W 2013 roku grupa badaczy przeprowadziła test z matematyki.
Wzięło w nim udział ponad 1100 dorosłych Amerykanów,
a jednym z jego celów było sprawdzenie zdolności do oceny zbiorów danych.
Wśród matematycznych zadań ukryto dwa niemal identyczne pytania.
W obu zadaniach podano grupę danych o tej samej złożoności
i każde z nich miało jedną obiektywnie poprawną odpowiedź.
Pierwsze pytanie dotyczyło związku między wysypką a nowym kremem do skóry.
W drugim pytano o zależność między przestępczością
i prawem dotyczącym posiadania broni.
Badani z wysokimi zdolnościami matematycznymi
zdecydowanie częściej odpowiadali dobrze na pierwsze z pytań.
Mimo że drugie było matematycznie identyczne,
odpowiedzi wyglądały zupełnie inaczej.
W tym wypadku umiejętności matematyczne nie były wyznacznikiem,
którzy uczestnicy odpowiedzieli prawidłowo.
Ważną rolę odegrał inny czynnik badany przez naukowców,
czyli poglądy polityczne.
Uczestnicy, których poglądy polityczne
zgadzały się z prawidłową interpretacją danych,
z większym prawdopodobieństwem odpowiadali na zadanie prawidłowo.
Nawet wśród najlepszych matematyków
prawdopodobieństwo złej odpowiedzi w drugim zadaniu wynosiło 45%,
jeśli prawidłowa odpowiedź była sprzeczna z ich poglądami.
Co takiego jest w polityce, że wpływa na tak nielogiczne błędy?
Czy poglądy polityczne mogą wpłynąć
na zdolność przetwarzania informacji?
Odpowiedź tkwi w psychologii poznawczej
i stronniczości, coraz bardziej widocznej w sferze publicznej.
Chociaż często pojawia się w kontekście polityki,
stronniczość jest pojęciem szerszym definiowanym jako silna preferencja
albo uprzedzenie wobec grupy czy idei.
Nasze polityczne, etniczne, religijne i narodowe poglądy
są różnymi formami stronniczości.
Oczywiście utożsamianie się z grupami społecznymi
jest ważną i naturalną częścią życia.
O samoświadomości decydują nie tylko cechy naszej osobowości,
ale też grupy, do których należymy.
To dlatego bardzo chętnie bronimy przynależności grupowych,
chroniąc zarówno naszą tożsamość, jak i społeczność.
Trudności pojawiają się, jeśli grupa ma poglądy
sprzeczne z rzeczywistością.
Wyobraź sobie, że twoja ulubiona drużyna dopuszcza się naruszenia zasad.
Wiesz, że to niezgodne z zasadami,
ale inni fani uważają to za dopuszczalne.
Dyskomfort wynikający ze zderzenia dwóch sprzecznych myśli
to dysonans poznawczy.
Większość ludzi dąży do uwolnienia się z tego nieprzyjemnego stanu zawieszenia.
Można winić sędziego i narzekać, że to przeciwna drużyna zaczęła,
a nawet przekonać samego siebie, że nie było żadnego naruszenia.
W takich przypadkach
ludzie często robią to z chęci utrzymania dobrych relacji z grupą
niż postrzegania świat takim, jaki jest.
Takie zachowanie jest szczególnie niebezpieczne w polityce.
W skali indywidualnej
lojalność wobec partii pozwala kreować polityczną tożsamość
i wspierać politykę, z którą się zgadzamy.
Jednak oparty na stronniczości dysonans może skłaniać do odrzucenia dowodów
sprzecznych z linią partii czy dyskredytujących jej przywódców.
Kiedy całe grupy ludzi podważają fakty ze względu na stronnicze poglądy,
podejmowane są działania polityczne nieoparte na prawdzie czy rozsądku.
Problem nie jest nowy.
Świadomość polityczna istnieje od wieków.
Ale badania pokazują, że polaryzacja uprzedzeń
drastycznie wzrosła w ostatnich kilku dekadach.
Jedna z teorii tłumaczy wzrost
tendencjami do geograficznego łączenia się podobnie myślących społeczności.
Inna mówi o rosnącej tendencji do bazowania na stronniczych informacjach
i bańkach społecznościowych.
Te działają jak echo w jaskini,
dostarczając wiadomości i idee tylko od ludzi o podobnych poglądach.
Na szczęście kognitywistycy odkryli strategie uodparniające
na zniekształcenia rzeczywistości.
Jedną z nich jest świadomość, że jesteśmy bardziej stronniczy niż myślimy.
Przy napotkaniu nowej informacji
podejmijmy świadomy wysiłek, żeby wyjść poza pierwsze odczucie
i ocenić je w sposób analityczny.
Niech sprawdzanie faktów i kwestionowanie przypuszczeń
stanie się ważnym elementem codzienności.
Ostrzeżenie ludzi, że mogli zostać wprowadzeni w błąd,
też może pomóc.
Kiedy próbujemy przekonać innych,
uznanie ich wartości i opisanie problemu ich językiem
może sprawić, że zostaniemy lepiej wysłuchani.
Przed nami jeszcze długa droga do rozwiązania problemu stronniczości.
Jest jednak nadzieja, że dzięki temu będziemy lepiej poinformowani
i zdolni do podejmowania decyzji opartych na dowodach
we wspólnej rzeczywistości.