Dita kur u largova për herë të parë nga shtëpia
për të shkuar në universitet ishte një ditë e shenuar
mbushur me shpresë dhe optimizëm.
Kisha dalë mirë në shkollë. Pritej shumë nga une,
dhe me gëzim të madh hyra në jetën studentore
të leksioneve, festave dhe vjedhjeve të koneve të trafikut.
Tani pamja e jashtme, sigurisht, mund të mashtrojë
dhe deri në një pikë, ky njëri i levizshëm, energjik
mes leksionesh dhe vjedhje të koneve te trafikut ishte një lustër,
megjithatë e punuar mirë dhe bindëse.
Ne brendësi, unë isha thellësisht e palumtur, e pasigurt
dhe krejtësisht e frikësuar --
e frikësuar nga njerëzit e tjerë, nga e ardhmja, nga dështimi
dhe nga boshllëku që ndjeja brenda meje.
Por isha e afte ta fshihja ate, dhe nga jashte
dukesha si dikush që kish gjithcka per te shpresuar
dhe aspiruar.
Kjo fantazi e pacenueshmerise ishte kaq e plote
aq sa mashtrova veten time,
dhe sapo mbaroi semestri i parë dhe filloi i dyti
nuk kishte mundësi që dikush të kishte parashikuar
atë që do të ndodhte.
Po dilja nga një seminar kur filloi,
po kendoja nen ze, duke germuar canten
sikurse kisha bere dhe qindra here te tjera,
kur degjova nje ze qe thote qetesisht,
"Ajo po largohet nga dhoma."
Hodha syte perreth por nuk pashe asnjeri,
por qartesia dhe vendosmeria e atij komenti
ishte e pagabueshme.
Duke u dridhur, i lashe librat te shkallet dhe vrapova per ne shtepi,
dhe ja tek e degjova serish.
"Ajo po hap deren."
Ky ishte fillimi. Zeri kishte ardhur.
Dhe zeri vazhdonte te kembengulte,
dite e me pas jave, ne vazhdimesi,
duke treguar c'do gje qe beja ne vete te trete.
"Ajo po shkon ne biblioteke."
"Ajo po shkon ne leksion."
Ishte neutrale, pasive dhe pas pak kohesh,
cuditerisht shoqeruese dhe siguruese,
ndonese vereja se qetesia e jashtme ndonjehere ndryshonte
dhe rastiste te pasqyronte emocionet e mia te pashprehura.
Nqse isha e nevrikosur dhe perpiqesha ta fshihja,
gje qe e beja shpesh, duke qene mesuar te fsheh ate qe ndiej,
atehere zeri do te tingellonte i frustruar.
Ne te kundert, nuk ishte as shqetesues e as e lige,
por edhe ne ate pike ishte e qarte
qe kishte dicka per te me komunikuar
rreth emocioneve, mbi te gjitha emocionet
qe ishin te largeta dhe te paarrira.
Ishte pikerisht atehere kur bera nje gabim fatal,
i tregova nje mikes rreth zerave, dhe ajo u tmerrua.
Nje proces kufizuez kish nisur,
te kuptuarit qe njerezit normal nuk degjonin zera
dhe fakti qe une nisa te besoj qe dicka me te vertete nuk shkonte mire.
Kjo frike dhe ky mosbesim ishte infektuese.
Cuditerisht zeri nisi te mos dukej me aq beninj,
dhe kur ajo kembenguli qe te merrja trajtim mjekesor,
une rashe dakort, c'ka nenkuptoi
gabimin tim numer dy.
Harxhova ca kohe duke i treguar mjekut te Universitetit
rreth atij c'ka une dalloj si problem real:
ankth, besim i ulet ne vetvete, frike per te ardhmen,
dhe ajo cka kisha perballe ishte nje indiference e merzitshme
deri kur une permenda 'zeri',
ne ate pike ai leshoi stilolapsin, u rrotullua
dhe nisi te me pyes me interes te vertete.
Dhe qe te jem e sinqerte, isha e deshperuar per interes dhe ndihme,
dhe nisa ti tregoj gjithcka rreth komentuesit te cuditshem.
Dhe gjithnje shpresoja, qe zeri te thoshte,
"Ajo po i ben gropen vetes."
Me pas me referuan nje psikiater, i cili sikunder mjeku
hodhi nje veshtrim te venger prezences se zerit,
duke e interpretuar gjithcka thoja
nepermjet nje lupe cmendurie.
Per shembull, une isha pjese e nje stacioni televiziv studentor
qe paraqiste lajmet e kampusit,
dhe gjate nje takimi qe po zgjaste me shume se parashikuar,
thash, "me fal doktor, por me duhet te shkoj,
jap lajmet ne oren 6-te."
