Eğer hiç bir romana aşık olduysanız
o anı çok iyi bilirsiniz:
saate bakarsınız,
gece 1 olmuştur,
yine de kitabı bırakamazsınız.
Öyle bir dünyaya çekilmişsiniz ki,
başka bir insanın hayal gücünden çıkan
sayfalardaki karakterlerin
düşünce ve hisleri
kendinizinmiş gibi gerçektir.
Bildiğimiz şekliyle romanların
henüz var olmadığı bir dönemi hayal etmek zor,
ama gerçekten de, bir ilk roman var.
Ve bu romanın nasıl ortaya çıktığını
anlamak için
geçmişe,
Bin yıldan da eskiye,
bir kadının yazı masasına bakmamız gerekir.
Bu kadının ismi Murasaki Shikibu,
ya da en azından
şu an bildiğimiz tek ismi bu.
970li yıllarda Japonya'da,
aristokrat bir ailenin çocuğu olarak doğdu
ve kadınların isimlerinin çok nadir kaydedildiği
bir dönemde yaşadı.
Onun yerine Murasaki gibi
üst sınıfta doğan kadınlara,
yakın erkek akrabalarının pozisyonuna göre
bir lakap veriliyordu.
Son derece kapalı,
kadınların pano ve perdelerle
dışarıdan gizlendiği bir dünyada yaşadı.
Hatta bazen aristokrat kadınları
yüzüyle değil de, kıyafetinin kolundaki işlemeyle
ayırt etmek daha kolaydı.
Yaşamının boğucu kısıtlamalarına rağmen,
Murasaki gibi kadınlar
eğitim alıyor,
ve iyi okur-yazar olmaları bekleniyordu.
Meşhur bir şairin torunu
ve bir alimin kızı olarak,
Murasaki hızlıca hem Japon
hem de Çin edebiyatının erbabı oldu,
öyle ki, edebiyat dahisi sayılıyordu.
Murasaki günlüğünde
babasının onun ne kadar yetenekli olduğunu
fark ettiğinde verdiği tepkiyi anlattı.
Babası,
"Şansıma bak.
Erkek doğmamış olması çok acı." demişti.
20lerinin başında,
babası yaşında bir adamla evlendi,
adam 2 yıl sonra öldü
ama bir kızları olmuştu.
Tekrar evlenmek yerine,
yetenekli genç dul anne,
bir prensin hayatının konu alındığı
detaylı bir romantizm ve entrika destanı olan
Genji'nin Hikayesi üstünde çalışmaya başladı.
Bu kitap,
ilk modern roman kabul ediliyor,
çünkü Murasaki okuyucularına
yalnız bir olay örgüsü değil,
karakterlere ve onların iç yaşamlarına
derin, psikolojik bir anlayış sunuyor.
Hikayesi yalnızca bir hikaye olmadığı için
tarihe geçti:
insan olmanın ne demek olduğuna dair
kompleks bir edebi portreydi.
Genji'nin Hikayesi'nin ana kahramanı
Prens Genji isimli bir erkek olsa da,
Shikibu romanını
o dönem kadın olmanın nasıl olduğunu gösteren
çok yönlü kadın karakterlerle doldurdu.
Virginia Woolf'un çok sonra yazdığı gibi,
Murasaki prensin komplike yaşamını
aydınlatmak için yola çıksa da,
doğal olarak, kadınların düşüncelerini
araç olarak kullandı.
Genji'nin Hikayesi sayesinde
Murasaki edebiyat tarihinde daimi yerini aldı.
Yine kitabı sayesinde,
imparatorluk sarayında yer buldu,
belli etkinliklere katılıp
İmparatoriçe Shoshi'ye öğretmenlik yaptı.
Murasaki İmparatoriçe ile yakın arkadaş oldu,
hatta o dönem yalnızca erkeklerin öğrenmesine izin varken
ona gizlice Çince öğretti.
Hayatı rahat olsa da,
Murasaki çoğunlukla yalnızdı
ve edebiyattaki ünü onu saray dedikodularının
hedefi haline getirdi.
Bugün bile her başarılı kadına söylenen
kendini beğenmiş, küstah ve soğuk
gibi sözler onun için de söylendi.
Kimse ne zaman öldüğünü bilmiyor,
ama arkasında bıraktığı miras
Japon edebiyatını sonsuza dek değiştirdi
ve dünya edebiyatında da asla silinemeyecek
izini bıraktı.
Tarih boyunca,
muhteşem romanlar erkek yazarların
alanı olarak görülürken,
romantik hikayeler,
özellikle de bir kadın yazdıysa,
çoğunlukla daha önemsiz ve kalitesiz görülmüştür.
Ama tarihin kendisi başka bir hikaye anlatır.
İlk roman hem bir aşk hikayesidir
hem de insan tarihindeki
en önemli edebiyat başyapıtlarından biridir
ve bir kadın tarafından yazılmıştır.
Daha önce kimsenin yapmadığı gibi
bir dünya hayal etmeye cesaret ettiği için
hala onun sesinin tarihte yankılanışını duyabiliyoruz.
Bin yıldan uzun zaman sonra bile bizi
kendi dünyamızı hayal etmeye cesaretlendiriyor.