Ben 70'li yılların sonunda
ülkemin özgürlük pahasına mutlak eşitliğin arayışının son yıllarında
kırsal Çin'de büyüdüm.
O zaman herkesin bir işi vardı
ama herkes mücadele içindeydi.
80'lerin başında babam elektrikçiydi
ve annem hastanede iki vardiya çalışıyordu.
Ama yine de yeteri kadar yemeğimiz yoktu
ve yaşam şartları berbattı.
Hepimiz şüphesiz eşittik --
eşit şekilde yoksulduk.
Devlet her şeye sahipti.
Biz ise hiçbir şeye.
Sizinle paylaşmak istediğim hikâye
esnek, metanetli ve şeffaf kararlarla
bu zorlukların üstesinden gelmek için yaptığım mücadeleyle ilgili.
Hayır, şaka yapıyorum, bunu size yapmayacağım.
(Gülme sesleri)
Yerine bugün size söyleyeceğim şey,
anlatacağım şey, yeni bir kolektif yoksulluk modeli;
pek çoğumuz bunu bilmiyor
ve bunun derhal anlaşılması gerek.
Eminim ki onu son 20 yılda
bu varlığın ortaya çıkışını fark etmişsinizdir.
Çok büyük bir hızla zenginlik yaratıyor.
Bir araç gibi firmalara çok derin tüketici görüşleri,
operasyonel verimlilik
ve muazzam gelir artışı getirmekte.
Bazıları için de
demokratik seçimleri manipule etmek için bir yol oldu
veya kâr ya da politik amaçlar için gözetleme olanağı sağladı.
Bu mucizevi şey ne?
Tahmin etmişsnizidr; bu veri.
Dünyadaki en değerli 10 şirketin 7'si teknoloji şirketleri,
ya verilerden doğrudan kâr elde ediyorlar
ya da temelden veri sayesinde güçleniyorlar.
Birçok araştırma,
işletmelerde karar vericilerin büyük kısmının
veriyi başarı için önemli bir varlık olarak gördüğünü gösteriyor.
Verilerin kişisel, ekonomik ve politik yaşamlarımız için
bu büyük paradigma kaymasını nasıl değiştirdiğini hepimiz gördük.
Veriye sahip olan geleceğe sahiptir.
Peki veriyi kim üretiyor?
Bahse girerim ki burada herkesin akıllı telefonu,
birkaç sosyal medya hesabı var
ve geçen hafta Google’da bir şeyler aratmıştır.
Biz veri üretiyoruz. Evet.
Hesaplara göre 2030'da, 10 yıl sonra
dünyada 125 milyar internete bağlı cihaz olacak.
Bu kişi başına ortalama 15 cihaz demek.
Zaten her gün veri üretiyoruz.
Çok daha fazlasını üreteceğiz.
Google, Facebook ve Tencent'in 2018'deki toplam geliri
236 milyar dolardı.
Peki kaçınıza onlardan ürettiğiniz veriye göre
ödeme yapıldı?
Hiç, değil mi?
Veri çok büyük bir değer ama merkezi olarak kontrol ediliyor ve sahipleniliyor.
Bu büyük veri şirketleri için ham madde üretiyorsunuz
ama kimseye ödeme yapılmıyor.
Sadece bu değil,
bu gelir denkleminin bir parçası olarak bile değerlendirilmiyorsunuz.
Bir kez daha,
hepimiz şüphesiz eşitiz --
eşit şekilde yoksuluz.
Başka birinin her şeyi var, bizim ise hiçbir şeyimiz yok.
Kulağa tanıdık geliyor, değil mi?
Peki ne yapmalıyız?
O zor başlangıç sonrasında hayatımın dönüşümünde
bazı ipuçları olabilir.
80'lerde işler ailem için gelişmeye başladı.
Sistem gelişti
ve insanlara bizim yarattığımız şeyin bir parçasına sahip olma izni verildi.
“Okyanusa dalan insanlar”
veya “xia hai”, Çin terimi,
iktisadî teşebbüs işlerini terk eden ve kendi işlerini kuranları
bu şekilde tasvir etti.
Bir işletmeye ait özel mülkiyet
kişisel araba, mülk, yemek, giysi
ve diğer şeylerin sahibi olmak oldu.
Ekonomi mekanizması dönmeye
ve insanların hayatı gelişmeye başladı.
İlk defa
zengin olmak muhteşemdi.
90'larda, Chengdu’da, batı Çin'de okumaya gittiğimde
benim gibi birçok genç
yeni sistemde avantaj kapmak için iyi yerleştirilmişti.
Üniversiteden mezun olduktan sonra,
ortaklaşa bir iş kurdum ve eskiden balıkçı köyü olan
yeni meşhur ekonomi bölgesine, Shenzhen’e taşındım.
20 yıl sonra,
Shenzhen global innovasyon güç merkezi oldu.
Özel müşliyet sahip olmadığımız özgürlüğün bir şekliydi.
