Στις 4 Ιανουαρίου 1934
ένας νεαρός άνδρας κατέθεσε μια έκθεση
στο Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών,
η οποία 80 χρόνια μετά
εξακολουθεί να διαμορφώνει τις ζωές όλων μας εδώ σήμερα,
όλων των ανθρώπων του πλανήτη.
Ο νέος αυτός δεν ήταν πολιτικός,
δεν ήταν επιχειρηματίας,
ούτε ακτιβιστής για τα πολιτικά δικαιώματα ή πνευματικός ηγέτης.
Ήταν ο πιο απρόβλεπτος ήρωας,
ήταν οικονομολόγος.
Το όνομα του ήταν Σάιμον Κούζνετς
και η έκθεση την οποία κατέθεσε έφερε τον τίτλο
«Εθνικό Εισόδημα, 1929 - 1932».
Ίσως να σκεφτείτε
πως πρόκειται για μια μάλλον στεγνή και βαρετή έκθεση.
Και έχετε απόλυτο δίκιο.
Πιο στεγνή δε γίνεται.
Ωστόσο, η έκθεση αυτή αποτελεί τη βάση
του πώς, σήμερα, αξιολογούμε την επιτυχία των χωρών:
το γνωστό ως Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν,
ΑΕγχΠ.
Το ΑΕγχΠ έχει ορίσει και διαμορφώσει τη ζωή μας
τα τελευταία 80 χρόνια.
Σήμερα θέλω να μιλήσω
για έναν διαφορετικό τρόπο υπολογισμού της επιτυχίας των χωρών,
έναν διαφορετικό τρόπο ορισμού και διαμόρφωσης της ζωής μας
για τα επόμενα 80 χρόνια.
Πρώτα όμως πρέπει να καταλάβουμε
πώς το ΑΕγχΠ κατάφερε να κυριαρχήσει στη ζωή μας.
Η έκθεση του Κούζνετς κατατέθηκε
σε περίοδο κρίσης.
Η οικονομία των Η.Π.Α. βυθιζόταν
στο Κράχ, τη Μεγάλη Ύφεση
και οι διαμορφωτές πολιτικής πάλευαν να βρουν λύσεις.
Πάλευαν καθότι δεν γνώριζαν τι συνέβαινε.
Δεν διέθεταν δεδομένα και στατιστικά στοιχεία.
Αυτό λοιπόν που τους έδωσε η έκθεση Κούζνετς
ήταν αξιόπιστα δεδομένα ως προς το τι παρήγαγε
η οικονομία των Η.Π.Α.
με επικαιροποίηση κάθε χρόνο.
Εξοπλισμένοι με αυτή την πληροφορία,
οι διαμορφωτές πολιτικής μπόρεσαν
να βρουν τρόπο για να βγει η οικονομία από την ύφεση.
Και επειδή η εφεύρεση του Κούζνετς
απεδείχθη τόσο χρήσιμη
διαδόθηκε σ' όλον τον κόσμο.
Και σήμερα, κάθε χώρα
παράγει στατιστικά στοιχεία σχετικά με το ΑΕγχΠ.
Σ' εκείνη όμως την πρώτη έκθεση
ο Κούζνετς έκανε μια προειδοποίηση.
Βρίσκεται στο εισαγωγικό κεφάλαιο.
Στη σελίδα επτά λέει,
«Η ευημερία μιας χώρας, επομένως,
δύσκολα μετριέται
με βάση το εθνικό εισόδημα
όπως αυτό ορίζεται ανωτέρω».
Δεν είναι η καλύτερη ατάκα στον κόσμο
και φέρει το μανδύα της προσεκτικής γλώσσας ενός οικονομολόγου.
Το μήνυμά του, ωστόσο, ήταν ξεκάθαρο:
Το ΑΕγχΠ είναι ένα εργαλείο
που μας βοηθά να υπολογίζουμε την οικονομική επίδοση.
Δεν είναι μέτρο ευημερίας.
Και δε θα έπρεπε να καθοδηγεί τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Αψηφήσαμε όμως την προειδοποίηση του Κούζνετς.
Ζούμε σ' έναν κόσμο
όπου το ΑΕγχΠ αποτελεί μέτρο επιτυχίας
στην παγκόσμια οικονομία.