Tashme eshte e shenuar ne raportin tim mjeksor qe Eleonor
ka deluzione qe eshte spikere lajmesh ne televizion.
Ne kete pike ndodhi qe ngjarjet
filluan te me parakalonin shume shpejt.
Me pas me shtruan ne spital, hera e pare nga ato dhjetra qe do ndiqnin,
dhe me pas diagnostifikimi me skizofreni,
cka e ndoqi pas nje ndjesi toksike dhe sfilitese
turpi, deshperimi dhe perhumbje
rreth vetes dhe te ardhmes sime.
Por te qenit i inkurajuar per ta pare zerin
jo si nje eksperience por simptome,
frika dhe rezistenca ndaj te ciles nisi te intensifikohej.
Kjo do te thote qe te marresh nje
qendrim agresiv ndaj mendjes tende,
nje lloj lufte civile psikike,
cka shkaktoi numrin e zerave te rritej
duke u bere gjithnje me kercenues dhe rezistente.
Pa shprese dhe pa ndihme, nisa te mbyllesha
ne te frikshmen boten time te brendshme
ne te cilen zerat ishin te destinuar te beheshin
ndjekesit dhe njekohesisht shoqeruesit e mi.
Me thane per shembull, qe nese provoja se ja vleja ndihmen e tyre,
atehere ata do te me ndihmonin te ndryshoja jeten
e te kthehesha si me pare,
dhe nje sere detyrash te cuditshme me jepeshin,
nje pune herkuliane.
Nisi fillimisht me gjera te vogla, per shembull,
shkul tre fije floku,
po sa vinte e behej me ekstreme,
duke me dhene komanda qe te lendoja veten,
nje detyre mjaft drastike:
"E sheh ate profesorin atje?
Po ate goten me uje?
Atehere, zbraze goten mbi profesorin ne sy te studenteve te tjere."
Gje c'ka bera, dhe s'ka nevoje te them
qe kjo me pezulloi nga fakulteti.
Nje rreth vicioz frike, shmangie,
mosbesimi dhe keqkuptimi ishte formuar tashme,
dhe kjo ishte nje beteje ne te cilen ndjehesha e pafuqishme
dhe e paafte te krijoja paqe a ribashkim.
Dy vjet me pas, perkeqesimi ishte dramatik.
Kisha te gjithe repertorin e shfrenuar:
zera te frikshem, imazhe grotekse,
iluzione te cuditshme, te pakapshme.
Gjendja e shendetit tim mendor ka qene nje katalist
per diskriminim, abuzim verbal,
sulm fizik dhe seksual,
dhe me eshte thene nga mjeket e mi,
"Eleonor, me mire po te kishe patur kancer,
sepse kanceri eshte me i lehte per tu sheruar se skizofrenia."
Me kane diagnostifikuar, dhene ilace dhe nxjerre nga spitali,
dhe isha kaq e cfilitur nga zerat
saqe tentova te hapja nje vrime ne koke
ne menyre qe ti nxirrja qe aty.
Tani, tek kthej koken pas tek ato vite deshperimi te jetes sime,
kam ndjesine se dikush ka vdekur ne ate vend,
por njekohesisht, dikush tjeter ka shpetuar.
Nje njeri i perhumbur dhe i thyer nisi ate udhetim,
por personi qe doli ne siperfaqe ishte nje e mbijetuar
e cila do te behej ai njeri
qe une kisha lindur per te qene.
Shume njerez, pergjate jetes sime, me kane lenduar,
dhe une i kujtoj mjaft mire te gjithe,
por keto memorje sa vine e zbehen
tek i krahasoj me njerezit te cilet me kane ndihmuar.
Te tjeret si une qe kane mbijetuar, ata zera-degjuesit e tjere,
shoket dhe bashkepunuesit;
nena qe nuk hoqi dore kurre prej meje,
e cila e dinte qe nje dite une do te rikthehesha tek ajo
dhe qe do te me priste sado e gjate pritja;
doktori qe punoi me mua vetem per pak
por qe perforcoi besimin qe permiresimi
jo vetem ish i mundur, por i pashmangshem,
dhe gjate periudhave te renies sime,
i tha familjes sime, "mos u dorezoni.
Besoj se Eleonor mund t'ja dale mbane kesaj.
Ndonjehere bie bore deri ne maj, por
vera vjen gjithesesi ne menyre te pashmangshme."
14 minuta nuk jane mjaftueshem per ti
njohur meritat e duhura te gjithe atyre njerezve te mire
te cilet luftuan me mua dhe per mua
dhe priten qe une te kthehesha
nga agonia dhe vetmia e vendit ku ndodhesha.
