"Một số người sinh ra đã vĩ đại
một số người vươn tới sự vĩ đại
còn những người khác được hưởng sự vĩ đại" trích dẫn từ William Shakespeare
Có chắc ông đã viết vậy?
Một số người thắc mắc liệu Shakespeare có thật sự viết những tác phẩm mang tên ông,
hay thậm chí ông có thật hay không.
Họ suy đoán Shakespeare thực chất chỉ là bút danh của một nhà văn khác,
hoặc một nhóm các nhà văn.
Những người được cho là Shakespeare thật sự
gồm các nhà soạn kịch, các chính khách nổi tiếng và cả một số phụ nữ xuất chúng.
Có thể nào nhà văn vĩ đại nhất của ngôn ngữ tiếng Anh
lại hư cấu y như những vở kịch của ông ấy?
Hầu hết các nhà Shakespeare học bác bỏ những giả thuyết này
dựa trên chứng cớ lịch sử và tiểu sử.
Nhưng vẫn còn một cách khác để kiểm tra những dòng thơ nổi tiếng của Shakespeare
thực sự có do người khác viết hay không.
Ngôn ngữ học, ngành nghiên cứu về ngôn ngữ
có thể cho ta biết nhiều thứ về cách ta viết và nói
thông qua việc xem xét cú pháp, ngữ pháp, ngữ nghĩa và từ vựng.
Cuối thế kỷ 19
một nhà triết học người Ba Lan có tên là Wincenty Lutosławski
thiết lập một phương pháp có tên là xác định phong cách,
áp dụng phương pháp này để nghiên cứu vấn đề quyền tác giả trong văn học.
Vậy cụ thể phương pháp này như thế nào?
Ý tưởng chính là phong cách mỗi nhà văn có những đặc điểm nhất định
được thể hiện đồng nhất trong những tác phẩm của họ.
Có thể kể ra những đặc điểm như độ dài trung bình của câu,
cách sắp xếp từ ngữ,
và thậm chí là số lần lập lại của một từ cụ thể nào đó.
Hãy xem cách sử dụng từ "thee" và hình dung nó như một chiều, hoặc một trục
Có thể đặt mỗi tác phẩm của Shakespeare lên trục đó,
xem như một điểm dữ liệu, dựa theo số lần lập lại của từ đó.
Trong thống kê, mức cố định của những điểm này
cho ta cái gọi là sự khác nhau, một dãy số liệu bắt buộc phải có.
Nhưng, đây chỉ mới là một đặc tính trong một không gian rất đa chiều.
Nhờ vào một công cụ phân cụm là Phương pháp Phân tích Thành phần chính
ta có thể rút gọn không gian đa chiều thành những thành tố chính yếu đơn giản
giúp đo sự khác nhau một cách toàn diện trong tác phẩm Shakespeare.
Lúc này ta kiểm tra tác phẩm của các đối tượng khác
dựa vào những thành tố chính yếu đó.
Ví dụ như,
nếu toàn bộ tác phẩm của Francis Bacon rơi vào khác nhau của Shakespeare
thì đó là bằng chứng khá thuyết phục
cho thấy Francis Bacon và Shakespeare thực chất chỉ là một người mà thôi.
Vậy kết quả cho ta thấy điều gì?
Sau khi tiến hành nghiên cứu, các chuyên gia đã đi đến kết luận
rằng Shakespeare thực chất không ai khác hơn là Shakespeare.
Ông đích thực là thi sĩ vùng Avon.
Tác phẩm của kẻ giả mạo không khớp với phong cách riêng của ông.
Tuy nhiên, các nhà thống kê can đảm lại phát hiện ra
các bằng chứng rõ nét về sự hợp tác ở đây.
Ví dụ, một nghiên cứu gần đây cho thấy
Shakespeare đã hợp tác với nhà soạn kịch Christopher Marlowe để viết "Henry VI,"
phần một và phần hai.
Phương pháp này không chỉ giải quyết mỗi vấn đề tìm ra bản sắc Shakespeare.
Nó còn giúp xác định thời gian 1 tác phẩm được viết ra,
liệu văn bản cổ nào đó chỉ là đồ giả mạo,
liệu sinh viên nào đó có đạo văn không,
hoặc e-mail bạn vừa nhận được là tối quan trọng hay chỉ là thư rác.
Và phải chăng những áng thơ bất tử của Shakespeare
rốt cuộc chỉ là những con số và thống kê?
Không hẳn là vậy.
Việc phân tích này giúp nhận dạng cấu trúc đặc trưng trong tác phẩm của ông,
nhưng không thể nắm bắt vẻ đẹp tác phẩm thể hiện qua cảm xúc và tình cảm,
hoặc tại sao các tác phẩm này ảnh hưởng sâu sắc đến chúng ta
Ít ra, tới giờ này là chưa thể làm được.