Sonuncu videoda, ilk olaraq
ətrafda plastik torbaların olmasının
mənfi təsirləri haqqında danışdıq.
Onlar, zibil yaradır, bəzi hallarda
heyvanlara, ətraf mühitə zərər vurur.
O videoda,
plastik torbaların faktiki
xarici xərcini hesabladıq.
Bu iki sent, bir torbanın, ətraf mühitdəki zibil
toplusuna təsiridir.
Sonra anladıq ki,
mövcud
marjinal xərclərin
əvəzinə,
əgər bu marjinal xərc əyrisini
xarici xərclərə əlavə etsək,
istehsalçı üstəgəl xarici xərclər
marjinal xərc əyrisini taparıq.
Və sonra, əslində plastik torbaların
ən uyğun qiymətini və miqdarını əldə etdik.
Bununla da torbaların
ümumi xərclərinin, ümumi gəlirdən
çox olduğunu və mənfi artımın,
əslində ümumi artımı
azaltmış olduğunu öyrəndik.
O videoda toxunmadığımız digər mövzu,
bunun əslində necə baş verdiyidir.
Əgər bunları, olduğu kimi saxlasaq
və sadəcə istehsalçıların marjinal
xərc əyrisi və
istehlakçıların tələb əyrisini saxlasaq,
bu halda, istehlakçılar, supermarketlər idi,
onda çatılacaq tarazlıq qiyməti
burda olacaq.
Çünki, baxmayaraq ki, burada,
bu xərclərin olduğunu deyirik,
bu xərclər, bazarlara
şamil edilməyəcək.
Bəs, əgər bu cəmiyyətdə, xeyirxah
hökmdar olsaydınız, nə edərdiniz?
Xarici xərcləri nəzərə almadıqda,
tarazlıq miqdarının nə olacağı ilə müqayisədə,
miqdarı bu nöqtəyə yaxınlaşdırmaq
üçün
nə edərdiniz?
Burada seçimlər toplusu var.
Plastik torbaları qadağan edə bilərsiniz.
Plastik torbaları qadağan et,
onlara kvota qoy,
yəni, belə deyək,
müəyyən miqdardan çox torba
istehsal edilməsin və ya
plastik torbalara
vergi qoyulsun.
Bunlardan hansının məcmu olaraq
cəmiyyətə ən çox gəlir, ən çox artım
gətirəcəyi haqqında düşünək.
Deyəcəyimiz bir əsas fərziyyə də
hər torbanın xarici xərcinin
dəqiq qiymətləndirməsidir.
Bir xeyirxah hökmdar kimi,
bəlkə, zahirən elə görünən ya da
burdakı cəmiyyətin görmək istədiyi
xeyirxah hökmdar kimi, sadəcə
plastik torbaları qadağan etsəydiniz
nə baş verərdi?
Onda bu bazar, sadəcə mövcud olmayacaq.
Ola biləcək bütün bu artıqlıqlar,
artıq mövcud olmayacaq.
Həqiqətən də artıqlığı yox edərdiniz.
Deyə bilərsiniz, "Yox, plastik torbalar çox pisdir.
Gərək onlar, birbaşa qadağan edilərdi.
Plastik torbaların istifadə etməyin
heç bir faydası yoxdur".
Ancaq bu halda, əslində, məhz
bu nöqtədə mübahisə edirsiniz.
Mübahisə edirsiniz ki,
"bir torba 2 sent yox, 10 sentdir",
mənfi xarici təsirdir və buna görə də
daha çox yuxarı meyilli əyriniz olardı,
müsbət miqdar olmazdı
və bəlkə də qadağa yaxşı olardı.
Ancaq 2 sent xarici xərclərdirsə,
mənfi xarici xərclərdirsə,
və əgər plastik torbaları qadağan etsəydiniz
sonra əslində,
bu artıqlığı cəmiyyətdən çıxaracaqdınız.
Bu, yaxşı seçim kimi görünmür.
Bəs kvota?
Buradakı işə baxırsınız
və deyirsiniz, "plastik torbaların
optimal miqdarı, hər həftə üçün 1.9 milyondur.
Belə ki, mən sadəcə deyirəm ki,
bu, bazarın istehsal edə biləcəyi ən yüksək miqdardır".
Bunu söylədiyiniz zaman, bu tələb əyrisinin
nəyə bənzədiyini başa düşdüyünüzü
qəbul edirsiniz.
Sadəcə sadəlik üçün
burada düz xətt çəkdim və
düşünək ki, marjinal xərc əyrisinin
necə göründüyünü həqiqətən başa düşmüşsünüz.
Bu pleylist boyunca,
fərz etmişik ki,
bunları başa düşürük,
ancaq real həyatda, əyrinin marjinal
dəyərinin necə göründüyünü dəqiqliklə
bilmək
və həmçinin marjinal fayda əyrisinin
və ya tələb əyrisinin necə
göründüyünü bilmək çətindir,
ona görə ki, onlar, həmişə dəyişir.
Həmişə daha çox rəqib,
daha az rəqib, daha çox əvəzedici məhsullar,
daha çox tədqiqat və inkişaf, daha çox səmərə verənlər
daha az effektiv olanlar olur, buna görə,
düzgün tarazlıq miqdarının
nə olacağını bilmək çətindir.
Kvota çətindir.
Tamamilə doğru məlumatımız olmur.
Vergi isə maraqlıdır.
Vergi deyir: "baxın, marjinal xərc əyrisinin
nə olduğundan asılı olmayaraq,
sadəcə iki sent yuxarı hərəkət edəcəyik".
İlk dəfə vergi haqqında danışanda bunu görmüşdük.
Vergi haqqında danışanda,
geriqayıtmayan itki haqqında danışdıq,
çünki əks halda, sahib olacağınız
qədər və ya istehlak edilməyəcək qədər
çox məhsul istehsal etmirsiniz.
Ancaq burada, vergi, geriqayıtmaz
itkisinin qarşısını ala bilər. Çünki,
2 sentlik vergi, mənfi xarici təsirin xərcini,
vergi şəklində, istehsalçının xərcinin üzərinə,
əlavə etməklə,
tarazlıq miqdarının,
mənfi artıqlığın yaranmadığı
miqdar olmasına səbəb olur.
Bu, sadəcə müsbət yan təsirdir.
Bir daha qeyd edim,
fərz edirik ki, bu, doğru rəqəmdir,
amma sizin, həmçinin ölkə üçün
bir qədər gəlir yaratmağınız da
müsbət yan təsir olardı.
Bu halda vergi haqqında yaxşısı odur ki,
bunun kimi marjinal xərc əyrisi və ya
bunun kimi tələb əyrisi haqqında
heç nə düşünmürsünüz.
Bunun düzgün rəqəm olduğunu
fərz etdiyiniz müddətcə,
marjinal xərc əyrisi nə olursa olsun,
vergi həmişə dəyişəcək.
Onu, həmişə, tələb əyrisinin, bizə tarazlıq qiyməti
və tarazlıq miqdarını verən
bu bərabərlik nöqtəsinin olduğu yerdə
kəsişməsi üçün onu doğru
nöqtəyə keçirəcəkdir.
Beləlikə, əgər bu düzgün rəqəmdirsə
və hər torba üçün, 2 sent
vergi qoyursunuzsa,
sonra bu, ehtimal ki, ümumi artıqlığın optimallaşdırılması
üçün ən yaxşı seçim olacaq.