Sonuncu videoda, ilk olaraq
plastik torbaların
mənfi təsirləri haqqında danışdıq.
Onlar, zibil yaradır, bəzi hallarda
heyvanlara, ətraf mühitə zərər vurur.
O videoda,
plastik torbaların faktiki
xarici xərcini hesabladıq.
Bu iki sent, bir torbanın, ətraf mühitdəki zibil
toplusuna təsiridir.
Sonra anladıq ki,
mövcud
marjinal xərclərin
əvəzinə,
əgər bu marjinal xərc əyrisini
xarici xərclərə əlavə etsək,
istehsalçı üstəgəl xarici xərclər
marjinal xərc əyrisini taparıq.
Və sonra, əslində plastik torbaların
ən uyğun qiymətini və miqdarını əldə etdik.
Bununla da torbaların,
ümumi xərclərinin ümumi gəlirdən
çox olduğunu və mənfi artımın
əslində ümumi artımı
azaltmış olduğunu öyrəndik.
O videoda toxunmadığımız digər mövzu,
bunun, əslində necə baş verdiyidir.
Əgər bunları olduğu kimi saxlasaq,
və sadəcə istehsalçıların marjinal
xərc əyrisi və
istehlakçıların tələb əyrisi saxlasaq,
bu halda, istehlakçılar supermarketdə idi,
sonra tarazlıq qiyməti çatdırılacaq
və burda olacaq.
Çünki, baxmayaraq ki, burada,
bu xərclərin olduğunu deyirik,
bu xərclər bazarlara
şamil edilməyəcək.
Əgər bu cəmiyyətdə xeyirxah
hökmdar olsaydınız, nə edərdiniz?
Xarici xərcləri nəzərə almadıqda,
tarazlıq kəmiyyətinin nə olacağı ilə müqayisədə,
miqdarı bu nöqtəyə yaxınlaşdırmaq
üçün
nə edərdiniz?
Burda seçimlər dəstəsi var.
Sadəcə plastik torbaları qadağan edə bilərdiniz.
Plastik torbaları qadağan et,
onların üzərinə kvota qoy,
yəni, belə deyək ki,
müəyyən miqdardan çox torba
istehsal edilməsin və ya
plastik torbalara
vergi qoya bilərsiniz.
Bunlardan hansının məcmu olaraq
cəmiyyətə ən çox gəlir, ən çox artım
gətirəcəyi haqqında düşünək.
Deyəcəyimiz bir əsas fərziyyə
odur ki, bu, hər torbanın xarici xərcinin
dəqiq qiymətləndirməsidir.
Əgər bir xeyirxah hökmdar kimi,
bəlkə də zahirən elə görünən və ya
burdakı cəmiyyətin görmək istədiyi
xeyirxah hökmdar kimi, sadəcə
plastik torbaları qadağan etsəydiniz
nə baş verərdi?
Sadəcə bu bazar mövcud olmayacaq.
Ola biləcək bütün bu
artıqlıqlar, artıq mövcud olmayacaqdı.
Belə ki, həqiqətən artıqlığı məhv edərdiniz.
Deyə bilərdiniz, "Yox, plastik torbalar dəhşətlidir.
Onlar gərək birbaşa qadağan edilərdi.
Plastik torbaların istifadə etməyin
heç bir faydası yoxdur".
Ancaq bu halda, əslində,
bu nöqtədə mübahisə edirsiniz.
Mübahisə edərdiniz ki,
"bir torba 2 sent yox, 10 sentdir."
mənfi xarici təsirdir və buna görə də
daha çox yuxarı meyilli əyriniz olardı,
müsbət miqdar olmazdı
və bəlkə də qadağa yaxşı olardı.
Ancaq 2 sent xarici xərclərdirsə
mənfi xarici xərclər,
və əgər plastik torbaları qadağan etsəydiniz
sonra əslində,
bu artıqlığı cəmiyyətdən çıxaracaqsınız.
Bu, yaxşı seçim kimi görünmür.
Bəs kvota?
Buradakı işə baxırsınız
və deyirsiniz, "plastik torbaların
optimal miqdarı, hər həftə üçün 1.9 milyondur.
Belə ki, mən sadəcə deyirəm ki,
bu, bazarın istehsal edə biləcəyi ən yüksək miqdardır".
Bunu söylədiyiniz zaman, qəbul edirsiniz ki,
həqiqətən bu tələb əyrisinin
necə göründüyünü başa düşürsünüz.
Sadəcə sadəlik üçün
burada düz xətt çəkdim və
düşünək ki, marjinal xərc əyrisinin
necə göründüyünü həqiqətən başa düşmüsünüz.
Bu pleylist boyunca,
fərz etmişik ki,
bunları başa düşürük,
ancaq real həyatda, əyrinin marjinal
dəyərinin necə göründüyünü dəqiqliklə
bilmək
və həmçinin marjinal fayda əyrisinin
və ya tələb əyrisinin necə
göründüyünü bilmək çətindir,
xüsusən ona görə ki, onlar, həmişə dəyişir.
Həmişə daha çox rəqib,
daha az rəqib, daha çox əvəzedici məhsullar,
daha çox tədqiqat və inkişaf, daha çox səmərə verənlər
daha az effektiv olanlar; buna görə
düzgün tarazlıq miqdarının
nə olacağını bilmək çətindir.
Kvota çətindir.
Bizim tamamilə doğru məlumatımız yoxdur.
Vergi maraqlıdır.
Vergi deyir: "baxın, marjinal xərc əyrisinin
həqiqətən nə olduğundan asılı olmayaraq,
sadəcə iki sent yuxarı hərəkət edəcəyik".
İlk dəfə vergi haqqında danışanda bunu görmüşdük.
Vergi haqqında danışanda,
onların çəki itkisi təqdim etdikləri haqqında danışdıq
çünki əks halda sahib olacağınız
qədər və ya istehlak edilməyəcək qədər
çox məhsul istehsal etmirsiniz.
Ancaq burda, vergi həqiqətən çəki
itkisinin qarşısını alır çünki əgər sizin
burdakı istehsalçı xərclərinin yuxarısında
əsasən mənfi xarici təsirlərin xərcinə
vergi formasında əlavə olunan 2 sent verginiz var,
yaratmadığınız bütün
bu mənfi artıqlıq miqdarında olmamaq üçün
tarazlıq miqdarına səbəb olacaqsınız,
və o sadəcə müsbət yan təsirdir,
bir daha hamısı bunun
doğru rəqəm olduğunu fərz edir,
ancaq sizin həmçinin ölkə üçün
bir qədər gəlir yaratmağınız,
müsbət yan təsir olardı.
Buradakı bu halda vergi haqqında yaxşısı odur ki,
siz bunun kimi marjinal xərc əyrisi və ya
bunun kimi dələb əyrisi haqqında
heç bir şey düşünmürsünüz.
Bunun düzgün rəqəm olduğunu
fərz etdiyiniz müddətcə
marjinal xərc əyrisi nə olursa olsun
vergi həmişə dəyişəcək.
O həmişə tələb əyrisinin bizə tarazlıq qiyməti
və tarazlıq miqdarını verən
bu bərabərlik nöqtəsinin olduğu yerdə
kəsişməsi üçün onu doğru
nöqtəyə keçirəcəkdir.
Beləlikə əgər bu düzgün rəqəmdirsə
və hər çanta üçün 2 sent vergi qoyursunuzsa
hər çanta üçün 2 sent vergi
sonra bu ehtimal ki ümumi artığın optimallaşdırılması
mövzusunda ən yaxşı seçim olacaq.