Por sebashku, ne krijuam nje perzierje kurajo,
kreativiteti, integriteti dhe besimi te patundur
qe kjo qenia ime e bere grimcash mund te behej njesh dhe te sherohej.
Mendoja se ata njerez me kishin shpetuar,
por ajo c'ka di tani eshte qe ata bene dicka shume me teper
te rendesishme, ato me fuqizuan mua
per te shpetuar veten,
dhe me e rendesishmja ata me ndihmuan te kuptoj
ate qe kam dyshuar gjithnje:
qe zerat e mi ishin nje pergjigje kuptimplote
te eventeve traumatike te jetes, vecanerisht gjate femijerise,
dhe si te tille nuk ishin armiqte e mi
por nje burim per te kuptuar problemet e mia emocionale qe duheshin zgjidhur.
Si fillim, kjo ishte mjaft e veshtire per tu besuar,
dhe jo pak si rrjedhoje e agresivitetit te zerave
dhe kercenimit te tyre, keshtuqe nje hap i rendesishem
ishte te mesoja se si te ndaja nje kuptim metaforik
nga ajo c'ka me pare e merrja si te vertete te mireqene.
Per shembull, zerat qe kercenonin se do te sulmonin shtepine time
mesova ti interpretoj si ndjenja ime e frikes
dhe pasigurise ne bote, dhe jo nje rrezik eminent.
Ne fillim i besoja atyre.
Mbaj mend, pershembull qe nje nate kam bere roje
para dhomes se prinderve per ti mbrojtur ata
nga ajo cka mendoja si nje kercenim i mirefillte nga zerat.
Si rrjedhoje e faktit qe kisha probleme serioze me vete-demtimin,
shumica e objekteve me teh ne shtepi ishin fshehur
kshqe perfundova e armatosur me nje pirun plastik,
dhe u ula jashte dhomes
duke pritur qe te hidhesha ne veprim sapo te ndodhte dicka.
ishte pak a shume, "Mos u ngaterro me mua.
Kam nje pirun plastik, nuk e sheh?"
Strategjike.
Por nje pergjigje e mevonshme e shume me e frytshme,
do te ishte te shkaterroje mesazhin pas fjaleve,
ne menyre qe kur zerat te me thone te mos largohen nga shtepia,
pastaj do mund ti falenderoj qe me lajmeruan
rreth pasigurise qe ndjeva--
pasi po te isha e vetedijshme per te, do te mund te beja dicka pozitive per te--
por me duhej te siguroja ata dhe veten qe ishim te sigurt
dhe nuk kishim asnje arsye per te qene te frikesuar.
Do ti vendosja kufij zerave,
dhe te perpiqesha te komunikoja me to ne nje menyre qe te ishte e kuptueshme
por me respekt, duke vendosur nje proces te ngadalte
komunikimi dhe bashkepunimi
ne te cilen mund te mesonim te punonim se bashku dhe ndihmonim njeri-tjetrin.
Pergjate gjithe ketij procesi, ajo c'ka do kuptoja eshte se
secili ze ishte ngushtesisht i lidhur
me disa aspekte te vetes sime, dhe secili prej tyre
mbante peshen e emocioneve qe nuk kam patur kurre mundesi
ti procesoj a zgjidh,
memorje traumash seksuale dhe abuzimeve,
inatit, turpit, ndjenjes se faijt, ndjenjes se inferioritetit.
Zerat zevendesuan kete dhembje
dhe i dhane ze asaj,
ndoshta nje nga zbulimet me te medha
ishte te kuptoja qe nje nga zerat me te dhunshem dhe agresiv,
faktikisht perfaqesonte ate pjese timen
qe ishte lenduar me se shumti,
dhe si te tille,
kerkonin perkujdesjen dhe miresine me te madhe.
E pajisur me kete njohuri qe me ne fund
do mundja ta beja bashke veten time,
ku cdo fragment perfaqesohet nga nje ze i ndryshem,
duke hequr dore gradualisht nga ilacet,
dhe rikthimin te psikiatria, por kete here nga ana tjeter.
10 vjet pas ardhjes se "zerit te pare" une me ne fund u diplomova,
kete here me diplomen me te larte ne psikologji
qe universiteti kish dhene ndonjehere, dhe nje vit me pas,
me masterin me te larte, qe duhet ta pranojme
nuk eshte dhe aq keq per nje grua te cmendur.
Ne fakt, ishte nje nga zerat ne koken time qe me dha pergjigjet
gjate provimit, qe teknikisht mund te quhet si kopjim.
