Je wordt gevangen in je eigen lichaam.
Verleden, heden en toekomst zijn één.
Met enorme kracht word je als een raket de lucht ingeschoten.
De grens tussen mensen en dingen vervagen.
Talloze dichters en schrijvers hebben inmiddels geprobeerd
een paniekaanval te beschrijven.
Het is zo overweldigend dat mensen denken
dat het een hartaanval, beroerte, of andere levensbedreigende aandoening is.
Hoewel paniekaanvallen geen blijvend letsel veroorzaken,
kan de angst voor een nieuwe aanval iemands leven beperken,
en nieuwe paniekaanvallen veroorzaken.
Onderzoek toont aan dat één op de drie mensen
minstens een keer in zijn leven een paniekaanval krijgt.
En of het nou de eerste of de honderdste keer is,
of dat je het bij een ander ziet,
niemand wil dat nog een keer meemaken.
En beter begrijpen wat het is, is niet prettig,
maar wel noodzakelijk,
want preventie is alleen mogelijk als je begrijpt wat een paniekaanval is.
Feitelijk is een paniekaanval
een overdreven lichamelijke reactie op het waarnemen van gevaar.
Deze reactie ontstaat in de amygdala,
het deel van de hersenen dat angstreacties verwerkt.
Als de amygdala angstsignalen ontvangt,
reageert het sympathische zenuwstelsel,
waardoor adrenaline vrijkomt.
Adrenaline versnelt de hartslag en ademhaling
om bloed en zuurstof snel naar de arm- en beenspieren te brengen.
De hersenen krijgen ook meer zuurstof,
wat ze alerter en effectiever maakt.
Tijdens een paniekaanval
is de reactie veel heftiger dan eigenlijk nodig is
in een gevaarlijke situatie,
met als gevolg hartkloppingen, zwaar ademhalen en hyperventilatie.
Veranderingen in de bloedstroom veroorzaken duizeligheid
en gevoelloze handen en voeten.
Meestal duurt een paniekaanval niet langer dan tien minuten.
Dan neemt de prefrontale cortex het van de amygdala over
en wordt het parasympatische zenuwstelsel geactiveerd.
Hierdoor komt het hormoon acetylcholine vrij,
waardoor de hartslag verlaagt en de paniekaanval wegzakt.
Tijdens een paniekaanval reageert het lichaam op angst
alsof er een echte dreiging is,
of nog erger.
We weten niet zeker waarom dit gebeurt,
maar soms roept iets een traumatische herinnering op,
waardoor een paniekaanval ontstaat.
Paniekaanvallen kunnen onderdeel zijn van angststoornissen
zoals PTSS, sociale angststoornis, OCS, en gegeneraliseerde angststoornis.
Terugkerende paniekaanvallen, piekeren over nieuwe aanvallen,
en je anders gaan gedragen om paniekaanvallen te voorkomen
kunnen leiden tot een diagnose van een paniekstoornis.
De voornaamste behandelingen bij paniekstoornissen
zijn antidepressiva en cognitieve gedragstherapie,
oftewel CGT.
De slagingskans is voor beiden 40%,
hoewel ze niet bij iedereen even succesvol zijn.
Antidepressiva hebben echter wel vaak bijwerkingen
en 50% van de mensen heeft een terugval na het stoppen met de medicatie.
Gedragstherapie heeft langer effect en kent maar 20% terugval.
Het doel van CGT bij paniekstoornissen
is het aanleren en trainen van praktische oefeningen
om zowel lichamelijk als geestelijk grip te krijgen
op gevoelens en gedachten tijdens een paniekaanval.
Eerst worden de lichamelijke oorzaken van een paniekaanval uitgelegd,
dan volgen ademhalings- en spieroefeningen
die helpen de ademhaling onder controle te krijgen.
Dan volgt cognitieve herstructurering,
waarbij de gedachten worden bijgestuurd
die tijdens aanvallen ontstaan --
bijvoorbeeld dat je stikt, een hartaanval hebt, of doodgaat --
en deze te vervangen door juiste gedachten.
De volgende stap is de confrontatie aangaan
met gevoelens en situaties die normaal paniekaanvallen veroorzaken.
Het doel is om de gedachte los te laten
dat deze gevoelens en situaties gevaarlijk zijn.
Zelfs na therapie blijft het moeilijk om te gaan met een paniekaanval,
maar door oefening kan de methode aanvallen voorkomen en kalmeren
en uiteindelijk de greep van de paniek op iemands leven verlichten.
Naast de standaard therapie
hebben veel mensen met paniekaanvallen baat bij de ideeën achter CGT:
dat angst je geen kwaad doet, maar eraan vasthouden wel.
Zelfs als je nooit een paniekaanval hebt gehad,
is het goed te weten hoe je ze bij jezelf en bij anderen kan identificeren,
en de aanvallen herkennen is de eerste stap naar preventie.