Οι πολιτικοί μας επαίρονται όταν αυξάνεται το ΑΕγχΠ.
Οι αγορές κινούνται
και τρισεκατομμύρια δολάρια κεφαλαίου
κινούνται ανά τον κόσμο
ανάλογα με το ποιες χώρες ανεβαίνουν
και ποιες πέφτουν
ως προς το ΑΕγχΠ.
Οι κοινωνίες μας έχουν γίνει μηχανές δημιουργίας μεγαλύτερου ΑEγχΠ.
Ξέρουμε όμως πως το ΑΕγχΠ είναι ελλιπές.
Δε λαμβάνει υπόψη το περιβάλλον.
Υπολογίζει τις βόμβες και τις φυλακές ως δείγμα προόδου.
Δεν μπορεί να υπολογίσει την ευτυχία ή την αίσθηση της κοινότητας.
Και δεν έχει τίποτα να πει ως προς το δίκαιο και τη δικαιοσύνη.
Γι' αυτό ας μη μας εκπλήσσει λοιπόν,
που ακολουθώντας τις προσταγές του ΑΕγχΠ
ο κόσμος μας παραπαίει στο χείλος μιας περιβαλλοντικής καταστροφής,
γεμάτος οργή και συγκρούσεις.
Χρειαζόμαστε έναν καλύτερο τρόπο μέτρησης για τις κοινωνίες μας,
ο οποίος να βασίζεται σ' αυτά που έχουν αληθινή αξία για αληθινούς ανθρώπους.
Έχω αρκετό φαγητό;
Ξέρω να διαβάζω και να γράφω;
Είμαι ασφαλής;
Έχω δικαιώματα;
Ζω σε μια κοινωνία όπου δε γίνονται διακρίσεις εις βάρος μου;
Το μέλλον μου και των παιδιών μου
εμποδίζεται από περιβαλλοντικές καταστροφές;
Τα ερωτήματα αυτά το ΑΕγχΠ
δεν τα απαντά, ούτε μπορεί.
Έχουν γίνει, ωστόσο,
προσπάθειες στο παρελθόν
να πάμε πιο πέρα από το ΑΕγχΠ.
Πιστεύω όμως πως βρισκόμαστε
σε μια στιγμή
όπου είμαστε έτοιμοι για την επανάσταση στις μετρήσεις.
Είμαι έτοιμοι καθότι είδαμε
κατά τη χρηματοοικονομική κρίση του 2008
πώς το φετίχ μας για την οικονομική ανάπτυξη
μας έβγαλε από την πορεία μας.
Είδαμε, με την Αραβική Άνοιξη,
πώς χώρες όπως η Τυνησία
ήταν υποτίθεται οικονομικοί αστέρες,
αλλά οι κοινωνίες τους
έβραζαν με απογοήτευση.
Είμαστε έτοιμοι, επειδή σήμερα διαθέτουμε την τεχνολογία
συλλογής και ανάλυσης δεδομένων
με τρόπους που ο Κούζνετς ούτε που θα φανταζόταν.
Σήμερα, θα ήθελα να γνωρίσετε τον Δείκτη Κοινωνικής Προόδου.
Πρόκειται για τρόπο μέτρησης της ευημερίας μιας κοινωνίας,
που δε συνδέεται καθόλου με το ΑΕγχΠ.
Είναι ένας εντελώς νέος τρόπος θεώρησης του κόσμου.
Ο Δείκτης Κοινωνικής Προόδου
ξεκινά καθορίζοντας
τι καθιστά καλή μια κοινωνία
γύρω από τρεις διαστάσεις.
Πρώτον, έχουν όλοι όσα χρειάζονται για να επιβιώσουν,
τροφή, νερό, στέγη, ασφάλεια;
Δεύτερον, έχουν όλοι
πρόσβαση σε όλα όσα βελτιώνουν τις ζωές τους;
εκπαίδευση, πληροφόρηση, υγεία και βιώσιμο περιβάλλον;
Και τρίτον, έχουν όλα τα άτομα πρόσβαση
στην ευκαιρία να κυνηγήσουν τους στόχους τους,
τα όνειρα και τις φιλοδοξίες τους,
ανεμπόδιστοι;
Έχουν δικαιώματα,
ελευθερία επιλογής,
μακριά από διακρίσεις
και πρόσβαση στην πιο προηγμένη γνώση στον κόσμο;
Μαζί, οι 12 αυτοί παράγοντες
συνθέτουν το πλαίσιο της Κοινωνικής Προόδου.
