یەک ڤیتامینی سادە دەتوانێت مەترسی نەخۆشی دڵ کەمبکاتەوە.
خواردنی چکلێت پەستانی خوێندکاران کەمدەکاتەوە.
دەرمانە نوێیەکان درێژە بە ژیانی ئەو نەخۆشانە دەدەن کە ناخۆشی دەگمەنیان هەیە.
سەردێری ڕۆژنامە تەندروستیەکان وەکو ئەمانە هەموو ڕۆژێک دەردەکرێن
هەندێک جار پڕوپاگەندە لە دژی یەکتر دروست دەکەن،
دەکرێت جیاوازی هەبێت لە نێوان بۆردەکان،
سەدرێرە ئاگاداکەرەوەکان و لێکچوونیان،
ئەنجامی توێژینەوە زۆرەکانی تەندروستیەکان بەکاردەهێنن.
کەواتە چۆن دوورکەوینەوە لە فریوخواردن لەلایەن مانشێتە فریودەرەکان؟
باشترین ڕێگا بۆ بڕیادان لەسەر مانشێتێکی باش
سەیرکردنی توێژینەوە بنیڕەتەکەیە کە تێێدا باسی دەکات.
سیناریۆی توێژینەوەیەکی خەیاڵیمان دەست کەوتووە
بۆ هەریەک لەو سێ مانشێتە.
بەردەوامبە لە سەیرکردن بۆ ڕونکردنەوەی یەکەم نموونە؛
پاشان مانشێتەکە ڕاگرە بۆ وڵامدانەوەی پرسیارەکە
سناریۆی سادەکراو هەیە.
توێژینەوەیەکی ڕاستەقینە چەندین هۆکاری زیاتر و چۆنێتی هەژماکردنیان دەردەخات،
بەڵام بۆ مەبەستی ئەنجامدانی ئەم ڕاهێنانە،
وای دابنێ هەموو زانیاریەک لەخۆ دەگرێت کە تۆ پێویستە.
با دەست پێ بکەین بەتێبینی کردنی کاریگەریەکانی سیستەمی سوڕی خوێن
لە ڤیتامینێکی تایبەتدا، چارەسەری تەندروستی،
توێژینەوەکە دەریدەخات ئەوانەی چارەسەری تەندروستی بەکاردێنن
ڕێژەی کۆلیسترۆڵیان بەرزتر بوو لە لەوانەی کە دەرمانی دڵخۆشکەر بەکاردەهێنن
ئاستی کۆلیسترۆڵیان یەکسان دەبێت لەگەڵ ئەو کەسانەی بەشێوەیەکی سروشتی
ئاستی ئەو کۆلیسترۆڵەیان بەرزە.
توێژینەوەیەکی پێشوو پیشانیداوە کە ئەو کەسانەی بە شێوەیەکی سروشتی
ئاستی کۆلیسترۆڵیان بەرزە تێکڕای توشبوونیان بە نەخۆشی دڵ کەمترە.
کەواتە چی والەم مانشێتە دەکات بیرۆکەی هەڵە ببەخسێت:
"چارەسەری تەندروستی مەترسی نەخۆشی دڵ کەمدەکاتەوە"
کێشەی ئەم مانشێتە ئەوەیە کە توێژینەوەکە ڕاستیەکە دەرنەخسووە
هەرچەندە چارەسەری تەندروستی نەخۆشی دڵ کەمدەکاتەوە.
تەنها کاریەگەری چارەسەری تەندروستی لەسەر
ئاستەکانت جۆرە تایبەتەکانی کۆلیسترۆڵ پێوانە دەکات.
ڕاستیەکەی ئەوانەی ئاستی کۆلیسترۆڵیان بەشێوەیەکی سروشتی بەرزە
مەترسی ناخۆشیەکانی دڵیان کەمترە
ئەمە واتای ئەوە نیە هەمان شت ڕاست دەبێت بۆ ئەوانەی
کە ڕێژەی ئاستی کۆلیسترۆڵیان بەرز دەکەن بەبەکارهێنانی چارەسەری تەندروستی
ئێستا کە چارەسەری تەندروستیتان ناسیووە.
دەست بخە سەر کێسەیەکی قورسی تایبەت:
پەیوەندی نێوان خواردنی چکلێت و پەستان.
ئەم توێژینەوە خەیاڵیە دە خوێندکار لەخۆ دەگرێت.
نیوەیان رۆژانە بڕێک چکلێت بەکاردەهێنن.
لەکاتێکدا نیوەیان بەکارناهێنن.
وەکو هاوپۆل، هەموویان هەمان خشتە جێبەجێ دەکەن.
