Sonuncu videoda meyoz haqqında,
hətta daha dəqiq desək I meyoz və I profaza haqqında
danışmağa başladıq.
I profaza barədə bir qədər çox danışmış ola bilərik,
çünki burada çoxlu maraqlı şeylər
baş verir.
Mitozun profazasında olduğu kimi maraqlı şeylərlə rastladıq.
Məsələn nüvə qılafının itməsi və ya
itməyə başlaması, xromosomların spirallaşıb yoğunlaşaraq
mikroskop altında görülə bilən klassik formaya
keçməsi kimi maraqlı şeylər baş verir.
Lakin xüsusilə I meyoz və I profazada baş verən ən nadir
hadisələrdən biri xromosom krossinqoveri adlı
prosesin həyata keçməsidir.
Bu I meyozda həyata keçən olduqca adi bir prosesdir.
Proses səliqəli şəkildə gedir, yəni homoloji cütlərin
homoloji hissələri arasında
krossinqover gedir və
xromosomun bu hissələri eyni genləri kodlaşdırır.
Onlar eyni genin müxtəlif variantlarıdırlar.
Müxtəlif alellərə sahib ola bilərlər.
Bir daha onu qeyd edək ki,
cinsi çoxlama müxtəlifliyi artırır və
bu səliqəli bir şəkildə baş verir.
Gəlin meyoz , xüsusilə də, I meyoz barədə danışmağa
davam edək və növbəti fazanın
adını təxmin edə bilərsiniz.
Bu I metafazadır. O, mitozun
metafazası ilə bəzi oxşarlıqlara sahibdir.
I metafazada, icazə verin hüceyrəni
çəkim. Bu hüceyrə qılafıdır.
Burda eyni zamanda bölünmədə böyük
rol oynayan sentrosomlar var.
Nüvə qılafı yox olub. Mitozun
metafazasında olduğu kimi
meyozun metafazasında da xromosomlar
mərkəzdə bir xətt boyunca düzülməyə başlayırlar.
Gəlin bunu çəkək.
Burada biri duracaq.
Bir xromosomda iki bacı xromatid var və
xromosomda krossinqover gedir.
Buranı çəhrayı rəngdə edəcəm.
Tez-tez rəngləri dəyişmək
bir qədər vaxtımı aparacaq.
Sonra burda daha bir xromosom var. Onların
əksəriyyətini ananızdan alırsınız.
Bu hissədə bir balaca
xromosom krossinqoveri baş verib.
İcazə verin
bunu çəkim.
Burda atanızdan aldığınız
başqa bir xromosoma
rast gəlirik.
İkiləşdiyi üçün onun iki bacı xromatidi var.
Ananızdan aldığınız buradadır.
Xromosomların arasında gedən krossinqoveri sizə göstərəcəyəm.
Burda baş verməyə bilər.
Bəlkə də, burada homoloji xromosom yoxdur.
Deyək ki, bunlar qısadır.
Gəlin sentromerləri çəkim.
Sentromerləri göy rənglə çəkəcəm.
Bir neçə sentromer çəkdikdən
sonra onları bir-birindən
itələyərək ayırmağa başlayan
mikroborucuq çəkəcəm.
Həmçinin, onlar kinetoxorlar vasitəsilə xromosomlara
bu şəkildə birləşə bilirlər.
Bunlar mikroborucuqdur. İnsanlar bu birləşmə barədə
çox danışacaqlar. Onlar ətrafdakı strukturları hərəkət etdirə bilirlər.
Lakin mən bunun möhtəşəm
olduğunu düşünürəm. Baxın siz müxtəlif kimyəvi və
termodinamiki proseslər sayəsində xromosomu hüceyrənin
istənilən bir hissəsinə
apara bilən çoxlu zülal sintez edirsiniz.
Yəni demək istədiyim odur ki,
belə zülallar cinsi çoxalmada iştirak edən
qametləri də hərəkətə gətirə bilərlər.
Bu möhtəşəmdir
və o, milyard il davam edən təkamül prosesi nəticəsində
meydana çıxıb. Lakin onun ağıla sığmaz mürəkkəbliyi
hələ də, tam şəkildə
dərk olunmayıb.
Xromosomları hərəkətə gətirən hərəki zülallara
sahibsiniz və mikroborucuqlar maraqlı yolla
uzana və qısala bilir.
Həqiqətən də, valehedici proseslərdir.
Hər nəysə bütün bunlar I metafazada baş verir.
Sonra baş verənləri təxmin edə bilərsiniz.
I anafazaya
keçid edirik.
Bunu yazım.
Mitozun anafazasında
olduğu kimi burda da xromosomlar
qütblərə çəkilir, lakin bir vacib
fərq var ki, bunu mütləq
qeyd etməliyik.
Mitozda bacı xromatidlər qütblərə çəkilir.
Bacı xromatidlər qütblərə çəkilir və
onlardan iki qız xromosom əmələ gəlir.
I anafazada isə bu belə olmur.
I anafazada bacı xromatidlər yerlərində qalır.
Homoloji cütlər qütblərə çəkilir.
Bunu çəkim.
Deməli, homoloji xromosomlar qütblərə çəkilir.
İki bacı xromatid qütblərə çəkilmir.
Belə ki, xromosomun biri bu tərəfə,
digəri isə bu tərəfə çəkilir.