Για κάθε έναν από τους 12 παράγοντες
έχουμε δείκτες που μετρούν την επίδοση των χωρών.
Όχι δείκτες προσπάθειας ή πρόθεσης,
αλλά πραγματικής επίτευξης.
Δεν μετράμε τι ξοδεύει μια χώρα για την υγειονομική περίθαλψη,
μετράμε τη διάρκεια και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων.
Δεν μετράμε κατά πόσον οι κυβερνήσεις ψηφίζουν νόμους κατά των διακρίσεων,
μετράμε κατά πόσον ο κόσμος βιώνει διακρίσεις.
Αυτό που θέλετε να μάθετε
είναι ποιος είναι στην κορυφή της λίστας, σωστά; (Γέλια)
Το 'ξερα, το 'ξερα, το 'ξερα.
Θα σας δείξω λοιπόν.
Θα σας δείξω σ' αυτό το γράφημα.
Να 'μαστε λοιπόν,
στον κάθετο άξονα έχω βάλει την κοινωνική πρόοδο.
Όσο πιο ψηλά τόσο καλύτερα.
Και για λόγους σύγκρισης,
έτσι, για πλάκα,
στον οριζόντιο άξονα βλέπουμε το κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ.
Όσο πιο δεξιά τόσο μεγαλύτερο.
Η χώρα με την υψηλότερη
κοινωνική πρόοδο παγκοσμίως
η πρώτη χώρα σε θέματα κοινωνικής προόδου
είναι η Νέα Ζηλανδία.
(Χειροκρότημα)
Εύγε! Δεν έχω πάει. Πρέπει!
(Γέλια)
Η χώρα με τη χαμηλότερη κοινωνική πρόοδο,
λυπάμαι που το λέω, είναι το Τσαντ.
Δεν έχω πάει. Ίσως του χρόνου.
(Γέλια)
Ή τον μεθεπόμενο χρόνο.
Ξέρω τι σκέφτεστε.
Σκέφτεστε, «Ναι,
αλλά η Νέα Ζηλανδία έχει υψηλότερο ΑΕγχΠ
από το Τσαντ».
Και έχετε δίκιο, το αναγνωρίζω.
Θα σας δείξω όμως
δύο άλλες χώρες.
Εδώ βλέπετε τις Ηνωμένες Πολιτείες -
σαφώς πλουσιότερες από τη Νέα Ζηλανδία,
αλλά με χαμηλότερο επίπεδο κοινωνικής προόδου.
Και εδώ βλέπετε τη Σενεγάλη -
με υψηλότερο επίπεδο κοινωνικής προόδου από το Τσαντ,
αλλά το ίδιο επίπεδο ΑΕγχΠ.
Τι συμβαίνει λοιπόν; Κοιτάξτε.
Να σας δείξω και τις υπόλοιπες χώρες του κόσμου,
τις 132 όπου κάναμε τις μετρήσεις,
η κάθε μία αντιστοιχεί σε μια κουκκίδα.
Ορίστε. Πολλές κουκκίδες.
Προφανώς δε θα αναφερθώ σε όλες,
οπότε θα επισημάνω μερικές:
Η χώρα του G7 στην υψηλότερη θέση είναι ο Καναδάς.
Η χώρα μου, το Ηνωμένο Βασίλειο,
είναι κάπου στη μέση, λίγο βαρετή,
αλλά ποιος νοιάζεται -
τουλάχιστον είμαστε πιο πάνω απ' τους Γάλλους.
(Γέλια)
Κι αν κοιτάξουμε τις αναδυόμενες οικονομίες,
η Βραζιλία, χαίρομαι που το λέω, έχει την πρώτη θέση μεταξύ των BRICS.
(Χειροκρότημα)
Άντε λοιπόν, φωνάξτε!
Μπράβο, Βραζιλία!
Ξεπέρασε τη Νότιο Αφρική,
έπειτα τη Ρωσία,
μετά την Κίνα
και τέλος την Ινδία.
Στην άκρη δεξιά,
βλέπετε την κουκίδα μιας χώρας με μεγάλο ΑΕγχΠ,
αλλά όχι και πολύ μεγάλη κοινωνική πρόοδο -
πρόκειται για το Κουβέιτ.