لە کۆتایی توێژینەوەکەدا، چکلێت خۆرەکان کەمتر لە ژێڕ پەستاندان
وەک لەوانەی جکلێتیان بەکارناهێنا،
ئەم مانشێتە کێشەی چیە؟
"خواردنی چکلێت پەستانی خوێندکاران کەم دەکاتەوە؟
ئەم کردارێکە بۆ دەستکەوتنی دەرئەنجامێک دەربارەی نموونەیەکی دە خوێندکاری بە گشتی.
ئەمە بەهۆی ئەوەی ژمارەیەکی کەمتری بەژداربووەکان لە نموونەی بەربڵاودان،
کەمتر وەکوە ئەوەیە نموونەکە بە نزیکی پیشانی دەدات
ئامنجەکی کەسەکان وەکو خۆی.
بۆ نموونە، ئەگەر ژمارەی بەژداربووەکان نیوەی نێر و نیوەی مێ بێت،
هەلی کێشانی نموونەیەکی دە کەسی
دەگۆڕێت بۆ %٧٠ نێر و بەرەو %٣٠ دەبێتە %١٢.
لە نموونەیەکی ١٠٠ کەسیدا ئەگەرەکە کەم دەکات بۆ %٠.٠٠٢٥،
وە بۆ نموونەیەکی ١٠٠٠ کەسی،
تاکەکان دەبن بە کەمتر لە 6 x 10^-36.
بەشێوەیەکی لێکچوو، بە بەژداربووی کەمتر،
ئەنجامی هەر تاکێک کاریگەری گەورەی هەیە لەسەر هەموو ئەنجامەکان
وە دەتوانێت گۆڕانکاری گەورە بکات.
هێشتا، هۆکاری باش هەن بۆ زانایان بۆ ئەنجامدانی توێژینەوەی بچووک.
بە دەست پێ کردن بە نموونەی بچووک،
دەتوانن ئەنجامەکان بە سەرکەتوو هەڵسەنگێنن
بۆ ئەنجامدانی توێژینەوەیەکی پێشکەوتوو و گشتگیر.
وە هەندێک توێژینەوە پێویستی بە بەژداربووی تایبەتە
کە لەوانەیە بەژداریپێکردنی ژمارەیەکی زۆر ئەستەم بێت
دوبارە بەرهێمهێنانەوە کلیلەکەیە
ئەگەر هونەرمەندێک دەرئەنجامێک بکێشیت،
ئەم دەرئەنجامە لەوانەیە جێگای گومان بێت
بەڵام ئەگەر پشت بەچەندین توێژینەوە ببەستێت کە ئەنجامی چونیەکیان هەبووە،
زیاتر باوەڕپێکراوە.
هێشتا کێشەیەکی ترمان ماوە.
لەم سیناریۆیەدا، توێژینەوەیەک دەرمانێک بۆ نەخۆشیەکی دەگمەن و کوشندە بەکاردەهێنێت.
لە نموونەیەکی ٢٠٠٠ ناخۆشیدا،
ئەوانەی کە دەست بەبەکارهێنانی دەرمانەکە دەکەن بە دیاریکردنی نەخۆشیەکە
زیاتر دەژین لەوانەی کە دەرمانی دڵخۆشکەر بەکاردەهێنن.
ئەم جارەیان، پرسیارەکە کەمێک جیاوازە.
چیتر هەیە بتەوێت بزانی پێش بڕیاردان ئەگەر مانشێتەکە
"دەرمانی نوێ درێژە بەژیانی نەخۆشەکان دەدەن کە نەخۆشی دەگمەنیان هەیە" دانرابوو؟
پێش ئەنجامدانی ئەم کردارە،
دەتەوێت بزانی تا چەند دەرمانەکە تەمەنی ناخۆشەکانی درێژ کردووە.
هەندێک جار، توێژینەوەیەک دەتوانێت ئەنجامی هەبێت،
کە بەشێوەیەکی زانستی ڕاستە، کاریگەری زۆری نیە بە دەرئەنجامی جیهانەوە.
بۆ نموونە، یەک کاریگەری پزیشکی لەسەر ژیانی نەخۆشێکی ژێڕپەنجەی پەنکریاس
ژیانی زیادی کردووە لە دە ڕۆژدا.
جاری داهاتوو مانشێتێکی سەرسوڕهێنەر دەبینیت
سەیرێکی زانستەکە بکە تێیدا باسکراوە.
تەنانەت کاتێک هەموو پەڕەکان بەردەستنین بەبێ پارەدان،
زۆرجار دەتوانیت کورتکراوەی نەخشە ئەزموندارەکان بدۆزیەوە
و ئەنجامەکانیش بە شێوەیەکی پوخت بەردەستن،
یان لە ناو نوسینی ڕۆژنامەیەکی هونەریدا.
بینینی توێژینەوەی زانستی بە بەرگی ڕۆژنامەکەوە دڵخۆشکەرە،
وە گرینگە بۆ تێگەیشتن لە ئەنجامەکانی توێژینەوەکان.