Co dzieje się po śmierci?
Czy istnieje beztroski raj?
Wieczne męki?
Powtórne narodzenie?
A może nic?
Jeden chiński cesarz uważał, że bez względu na wszystko,
zawsze lepiej mieć przy sobie armię.
Wiemy o tym, bo w 1974 roku
rolnicy, którzy kopali studnię nieopodal małej osady,
natknęli się na jedno z najważniejszych znalezisk w historii archeologii:
potężne podziemne komnaty, które otaczały grobowiec cesarza,
a w nich ponad 8000 naturalnych rozmiarów glinianych żołnierzy gotowych do walki.
Historia tej podziemnej armii zaczyna się od Ying Zhenga,
który w wieku 13 lat został królem państwa Qin
w 246 roku p.n.e.
Był ambitny i bezwzględny,
aż wreszcie został Qin Shi Huangiem,
czyli pierwszym cesarzem Chin,
po zjednoczeniu siedmiu walczących królestw.
36 lat jego rządów odznaczało się wieloma sukcesami.
Stworzono na przykład uniwersalny system miar i wag,
zunifikowano pismo dla całych Chin,
stworzono mur obronny, który potem otrzymał nazwę Wielki Mur Chiński.
Być może Qin Shi Huang włożył tyle wysiłku
w tworzenie historycznego dziedzictwa,
bo miał obsesję na punkcie śmiertelności.
U schyłku życia desperacko zatrudniał alchemików
i organizował wyprawy w poszukiwaniu eliksiru życia,
który pozwoliłby mu osiągnąć nieśmiertelność.
Już w pierwszym roku rządów
zaczął budowę ogromnej podziemnej nekropolii,
wypełnionej pomnikami, przedmiotami
i armią, które miały towarzyszyć mu na tamtym świecie
i pozwoliłyby mu na kontynuowanie rządów.
Oszałamiająca armia do dzisiaj stoi w precyzyjnej formacji
i jest rozmieszczona w kilku dołach.
W jednym dole główna siła skupia 6000 żołnierzy.
Każdy waży kilkaset kilogramów.
W drugim jest ponad 130 wozów wojennych i 600 koni.
W trzecim mieści się naczelne dowództwo.
Pusty czwarty dół może wskazywać, że ambitny projekt
nie mógł zostać ukończony przed śmiercią cesarza.
Pobliskie komnaty zawierają figury muzyków i akrobatów,
robotników i urzędników państwowych
i różnorodnych egzotycznych zwierząt,
czyli cesarz Qin miał więcej planów na życie po śmierci
niż tylko prowadzenie wojny.
Wszystkie rzeźby wykonano z terakoty albo pieczonej ziemi,
rodzaju czerwonobrązowej gliny.
Wiele warsztatów i rzekomo ponad 720 000 robotników dostało od cesarza rozkaz
na ich stworzenie.
W tym grupy rzemieślników, którzy formowali osobno każdą część ciała,
by każda rzeźba była wyjątkowa, tam samo jak prawdziwi żołnierze cesarza.
Stoją zgodnie ze swoją rangą,
mają różną broń i mundury,
rozmaite fryzury i wyrazy twarzy,
a nawet niepowtarzalne uszy.
Początkowo każdy wojownik był pomalowany na jaskrawe kolory,
ale dostęp powietrza sprawił, że farba schła i odchodziła płatami,
więc pozostała tylko terakota.
Dlatego innej komnaty, niecały kilometr dalej,
nie odkopano.
Oto właściwy grobowiec Qin Shi Huanga.
Podobno zawiera pałace, cenne kamienie i wyroby rąk ludzkich,
a nawet rzeki rtęci, które płyną przez góry z brązu.
Dopóki nie wymyśli się sposobu, jak ukazać grobowiec bez niszczenia skarbów,
dopóty będzie on zamknięty.
Nie tylko cesarz Qin pragnął towarzysza na ostatniej drodze życia.
Starożytne egipskie groby kryją rzeźby z gliny ukazujące idealne życie wieczne,
a zmarłych z okresu Kofun w historii Japonii chowano
z rzeźbami koni i domów.
Mogiły na wyspie Jaina u wybrzeża Meksyku
są pełne ceramicznych figurek.
Całe szczęście mimo bezwzględności
cesarz Qin kazał w tym celu tworzyć figury służących i żołnierzy,
a nie domagał się od żyjących, by mu towarzyszyli,
jak to robiono w Egipcie, Zachodniej Afryce, Anatolii,
częściowo w Ameryce Północnej,
a nawet w Chinach w okresie rządów poprzednich dynastii Shang i Zhou.
Dzisiaj ludzie z całego świata podróżują, by ujrzeć niewzruszonych żołnierzy,
którzy na wieki w ciszy będą czekać na bojowe rozkazy.