Πάνω από τη Βραζιλία
βρίσκεται μια υπερδύναμη κοινωνικής προόδου -
η Κόστα Ρίκα.
Το επίπεδο κοινωνικής προόδου είναι ίδιο με δυτικοευρωπαϊκών χωρών,
με πολύ χαμηλότερο ΑΕγχΠ.
Η διαφάνειά μου όμως παραφορτώθηκε
και θα ήθελα να την αλλάξουμε λίγο.
Αφαιρώ λοιπόν τις χώρες αυτές
και προσθέτω τη γραμμή παλινδρόμησης.
Εδώ βλέπουμε τη μέση σχέση
μεταξύ ΑΕγχΠ και κοινωνικής προόδου.
Το πρώτο που παρατηρείτε,
είναι μεγάλη συγκέντρωση
γύρω από τη γραμμή τάσης.
Αυτό δείχνει,
αυτό καταδεικνύει εμπειρικά,
πως το ΑΕγχΠ δεν αποτελεί πεπρωμένο.
Σε όλα τα επίπεδα του κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ,
υπάρχουν ευκαιρίες για μεγαλύτερη κοινωνική πρόοδο,
και κίνδυνοι για λιγότερη.
Το δεύτερο που παρατηρούμε
είναι πως για τις φτωχές χώρες
η καμπύλη είναι πολύ απότομη.
Αυτό λοιπόν μας λέει
πως αν οι φτωχές χώρες
αποκτήσουν λίγο περισσότερο ΑΕγχΠ,
και αν το επενδύσουν αυτό
σε γιατρούς, νοσοκόμες, υδάτινους πόρους,
αποχετευτικά συστήματα, κ.λπ.
θα υπάρξει αντίκρισμα σε κοινωνική πρόοδο
από το διαθέσιμο ΑΕγχΠ.
Και αυτό είναι καλό νέο και αυτό βλέπουμε τα τελευταία 20, 30 χρόνια,
που πολλοί άνθρωποι βγήκαν από τη φτώχεια
χάρη στην οικονομική ανάπτυξη
και σε καλές πολιτικές σε φτωχότερες χώρες.
Αν πάμε πιο πάνω στην καμπύλη,
βλέπουμε ότι τεντώνεται.
Κάθε έξτρα δολάριο του ΑΕγχΠ
αγοράζει όλο και λιγότερη κοινωνική πρόοδο.
Και καθότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο
ζουν σ' αυτήν την πλευρά της καμπύλης,
αυτό σημαίνει πως το ΑΕγχΠ γίνεται
όλο και λιγότερο χρήσιμο
ως μοχλός ανάπτυξης.
Θα σας δείξω το παράδειγμα της Βραζιλίας.
Εδώ έχουμε τη Βραζιλία:
στη θέση 70 στους 100 περίπου, ως προς την κοινωνική πρόοδο,
κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ ύψους περίπου 14.000 δολαρίων το χρόνο.
Και δείτε, η Βραζιλία είναι πάνω από τη γραμμή.
Η Βραζιλία τα πάει σχετικά καλά
με τη μετατροπή του ΑΕγχΠ σε κοινωνική πρόοδο.
Ποιο το επόμενο βήμα για τη Βραζιλία;
Ας πούμε πως η Βραζιλία
υιοθετεί ένα τολμηρό οικονομικό σχέδιο
για να διπλασιάσει το ΑΕγχΠ την επόμενη δεκαετία.
Αυτό όμως είναι μισό σχέδιο.
Λιγότερο του μισού,
καθότι τι θέλει να επιτύχει η Βραζιλία ως προς την κοινωνική πρόοδο;
Η Βραζιλία ... μπορεί κανείς
να αυξήσει την ανάπτυξη,
να αυξήσει το ΑΕγχΠ,
ενώ βαλτώνει ή οπισθοδρομεί
σε θέματα κοινωνικής προόδου.
Δε θέλουμε η Βραζιλία
να γίνει σαν τη Ρωσία.
Αυτό που θέλουμε είναι η Βραζιλία
να καταφέρνει να δημιουργεί κοινωνική πρόοδο χάρη στο ΑΕγχΠ,
ώστε να γίνει πιο πολύ σαν τη Νέα Ζηλανδία.
