لەو دواییانەدا کاتێك کۆمەڵەیەك لە شوێنەوارناسەکان
هەندێك پاشماوەی مرۆڤیان دۆزییەوە کە هی ١٥،٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا بوو،
هەڵسان بە دۆزینەوەیەکی بە بایەخ.
ددانی ئەو مرۆڤە کۆنانە کون کون بوون.
هۆکاری کلۆر بوونی ددانیان هەمان هۆکارەکانی ئەمڕۆن،
میکرۆبە زۆر بچوکە دیاریکراوەکان کە لەناو دەمماندا دەژین.
دوای لە دایکبوونمان، ئەم میکرۆبانەش لە دایک دەبن.
ئێمە ئاساییانە لە دەمی دایکمانەوە وەکو منداڵە ساواکان هەڵیان دەگرین.
کاتێك ددانەکانمان سەرهەڵدەدەن،
ئەوان سروشتیانە دەست دەکەن بە دروستکردنی چەند کۆمەڵەیەك لە بەکتریا.
پشت بەست بەوەی دەیخۆین،
و بە دیاریکراوی چەند شەکر بەکاردێنین،
هەندێک میکرۆبەکان دەتوانن بەڕێژەیەکی زۆر زیاد بکەن و ببنە هۆی کلۆری.
سیستەمی خۆراکی کە ڕێژەیەکی شەکری بەرزی هەبێت دەبێتە هۆی تەقینەوەی بەکتریا
کە پێی دەگوترێت گرێی گۆیی گۆڕاو لە ناو دەمماندا.
وەکو مرۆڤەکان، ئەو ئۆرگانیزمە بچووکانە حەز بە شەکر دەکەن،
وەکو پارچەی بنیاتنانی گەردیلەیی و سەرچاوەی وزە بەکاری دەهێنن.
کاتێك بەکاری دەهێنن،
بەکتریا بەرهەمە ناوەندییەکان پێک دێنێت لەسەر شێوەی ترشەکان،
وەکو ترشی لاکتیك (ترشی شیر).
گرێیە گۆییە گۆڕاوەکان بەرگری دەکەن لەو ترشانە،
بەڵام بە داخەوە، ددانەکانمان ئەوە ناکەن.
کاتێك ددانی هەر مرۆڤێك ڕووپۆشکراوە بە توێژاڵێکی پتەو، پارێزەری مینای ددان،
ئەوە بۆ ترش گونجاو نییە.
بە تێپەڕینی کات قەڵغانەکەی دادەخورێنێت، خوێیە کالسیۆمییەکەی دادەشۆرێت.
بەهێواشی، ترش ڕێگە بۆ بەکتریا دەکاتەوە
بەناو توێژاڵی دووەمی ددان پێی دەگوترێت کەڵبە.
کاتێك خوێنبەرەکان و دەمارەکان لە ددانەکانماندا بە قوڵی لەناوەوە بەرگکراون،
لەو قۆناغەدا، فراوانبوونی کلۆر بە ئازار نییە.
بەڵام ئەگەر زیانەکە لەولای کەڵبەکە فراوان بوو،
پێشکەوتنی هێرشە بەکتریاییەکە
دەنێتە هۆی ئازارێکی سەخت دەمارەکان دەردەکەون.
بەبێ چارەسەرکردن، دەکرێت تەواوی ددانەکە ژەهراوی ببێت
و پێویست بە دەرهێنانی بکات
هەمووی بەهۆی ئەو بەکتریا شەکر ویستانە.
هەتا خواردنەکانمان زیاتر شەکر تێدا بێت،
زیاتر ددانەکانمان لە مەترسیدا دەبن.
ئەو پیاوانەی ئەشکەوت بە دەگمەن سەرقاڵ بوون بە مامەڵە شەکرییەکان، هەرچۆنێك بێت،
کەواتە چی بۆتە هۆکاری کلۆری ئەوان؟
لە سیستەمە خۆراکیە پڕ گۆشتەکاندا، مەترسی گەشەکردنی کلۆری زۆر کەم بوو
چونکە گۆشتی کەم چەوری ڕێژەیەکی زۆر کەم شەکر لەخۆ دەگرێت،
بەڵام ئەوە هەموو شتێك نییە کە بابو باپیرانمان زوو خواردوویانە.
پیاوانی ئەشکەوت بەهەمان شێوە سەوزە ڕەگییەکان، چەرەسات، و دانەوێڵەیان خواردووە
کە هەموو ئەوانە کاربۆهیدرایت لەخۆ دەگرن.