(Te qeshura)
Dhe te them te drejten, disa here me pelqente vemendja e tyre.
Sic ka thene Oscar Wilde, "E vetmja gje me e keqe se
kur flitet per ty, eshte te mos folurit fare".
Gjithashtu te ben shume te afte per pergjime,
sepse je ne gjendje te degjosh dy biseda ne te njejten kohe.
Pra, nuk eshte shume keq.
Kam punuar neper qendra te shendetit mendor,
kam mbajtur fjale ne konferenca,
kam publikuar kapituj librash dhe artikuj akademike,
dhe kam argumentuar, dhe vazhdoj ta bej,
rendesine e konceptit te meposhtem:
qe nje pyetje e rendesishme ne psikiatri
nuk duhet te jete se cfare ka qe nuk shkon me ty
por me teper cfare te ka ndodhur ty.
Dhe gjate gjithe kohes qe degjoja zerat,
me te cilet me ne fund mesova te jetoj ne paqe dhe respekt
dhe te cilet ne fund reflektuan nje sens ne rritje
kompasioni, vetepranie dhe respekti ndaj vetes.
Dhe me kujtohet momenti me i prekshem dhe i mrekullueshem
tek po ndihmoja nje grua te re qe ishte e traumatizuar nga zerat,
u bera e vetedijshme plotesisht qe, per here te pare,
une nuk po ndjehesha me ashtu
por qe me ne fund isha ne gjendje te ndihmoja dike tjeter qe ishte.
Tani jam shume krenare qe jam pjese e intervoice,
trupi organizativ i levizjes nderkombetare "Degjimi i zerave",
nje iniciative e frymezuar nga puna e profesorit Marius Romme
dhe Dr. Sandra Escher,
qe e kane evidentuar degjimin e zerave si nje strategji mbijetese,
nje veprim i kthjellet ne nje situate cmendurie,
jo si nje simptome skizofrenie per ta duruar,
por nje eksperience komplekse, kuptimplote
per tu eksploruar.
Sebashku kemi menduar dhe krijuar nje shoqeri
qe i kupton dhe respekton te degjuarin e zerave,
dhe mbeshtet nevojat e individeve qe degjojne zera,
dhe i vlereson si qytetare me te drejta te plota.
Kjo lloj shoqerie jo vetem qe eshte e mundshme,
por eshte duke u formuar.
Per te parafrazuar Chavez, kur nje ndryshim social fillon,
ai nuk mund te kthehet mbrapsht.
Ju nuk mund ta poshteroni njeriun qe ndien krenari.
Nuk mund ti shtypesh njerezit
te cilet nuk jane me te frikesuar.
Per mua, arritjet e levizjes "Degjimi i Zerave"
jane nje kujtese qe ndjeshmeria, shoqeria,
drejtesia dhe respekti jane me shume se fjale;
jane bindje dhe besim,
dhe se besimi ka fuqine e te ndryshuarit te botes.
Ne 20 vitet e fundit, levizja "Degjimi i Zerave"
ka krijuar nje rrjet
ne 26 vende ne pese kontinente,
qe punojne bashke per te promovuar dinjitet, solidaritet
dhe fuqizim te njerezve me shqetesime mendore,
per te krijuar nje gjuhe te re dhe praktikim shprese,
ku, ne qendren e se ciles, ndodhet nje besim i palekundur
ne fuqine e individit.
Sikunder ka thene Peter Levine, kafsha njeri
eshte nje qenie unike
e paisur me nje kapacitet instiktiv per tu sheruar
dhe me shpirtin intelektual per ta shfrytezuar kete kapacitet te lindur.
Ne kete kuader, per anetaret e shoqerise,
nuk ka nder a privilegj me te madh
sesa te shpejtosh kete proces sherimi tek dikush,
te jesh deshmitar, te zgjasesh doren,
te ndash peshen e dhimbjes se dikujt,
dhe te mbash shpresen per permiresimin e tyre.
Dhe sikunder per mbijetuesit e situatave stresante dhe te veshtira,
ne nuk duhet ta jetojme jeten tone pergjithnje
te shenjuar nga gjerat e keqija dhe demshme qe na kane ngjare.
Ne jemi unik. Jemi te pazëvendësueshëm.
Ajo c'ka kemi perbrenda nuk mundet kurre te kolonizohet,
shtremberohet ose te na largohet.
Drita nuk fiket kurre.
Dhe si nje doktor i mrekullueshem me tha dikur,
"Mos me thuaj se cfare kane thene te tjeret per ty.
Me thuaj ti rreth vetes."
Faleminderit.
(Duartrokitje)