Gdy grupa archeologów natknęła się niedawno
na ludzkie szczątki mające około 15 tysięcy lat,
dokonała zaskakującego odkrycia.
Okazało się, że zęby tych ludzi były pokryte dziurami.
Za ich próchnicę było odpowiedzialne to samo, co nęka nas do dziś.
Bakterie żyjące w naszej jamie ustnej.
Drobnoustroje pojawiają się u nas wkrótce po narodzinach.
Zwykle zarażamy się nimi jako dzieci od naszych mam.
Gdy zęby się psują,
zaczynają kumulować kolonie bakterii.
W zależności od tego, co jemy,
a szczególnie, jak wiele cukru spożywamy,
niektóre mikroby mogą się mnożyć i prowadzić do próchnicy.
Diety bogate w cukier inicjują powstanie w naszej jamie ustnej
ogromnych ilości bakterii zwanych Streptococcus mutans.
Jak ludzie, te mikroorganizmy uwielbiają cukier,
wykorzystując go jako budulec i źródło energii.
Żywiąc się cukrem,
bakterie wytwarzają produkty uboczne w postaci kwasów,
głównie kwasu mlekowego.
Streptococcus mutans są odporne na ten kwas,
ale nasze zęby już nie.
Choć ząb każdego człowieka pokrywa twarde, chroniące szkliwo,
to nie może się ono równać z kwasem.
Dochodzi do demineralizacji szkliwa i wypłukania wapnia.
Stopniowo kwas otwiera bakteriom drogę
do kolejnej tkanki w zębie zwanej zębiną.
Ponieważ naczynia krwionośne i nerwy w naszym zębie osadzone są głęboko,
na tym etapie postępująca próchnica jest bezbolesna.
Jednak jeśli zniszczenia wykroczą poza zębinę
i inwazja bakterii będzie postępować,
dochodzi do styczności z nerwami i zaczyna się rozdzierający ból.
Bez leczenia cały ząb ulegnie infekcji
i będzie musiał zostać usunięty.
A to wszystko z powodu kochających cukier bakterii.
Im więcej cukru zawiera jedzenie,
tym bardziej narażamy nasze zęby.
Ale przecież jaskiniowcy nie zajadali się słodkościami.
Co więc spodowało u nich próchnicę?
W bogatych w mięso dietach ryzyko próchnicy byłoby niewielkie,
ponieważ chude mięso zawiera bardzo mało cukru.
Ale to nie wszystko, co jedli nasi przodkowie.
Jaskiniowcy spożywali również warzywa, orzechy i zboże,
wszystkie bogate w węglowodany.
Przy kontakcie ze śliną
węglowodany ulegają przemianie na cukry proste,
a te są doskonałym pokarmem dla bakterii.
Tak więc choć jaskiniowcy jedli mniej cukru niż my,
to ich zęby wciąż były narażone na próchnicę.
To jednak nie oznacza, że jaskiniowcy nie potrafili leczyć próchnicy.
Znaleziska archeologiczne pokazują, że już 14 tysięcy lat temu
ludzie używali zaostrzonych krzemieni do usuwania kawałków zniszczonych zębów.
Prehistoryczni ludzie mieli nawet podstawowe narzędzia
do wygładzania pozostawionych otworów
oraz wosk pszczeli do wypełniania dziur, na kształt dzisiejszych plomb.
Obecnie mamy o wiele bardziej nowoczesne metody i narzędzia,
co jest ważne, bo dziś mamy do czynienia z bardziej niszczącym wpływem cukru.
Po rewolucji przemysłowej liczba chorych na próchnicę poszybowała w górę.
Nagle mieliśmy zaawansowane technologie,
dzięki którym cukier stał się tańszy i łatwiej dostępny.
Dziś aż 92% Amerykanów ma próchnicę.
Niektórzy ludzie są bardziej podatni na próchnicę z powodu genów,
decydujących o tym, że szkliwo jest słabsze.
Ale w większości przypadków winne jest zbyt duże spożycie cukru.
Na szczęście poza ograniczeniem spożycia cukru i skrobi
istnieją inne metody minimalizowania skutków próchnicy.
Do większości past do zębów i zbiorników wodnych
dodawany jest fluorek.
Wzmacnia on zęby i wspomaga odbudowę szkliwa,
które chroni ząb przed kwasem.
Gdy próchnica się rozwinie,
wiertłami uzupełniamy zniszczone tkanki zęba,
by zapobiec dalszemu rozwojowi próchnicy.
Najlepszą drogą, by uniknąć próchnicy, jest ograniczenie spożycia cukru
i odpowiednia higiena jamy ustnej.
Dzięki temu pozbędziemy się bakterii i źródła ich energii.
Zaliczamy do tego mycie zębów, czyszczenie nicią dentystyczną,
unikanie cukru,
skrobi
i jedzenia, którego resztki mogą po posiłku utknąć w naszych zębach.
Stopniowo populacja kochających cukier mikrobów w jamie ustnej zacznie spadać.
W przeciwieństwie do jaskiniowców
mamy wiedzę potrzebną, by zapobiec próchnicy.
Wystarczy jej użyć.