"Một thế giới, một trải nghiệm" Edward O.Wilson, Sự đa dạng của cuộc sống.
Trong những tháng trời ấm, đặc biệt vào những đêm trăng tròn,
những con sam trồi lên từ dưới biển để sinh sản.
Đón đợi chúng là những nhóm làm việc trong phòng thí nghiệm.
những người bắt hàng trăm ngàn con sam,
đem tới phòng thí nghiệm,
và thu lấy máu màu xanh da trời từ chúng,
sau đó trả chúng về với biển.
Kì lạ là chúng ta chỉ bắt được sam trên bãi biển
vì đó là nơi duy nhất chúng ta có thể tìm thấy chúng.
Một con sam cái có thể để lại tới gần 20 ổ với khoảng 4,000 trứng
sau mỗi chuyến đến bãi biển hằng năm của nó.
Khi trứng nở,
những ấu trùng sam thường ở lại gần bờ biển,
thay lớp vỏ của chúng dần dần mỗi khi lớn lên.
Một khi chúng rời những vùng nước cạn này,
chúng sẽ không trở lại cho tới tuổi sinh sản mười năm sau.
Dù rất nỗ lực, chúng ta vẫn không biết chúng đã ở đâu những năm trước đó.
Dù thỉnh thoảng chúng ta vẫn thấy những con sam
ở độ sâu khoảng 200m dưới đáy biển,
Ta chỉ thấy các nhóm lớn con trưởng thành khi chúng lên bờ để sinh sản.
Máu của sam chứa những tế bào gọi là tế bào amip
bảo vệ chúng khỏi nguy cơ xâm nhập từ virus,
nấm,
và vi khuẩn.
Tế bào amip tạo ra một lớp keo bao quanh những kẻ xâm nhập
để ngăn chúng khỏi phát tán sự nhiễm trùng.
Điều này không phổ biến lắm.
Tất cả con vật đều có hệ miễn dịch để bảo vệ.
Nhưng các tế bào amip của sam cực kì nhạy cảm
với nội độc tố của vi khuẩn.
Nội độc tố là những phân tử từ thành tế bào của một số vi khuẩn,
bao gồm E.coli.
Một lượng lớn của chúng sẽ được giải phóng khi vi khuẩn chết,
và khiến chúng ta bệnh nếu chúng thâm nhập vào dòng máu.
Nhiều thuốc hay dụng cụ y tế chúng ta sử dụng có thể bị nhiễm khuẩn,
do đó ta phải kiểm tra trước khi chúng tiếp xúc với máu chúng ta.
Chúng ta có phương pháp nhuộm Gram để phát hiện vi khuẩn,
nhưng nó không thể nhận diện được nội độc tố
mà có thể xuất hiện kể cả khi không có vi khuẩn.
Do đó các nhà khoa học sử dụng một trích xuất tên là LAL
điều chế từ máu của sam thu hoạch được
để kiểm tra nội độc tố.
Họ thêm LAL vào các mẫu thuốc thử, và nếu lớp keo được hình thành,
nghĩa là có sự xuất hiện của nội độc tố.
Ngày này, kiểm tra bằng LAL được sử dụng rộng rãi đến mức
hàng triệu người chưa từng thấy con sam
đều đang được bảo vệ bởi máu của chúng.
Nếu bạn đã từng được tiêm thuốc, có lẽ bạn cũng thuộc nhóm đó.
Vậy tại sao sam lại có được loại máu đặc biệt như vậy?
Như những động vật không xương sống khác,
sam có hệ thống tuần hoàn mở.
Nghĩa là máu của chúng không được chứa trong mạch máu, như chúng ta.
Thay vào đó, máu của sam chảy thoải mái trong các khoang của cơ thể
và do đó tiếp xúc trực tiếp với các mô.
Nếu vi khuẩn xâm nhập vào máu của chúng, nó sẽ phát tán nhanh chóng ở diện rộng.
Kết hợp với sự dễ tổn thương này
là môi trường sống đầy vi khuẩn ở bờ biển và đại dương của sam,
dễ thấy rằng tại sao chúng cần sự đáp ứng miễn dịch nhạy cảm đến vậy.
Sam đã sống sót qua những đợt đại tuyệt chủng
đã quét sạch hơn 90% sự sống trên Trái Đất và tiêu diệt loài khủng long,
nhưng chúng không phải là bất khả chiến bại.
Và điều lớn nhất ngăn cản chúng sau hàng triệu năm chính là chúng ta.
Nghiên cứu cho thấy gần 15% số sam
chết trong quá trình thu hoạch máu.
Những nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng con số này còn có thể cao hơn thế.
Các nhà nghiên cứu còn nhận thấy số con cái trở lại để sinh sản thưa dần
ở một vài khu vực được thu hoạch nhiều nhất.
Sự tác động của chúng ta tới loài sam còn vượt ra khỏi ngành y sinh.
Sự phát triển ở những vùng bờ biển đã phá hủy nơi sinh sản,
và sam còn bị giết để làm mồi câu cá.
Những bằng chứng này quá đủ để cho thấy số lượng sam đang thu hẹp dần.
Một vài nhà nghiên cứu đã bắt đầu làm việc
để tổng hợp máu của sam trong phòng thí nghiệm.
Cho tới giờ, chúng ta chưa thể dừng những chuyến đi biển lại,
nhưng hy vọng rằng, một ngày nào đó chất tổng hợp thay thế sẽ loại bỏ
sự phụ thuộc của chúng ta vào máu của loài sinh vật cổ đại này.
[Ted-ed là một dự án phi lợi nhuận, và video này sẽ không tồn tại
nếu không có sự hỗ trự to lớn từ cộng đồng trên Patreon.
Bạn có thể tìm hiểu thêm ở link này]