Bizim jenerasyonumuz için hiç bilinmeyen fırsatlar yarattı
ve bizi çok çalışmaya ve okumaya motive etti.
Sonuçta 850 milyondan fazla insan yoksulluktan kurtuldu.
Dünya Bankası'na göre
Çin'in en düşük yoksulluk derecesi 1991’de, ben çoçukken, %81'di.
2015’e gelindiğinde %0,7.
Ben bu başarının ürünüyüm
ve bugün kendi AI şirketim olduğunu sizinle paylaşmaktan çok mutluyum.
Batı Çin'de küçük bir çoçukken
hayal edemeyeceğim dünyevi ve dinamik bir hayat sürüyorum.
Tabii ki bu zenginlik bana bir alışverişle geldi;
eşitlikle, çevreyle ve özgürlükle geldi.
Belli ki Çin'in her şeyi başardığını söylemek için burada değilim.
Biz yapamadık.
Veri gerçek varlıklarla kıyaslanamıyor da.
Hayır.
Ama benim hayat tecrübem görünürde saklanan şeyleri görmeye izin verdi.
Şu anda komuoyu
konu, veri mülkiyeti olduğunda
kontrol ve gizliliğe odaklanıyor.
Şunu sormak istiyorum:
Veri mülkiyetine tamamen farklı yönlerden baksak ne olur?
Ya veri mülkiyeti gerçekten de
kişisel, bireysel ve ekonomik bir sorunsa?
Ya yeni dijital ekonomide
yarattığımız şeyin bir kısmına sahip olma
ve özel veri mülkiyeti özgürlüğü insanlara verme hakkımız olsa?
Yasal mülkiyet kavramı; sahip olabilirsiniz,
kullanabilir, hediye edebilir, devredebilir,
varlığınızı imha veya takas edebilirsiniz anlamına geliyor,
sizin kabul ettiğiniz değerden.
Ya aynı tanımı bireylerin verilerine de versek
böylece onlar bizim verimizi kullanabilse veya imha edebilse
veya biz onu seçtiğimiz fiyata satsak?
Şimdi bazılarınız şunu söyleyebilir;
“Ben hiçbir zaman verilerimi para için satmam.”
Ama şu an, size hatırlatayım, siz tam da bunu yapıyorsunuz,
sadece bedava olarak.
Ve bir de gizlilik çok kişisel ve detaylı bir mesele.
Gizliliğinizi paranın önünde tutma ayrıcalığına sahip olabilirsiniz
ama Çin'deki kolay kredi alamayan
milyonlarca küçük işletme sahibi için
verilerini kullanarak AI destekli bankalardan hızlı onay almak
onların acil ihtiyaçlarına cevap olabiliyor.
Sizin için özel olan
başkaları için özel olandan farklı.
Sizin için şimdi özel olan
okulda size özel olan şeyden daha farklı.
En azından öyle umuyorum.
(Gülme sesleri)
Her zaman, sıklıkla bilinçaltımızda olmasına rağmen,
farklı kişisel inançlarımızı
ve hayati önceliklerimizi baz alarak böyle pazarlıklar yapıyoruz.
Bu yüzden de veri mülkiyeti
bir fiyatlandırma olmadan yarım kalıyor.
Fiyatlandırma gücünü bireylere atayarak
kişisel ve detaylı ihtiyaçlarımızı yansıtmak için araç kazanıyoruz.
Mesela özel bir tıbbi araştırma için katkı koymak
size anlamlı geliyorsa
verilerinizi bağışlayabilirsiniz.
Davranışlarımızı gösteren bir veri setini
100.000 dolara satabileceğimiz araçlarımız olsa
bir politik grubun sizi hedef alabileceğinden
veya etkileyebileceğinden şüphe duyarım.
Siz kontrol ediyorsunuz. Siz karar veriyorsunuz.
Şimdi bu kulağa imkânsız gibi geliyor
ama trendler büyüyen
ve çok güçlü olan kişisel veri sahipliği hareketini hedefliyor.
İlk olarak start-up’lar
bazı kontrolleri geri almayı sağlayacak araçlar yapıyorlar.
Brave denen yeni bir tarayıcı
cesur kalkan anlamına gelen ''Brave Shields''le bize güç veriyor,
bu uygulama, veri toplayıcı reklamları ve izleyicileri sürekli bloke ediyor
ve diğer tarayıcılar gibi veri sızmasından kaçınıyor.
Buna karşılık, kullanıcılar bazı pazarlık ve fiyatlandırma gücünü geri alabilir.
Kullanıcı reklamları kabul ettiğinde
Brave, yayıncı sitenin ödemeli içerikleriyle karşılık vererek
kullanıcıları ''temel dikkat ödülleri''yle ödüllendiriyor.
Ve ben Brave’ı birkaç aydır kullanıyorum.
O şimdiden 200.000’den fazla reklam ve izleyiciyi engelledi
ve bana çok zaman kazandırdı.
