı sonuçları arasında kopukluklar olabiliyor.
Peki, böyle cafcaflı manşetlerin
bizi yanlış yönlendirmesinden nasıl sakınacağız?
Bir manşetin güvenilirliğini değerlendirmenin en iyi yolu
dayandığı orijinal rapora bakmaktır.
Bu üç manşetin her biri için farazi senaryolar geliştirdik.
İlk örneğin açıklaması için izlemeye devam edin;
daha sonra manşette durdurun ve soruyu cevaplayın.
Bunlar basitleştirilmiş senaryolardır.
Gerçek bir çalışma çok daha fazla etmeni ve onları nasıl dahil ettiğini içerir
ama bu örnek için
ihtiyacınız olan tüm bilginin dahil olduğunu varsayın.
Healthium diye bir vitaminin kardiyovasküler etkilerini
düşünerek başlayalım.
Araştırma sonucu, Healthium kullananların sağlıklı kolesterol seviyelerinin
plasebo alanlara göre daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Bu türdeki kolesterol seviyeleri
doğal şekilde yüksek olan kişilere yakın hale geliyor.
Daha önceki araştırmalar sağlıklı kolesterolleri doğal şekilde yüksek olan
insanların kalp hastalığı oranlarının daha düşük olduğunu göstermiştir.
Bu manşeti yanıltıcı yapan nedir:
"Healthium kalp hastalığı riskini azaltır."
Bu manşetteki problem araştırmanın Healthium'un kalp hastalığı riskini
azaltıp azaltmadığını araştırmamış olmasıdır.
Sadece Healthium'un belirli bir tür kolesterol seviyesine etkisini ölçmüştür.
Bu tür kolesterol seviyeleri doğal olarak yüksek olan insanların
kalp krizi risklerinin az olması gerçeği,
Healthium kullanarak kolesterol seviyelerini arttıranlar için de
gerçek olacağı anlamına gelmez.
Healthium vakasını çözdüğünüze göre
şimdi bir de albenisi olan bir gizemi çözmeyi deneyin:
Çikolata yemek ile stres arasındaki ilişki.
Bu farazi çalışma 10 öğrenciden oluşuyor.
Öğrencilerin yarısı günlük çikolata dozlarını tüketirken
diğer yarısı bundan kaçınıyor.
Sınıf arkadaşları oldukları için aynı günlük çizelgeyi takip ediyorlar.
Çalışmanın sonunda çikolata yiyenler
çikolatadan mahrum arkadaşlarına göre daha az stresli oluyorlar.
Bu başlıkta ne yanlış var:
"Çikolata yemek öğrencilerde stresi azaltır."
Öğrencilerin geneli hakkında 10 kişiden bir sonuca varmak pek sağlıklı değildir.
Bunun nedeni, bir örneklem içerisinde ne kadar az katılımcı varsa
hedef kitleyi temsil etme ihtimallerinin o kadar az olmasındandır.
Örneğin; yarısı erkek, yarısı kadın olan bir öğrenci nüfusundan
%70 erkek, %30 kadın olacak şekilde
10 kişilik dengesiz bir örneklem seçme ihtimali %12'dir.
100 kişilik bir örneklemde aynı dengesiz durum ihtimali ise %0.0025'ten azdır
ve 1000 kişilik bir örneklemde ihtimal %6x10^-36'dan azdır.
Benzer şekilde daha az katılımcı ile
her bir bireyin genel sonuç üzerindeki etkisi daha büyüktür—
bu yüzden büyük resmi saptırabilirler.
Bilim insanlarının küçük ölçekli çalışma yapmaları için hala iyi nedenleri vardır.
Küçük bir örneklem ile başlayarak
sonuçların daha kapsamlı ve maliyetli bir çalışmak yapmaya
değer olup olmadığını değerlendirebilirler.
Bazı araştırmalar da büyük sayılarda bulunmaları imkansız olan
çok özel katılımcılara ihtiyaç duyabilir.
Kilit nokta tekrarlanabilirliktir—
bir makale küçük bir çalışmadan sonuç çıkarıyorsa
o sonuç şüpheli olabilir—
ancak benzer sonuçlar bulmuş olan birçok çalışmaya dayanıyorsa
daha güvenilirdir.
Hala bir bulmacamız daha var.
Bu senaryoda nadir ve ölümcül bir hastalık için yeni ilaç test edilmiştir.
2.000 hastalık örneklemde
tanı sonrası ilacı kullanmaya başlayanlar
plasebo alanlara göre daha uzun yaşıyorlar.
Bu sefer, soru biraz farklı.
"Yeni ilaç, nadir bir hastalığa yakalanmış hastaların ömrünü uzatıyor" başlığının
doğru olup olmadığına karar verebilmek için bilmek isteyeceğiniz şey nedir?
Böyle bir söylemde bulunmadan önce
ilacın hastaların yaşamını ne kadar uzattığını bilmek istersiniz.
Bazen, bir çalışmanın sonucu bilimsel olarak geçerli olsa da
gerçek dünyada pek etkileri yoktur.
Örneğin, bir pankreas kanser ilacının gerçek hayat klinik testinde
tahmini ömrü 10 gün arttırdığı tespit ediliyor.
Bir daha şaşırtıcı bir sağlık manşeti gördüğünüzde
raporunu verdiği bilime bir göz atın.
Tam metinlerine ücret ödemeden ulaşamasanız bile
deney tasarımlarının özetlerini ve sonuçlarını
ücretsiz sunulan özetlerde,
hatta haber metninin içinde bulabilirsiniz.
Bilimsel araştırmaların haberlerde yer aldığını görmek heyecan verici
ve çalışmaların bulgularını anlamak önemlidir.