کاتێك ڕووبەڕووی ئەنزیمەکانی لیك دەبێتەوە،
کاربۆهیدرایتەکان بۆ شەکری سادەتر شیدەبنەوە
کە دەتوانن ببن ئالیك بۆ ئەو بەکتریا برسیانەی دەم.
کەواتە سەرەڕای ئەوەی مرۆڤی کۆن شەکری کەمتریان خواردووە بە بەراورد بە ئێمە،
ددانەکانیان بەرکەوتەیان لەگەڵ شەکر هەر هەبووە.
هەرچەنە ئەوە ناگەیەنێت کە توانایان نەبووە چارەسەری کلۆریەکەیان بکەین.
پاشماوە شوێنەواریەکان ئەوە نیشان دەدات کە نزیکی ١٤,٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا،
مرۆڤەکان بەردی تیژکراویان بەکار هێناوە بۆ لابردنی چەند پارچەیەك لە ددانی خراپ بوو.
هەروەها ئەوان هەڵکۆڵەری سەرەتاییان دروستکردووە
بۆ لووس کردنی کونە زبرە جێماوەکان
و مۆمی هەنگ بۆ پڕکردنەوەی کلۆریەکان وەکو ئەمڕۆ.
ئەمڕۆ، ئێمە ژمارەیەکی زۆر تەکنیک و ئامێری کارامەمان هەیە،
کە وەکو سامانە چونکە ئێمە پێویستە بە هەمان شێوە مامەڵە بکەین لەگەڵ زیانەکانمان،
و شێوەکانی بەکارهێنانی شەکر.
دوای شۆڕشی پیشەسازی، ڕێژەی توشبوونی مرۆڤ بە کلۆری ددان زیادی کرد
چونکە لەناکاو پێشکەوتنی تەکنەلۆجیمان هەبوو
کە وای کرد شەکری دووبارە بووەوە هەرزانتر بێت و دەست بکەوێت
ئەمڕۆ، ٩٢% کەسە پێگەشتووە ئەمریکییەکان کلۆریان هەیە لە ددانەکانیان دا.
هەندێك مرۆڤ زیاتر ئەگەری توشبوون بە کلۆری هەیە بەهۆی جیناتەوە
کە ڕەنگە ببێتە هۆی لاوازی تەواو، وەکو مینای ددانی لووستر،
بەڵام زۆربەی تاوانەکە دەکەوێتە سەر بەکارهێنانی ڕێژەی زۆری شەکر.
لەگەڵ ئەوەشدا، ئێمە رێگەی دیکەمان دۆزیەوە بۆ بچوک کردنەوەی کلۆری
سەرەڕای کەمکردنەوەی بڕی وەرگیراو لە شەکر و نیشاستە.
لە زۆربەی هەویرەکانی ددان و زۆربەی سامانەکانی ئاودا،
ئێمە بڕێکی کەم لە فلۆرید بەکار دەهێنین.
ئەوە ددانەکە بەهێز دەکات و هانی گەشەکردنی بلوری مینا دەدات
کە پاڵپشتی بەرگری ددانەکە دەکات دژ بە ترش.
کاتێك کلۆریەکە زیاد دەکات،
ئێمە پڕکەرەوەی ددان بەکاردێنین بۆ پڕکردنەوە و داخستنی ناوچە توش بووەکە،
ئەمە ڕێ دەگرێت لە خراپتر بوونیان.
باشترین ڕێگە بۆ خۆ دوورخستنەوە لە کلۆری هەر کەمکردنەوەی بڕی وەرگیراوی شەکر
و پاراستنی و خاوێندکردنەوەی ددانەکانە
بۆ ڕزگار بوون لە بەکتریا و سەرچاوەکانی خواردنیان.
ئەوەش شوشتنی ڕێکوپێکی ددانی پێویستە وەکو
پاککردنەوە بە پەت،
خۆپاراستن لە شەکر و
نیشاستە و
و خواردنە لکێنەرەکان کە کە دەلکێت بە ددانەکاتەوە لە نێوان ژەمەکاندا.
بەهێواشی، ڕێژەی میکرۆبە شەکر- -ویستەکان لە ناو دەمتدا کەم دەبێتەوە.
جیاواز لە پیاوانی ئەشکەوتی جاری جاران،
ئەمڕۆ ئێمە زانیاری پێویستمان هەیە بۆ خۆ دوورگرتن لە کارەساتی کلۆری.
تەنها پێویستە بەکاری بهێنین.