Şimdi, birçoğunuzun partnerinden çok
tarayıcısıyla etkileşimde olduğunu biliyorum,
(Gülme sesleri)
bu yüzden en azından vaktinizi çalmayan ve tuhaf olmayan bir tane bulmalısınız.
(Gülme sesleri)
Google’ın vazgeçilmez olduğunu mu düşünüyorsunuz?
Bir daha düşünün.
Arama motoru vazgeçilmezdir.
Google monopoli kurmuş --
şimdilik.
DuckDuckGo arama motoru sizin verilerinizi depolamıyor
veya reklamlarla sizi izlemiyor
veya kişisel tarayıcı geçmişinizi izlemiyor.
Yerine, tüm kullanıcılara aynı sonuçları gösteriyor,
sizin kişisel tarama kayıtlarınıza uygun sonuçları değil.
Londra’da digi.me diye bir şirket
size Fitbit, Spotify ve sosyal medya gibi ortamlarda
kendi verilerinizi aktarıp derlemeye yardım eden
ve akıllı telefonunuza indirebileceğiniz
bir uygulama teklif ediyor.
Ve siz veriyi kaydedeceğiniz yeri seçebiliyorsunuz
ve digi.me, eskiden yalnızca büyük veri şirketleri tarafından erişilebilir olan
bilgiler sağlayarak verilerinizin işinize yaramasına
yardımcı olacaktır.
DC’de yeni girişim olan UBDI,
Evrensel Temel Veri Geliri,
insanlara verilerini anonim olarak
pazar araştırmasında kullanabilecek şirketlerle paylaşarak
para kazanmakta yardımcı oluyor.
Şirket bir araştırmayı satın aldığında
kullanıcılar para ve paylaştıklarını takip etmek için
UBDI puanları kazanıyor, hesaplara göre neredeyse
kişi başına yıllık 1000 dolar.
UBDI evrensel temel gelir için yapay zeka ekonomisinde
uygun bir yol olabilir.
Dahası, gizlilik ve veri mülkiyetinin bireysel olarak bilinmesinin
hızla artmasıyla
hepimiz cebimizden çıkardığı bu canavardan haberdar oluyoruz.
Ben iki ergen kız annesiyim
ve bana güvenin,
ebeveyn olarak stresin ve endişenin en büyük kaynağı,
benim için, çoçuklarımın teknolojiyle olan ilişkisi.
Bu, kızlarım ilk telefonlarını almadan önce
eşimle onlara imzalattığımız 3 sayfalık bir sözleşme.
(Gülme sesleri)
Dijital vatandaş olmalarına yardım ediyoruz
ama yalnızca biz
onları akıllı ve sorumlu bir fert yapabiliriz.
Ben onlara ne tür bir verinin asla paylaşılamayacağını anlatıyorum.
Eğer beni Google'da aratsanız
-aslında, affedersiniz- DuckDuckGo’da arasanız
işim ve benim hakkımda çok şey bulursunuz
ama kızlarım hakkında hiçbir şey.
Onlar büyüdüklerinde
kendilerini açığa çıkarmak isterlerse bu onların seçimi, benim değil,
buna rağmen hala onların en güzel, akıllı
ve muhteşem olduklarına dair ısrar ederim.
Ve çoğu insanın böyle konuşmalar yaptığını,
benzer kararlar verdiğini biliyorum,
bu da bana gerçekten
bol akıllı verili geleceğin yakın olduğunu gösteriyor.
Ama bu sözleşmenin 6’ncı maddesini vurgulamak istiyorum.
“Ben hiçbir zaman Dawnie nine gördüğünde
utanç duyacağım hiçbir şeyi internette aratmayacağım”.
(Gülme sesleri)
Deneyin, bu çok kullanışlı.
(Gülme sesleri)
Tarih boyunca
refah arayışında özgürlük ve eşitlik arasında
hep pazarlık olmuştur.
Dünya servetin birikmesinden yeniden dağıtılmasına giden
sürekli bir döngüde.
Sahip olmak ve olmamak arasındaki gerginlik
birçok ülkeyi mahvediyor,
bu yeni eşitsizliğin önlemek de
herkesin yararına,
büyük veri şirketleri de buna dahil.
Tabii ki bireysel veri mülkiyeti dijital bir toplumu neyin oluşturduğuna dair
son derece karmaşık bir soruya
kusursuz ya da tamamlanmış bir cevap değil.
McKinsey'ye göre yapay zeka,
gelecek 10 yılda ekonomik veriye 13 trilyon dolar ilave edecek.
Bireyler tarafından oluşturulan veriler bu inanılmaz büyümeye
şüphesiz katkı sağlayacak.
En azından halkı güçlendiren ekonomik bir model
düşünmemeli miyiz?
Eğer özel mülkiyet 850 milyondanfazla insanı
yoksulluktan çıkardıysa
bu bizim görevimiz
ve işletmelere ek olarak insanları güçlendirecek
daha kapsayıcı bir yapay zeka ekonomisi yaratmayı
gelecek nesillere borçluyuz.
Teşekkürler.
(Alkış)