Αυτό σημαίνει πως
η Βραζιλία πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην κοινωνική πρόοδο
στο αναπτυξιακό της πρόγραμμα
και θα δει πως η ανάπτυξη δεν αρκεί,
αλλά χρειάζεται και την κοινωνική πρόοδο.
Αυτό κάνει ο Δείκτης Κοινωνικής Προόδου:
Αναπροσαρμόζει τη συζήτηση περί ανάπτυξης,
όχι μόνο περί ΑΕγχΠ,
αλλά συνυπολογίζει τη συμμετοχική, βιώσιμη ανάπτυξη,
η οποία βελτιώνει πραγματικά τη ζωή των ανθρώπων.
Και δεν μιλάμε μόνο για χώρες.
Νωρίτερα φέτος,
με τους φίλους μας από τη μη-κερδοσκοπική Imazon εδώ στη Βραζιλία,
ξεκινήσαμε τον πρώτο υποεθνικό Δείκτη Κοινωνικής Προόδου.
Το κάναμε για την περιοχή του Αμαζονίου.
Πρόκειται για μια περιοχή σαν την Ευρώπη σε μέγεθος, με 24 εκατ. ανθρώπους,
μια από τις πιο στερειμένες περιοχές της χώρας.
Και ιδού τα αποτελέσματα,
τα οποία έχουμε αναλύσει ξεχωριστά
για 800 διαφορετικούς δήμους περίπου.
Και με αυτά τα λεπτομερή στοιχεία
σχετικά με την πραγματική ποιότητα ζωής
σ' αυτό το τμήμα της χώρας,
η Imazon κι άλλοι εταίροι
από κυβέρνηση, επιχειρήσεις και κοινωνία των πολιτών,
μπορούν να συνεργαστούν
για ένα αναπτυξιακό πρόγραμμα
που θα βελτιώσει πραγματικά τη ζωή των ανθρώπων,
ενώ θα προστατεύει το πολύτιμο για όλους μας ανά τον κόσμο
τροπικό δάσος του Αμαζονίου.
Και αυτό είναι μόνο η αρχή.
Μπορείτε να φτιάξετε Δείκτη Κοινωνικής Προόδου
για οποιαδήποτε χώρα, περιοχή, πόλη ή δήμο.
Όλοι γνωρίζουμε και αγαπούμε το TEDx.
Αυτό είναι το Κοινωνική Πρόοδος-x.
Ένα εργαλείο για όλους.
Σε αντίθεση με το πώς συνήθως μιλάμε γι' αυτό,
το ΑΕγχΠ δε μας στάλθηκε από τον Θεό σε πέτρινες πλάκες. (Γέλια)
Είναι εργαλείο μέτρησης που επινοήσαμε τον 20ο αιώνα
για να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του 20ου αιώνα.
Τον 21ο αιώνα
αντιμετωπίζουμε νέες προκλήσεις:
γήρανση, παχυσαρκία, κλιματική αλλαγή κ.ο.κ.
Για να τις αντιμετωπίσουμε,
χρειαζόμαστε νέα εργαλεία μέτρησης,
νέους τρόπους αξιολόγησης της προόδου.
Φανταστείτε να μπορούσαμε να μετρήσουμε
πόσο οι μη-κερδοσκοπικές, φιλανθρωπικές οργανώσεις,
οι εθελοντές και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών
συνεισφέρουν πραγματικά στην κοινωνία μας.
Φανταστείτε οι εταιρείες να ανταγωνίζονταν η μία την άλλη
όχι μόνο ως προς την οικονομική τους συνεισφορά,
αλλά και ως προς τη συνεισφορά τους στην κοινωνική πρόοδο.
Φανταστείτε να έπρεπε οι πολιτικοί να είναι υπόλογοι σ' εμάς
για το αν πραγματικά βελτιώνουν τις ζωές των ανθρώπων.
Φανταστείτε να μπορούσαμε να συνεργαστούμε -
κυβερνήσεις, επιχειρήσεις, η κοινωνία των πολιτών, εγώ, εσείς -
και να μετατρέπαμε αυτόν τον αιώνα σε αιώνα κοινωνικής προόδου.
Ευχαριστώ.
(Χειροκρότημα)