Dirençlilik (esneklik), bir dinamik sistemin
bir dış kuvvet veya olayın etkisi altında kaldıktan sonra
ilk baştaki durumu ve işlevine dönebilme yeteneğini ifade eder.
Dirençli bir sistem başlangıç durumu ve işlevine dönebilirken,
dirençli olmayan bir sistem bunun yerine başlangıçtaki durumundan farklı olan yeni
bir denge durumuna geçecektir.
Bir bilye alıp onu bir kasenin içine koyduğunuzu hayal edin.
Şimdi bilyeyi birazcık dürtün, çok fazla değil.
Bilye kase içerisinde yuvarlanıp gelir, kasenin dip noktasında durur.
Bu sistemin, bilyeyi hafif dürtmeniz
karşısında dirençli olduğunu söyleriz.
Şimdi bilyeyi kuvvetle itin,
öyle ki bilye kaseden çıksın ve kase dışında bir yere varsın.
Bu durumda, dinamik sistemimiz dirençli değildir.
Sisteme uygulanan kuvvet o denli büyüktü ki
sistemin kendisi yeni bir denge durumuna ulaştı.
Bu yeni durumda, bilye kasenin dışındadır.
Doğal ve mühendislik ürünü sistemlerde, genellikle dirençlilik gösteren,
etki ardından özgün duruma dönebilen sistemlere bağlıyızdır.
Bu sistemlerden bazıları köprüler ve enerji şebekeleri gibi kritik altyapıları
ve ormanlar, göller, sulak alanlar gibi ekosistemleri içerir.
Bir sistemin dirençli olup olmaması
genellikle dinamik davranışta eşiğin olup olmamasına bağlıdır.
Eşik, bir dinamik sistemin davranışında ani değişimlerin olduğu
veya küçük etkilerin
sistemde büyük tepkilere
sebep olabileceği bir noktadır.
Eşikleri deneyimlemeden onları tespit etmek,
deprem veya tsunami ikaz sistemleri
veya Dünya'nın iklim sistemindeki
devrilme noktalarında olduğu üzere
eşiğe yaklaşan sistemlerde erken uyarı işaretlerini bulmak
ekoloji, mühendislik, istatistik
ve daha pek çok branşı
kapsayan bir bilimsel problemdir.
Sıklıkla dirençliliğin iyi bir özellik olduğunu düşünürüz.
Neticede kimse elektrik kesintilerinden
veya tüm insanların bağlı olduğu ekosistemlerin
çöküşünden hazzetmez.
Enerji şebekelerimizin, sert hava koşulları veya aşırı yüklü donanıma
karşı dayanıklı olmalarını isteriz.
Fakat dirençli bir dinamik sistem ancak
sistemin mevcut durumu bizi mutlu ettiği sürece iyidir.
Sosyal sistemler ve mühendislik ürünü sistemlerden bazıları,
onları bizim rahatsızlık duyabileceğimiz denge durumlarında tutan,
kendi kendini güçlendiren dönütlere veya histerezise ev sahipliği yaparlar.
Irksal eşitsizliği destekleyen sosyal sistemler veya kirletici
yakıt kullanımını teşvik eden
sistemler bunlardan bazılarıdır.
Böyle durumlarda, dirençliliğe boyun eğmektense sistemin değişkenliğini
kızıştırmak ve sistemin yeni bir duruma geçişini desteklemek isteyebiliriz.