Ben bir çevreciyim.
Çocukluğumun çoğunu devasa bir kızıl kayının büyük gövdesinde
dönüşümlü olarak okuyarak ve dallarının arasından gökyüzüne bakarak geçirdim.
Güvenli ve ilgilenilmiş
ve kendimden çok büyük bir şeye bağlanmış hissettim.
Ağaçların ölümsüz olduklarını, hep burada olacaklarını düşünürdüm.
Yanılmışım.
Ağaçlar ölüyor.
İklim değişikliği, Lübnan katran ağacını
ve Amerika'nın batısının ormanlarını öldürüyor.
Ölenler sadece ağaçlar değil.
1998'den beri aşırı sıcaklık 160.000'den çok insanı öldürdü
ve kontrolsüz iklim değişikliği milyonlarca fazlasını öldürebilir.
Bu noktaya nasıl geldik?
Tabii ki bir sürü sebep var
ama en önemlilerinden birisi
kapitalizmin korkunç bir şeye dönüşmesine izin vermemiz.
En iyi halindeki kapitalizmin büyük bir hayranıyım.
En nihayetinde bir ekonomist ve işletme fakültesi profesörüyüm.
Bence gerçekten özgür ve tarafsız piyasalar
insan ırkının en büyük buluşlarından biri.
Sorun şu ki
piyasalar, sadece fiyatlar gerçek maliyetleri yansıtınca hünerini gösterir.
Şu an fiyatlar çok uyumsuz.
Fosil yakıtları satan firmaların ve aslında sera gazı yayan kimselerin
bedelini ödemeleri gerekmeyen devasa zararlara yol açmalarına izin veriyoruz.
Bu neredeyse hiç adil değil.
Bir an için ellerimin
telefonunuza 10 seneden fazla güç sağlayabilecek
10 dolar değerindeki kömür yakmalı elektrik olan
elektron bulutuyla dolu olduğunu düşünün.
Bu muhtemelen epey iyi bir anlaşma gibi gelir.
Bu sadece sebep olduğu zararı siz ödemediğiniz için ucuz.
Yanan kömür, cıva ve kurşun gibi zehirli maddeleri havaya gönderir
ki bu da sağlık bakım maliyetlerini milyarlarca dolar artırır
ve her yıl yüz binlerce insanın ölümüne sebep olur.
Ayrıca karbondioksitin büyük miktarını yayar.
Kömürün başka bir bedeli de
sebep olacağı ve çoktan sebep olduğu iklim zararı.
Bu yaz California'da bir milyondan fazla arazi yandı
ve büyük su baskınları Bangladeş'in üçte birini sular altında bıraktı.
Yüzlerce araştırma bu bedellere bir sayı biçmeyi denedi.
Bu çalışmayı anlamlandırıyorum
ve bu noktada insan sağlığına en az sekiz dolar değerinde zarar veren
ve en az sekiz dolar değerinde iklim zararına
ve muhtemelen daha da fazlasına sebep olan
kömür yakmalı elektriğe on dolar değer biçen
Halk Sağlığı Okulundaki iş arkadaşlarıma ve ekonomideki arkadaşlarıma güveniyorum.
Bu bir avuç elektronun gerçek bedeli ne mi?
On dolar değil,
daha çok 26 dolar gibi bir bedel.
Petrol ve gaz yakmak ve et yemek gibi şeyler yapmanın gizli bedeli
tıpkı adil olmadığı gibi aynı şekilde oldukça büyük.
Temiz bir ekonomi inşa etmeye çalışan herkes
sağlığımızın yok olması ve iklimimizin bozulması için
aşırı ölçüde para yardımı yapılmış firmalarla rekabet etmek zorunda.
Bu, içinde bulunmak istediğim kapitalizm değil.
Bu, özgür ve adil bir piyasa değil.
Peki ne yapabiliriz?
En basit cevap, devletlerin sera gazı salan herkese
neden oldukları zararı ödemeleri için ısrar etmesi.
Ancak şu anda devletlerin buna hazır olduğuna dair bir işaret yok
çünkü fosil yakıt şirketleri son 20 yıllarını
ciddi ölçüde para yatırılmış kârlarını
iklim değişikliğini inkar etmek için kullanarak
ve onları düzene sokan politikacıları para yağmuruna tutarak geçirdi.
İşte benim çılgın fikrim şu:
Bence işletmeler gücünü arttırmalı.
Bence işletmeler kapitalizmi düzeltmeli.
Farkındayım. (Güler)
Muhtemelen birçoğunuz "hiç şansın yok" diye düşünüyorsunuz.
Az önce şirketlerin bilimi inkar ettiğini,
piyasayı bozduğunu ve politikacılarla kulis yaptığını söylemedim mi?
Söyledim.
Ama bunu düzeltmek doğrudan özel sektörün ilgi alanı.
Gerçek şu ki eğer iklim değişikliğini düzeltmezsek işletmeler hapı yutar.
Büyük sahil kentleri sular altındayken
ve milyonlarca kızgın insan hasat ürün vermediği için
Kuzey'e göç ederken para kazanmak zor olacak.
Eğer çoğu insan zenginlerin ve beyazların kendi yararları adına
gezegeni tahrip etmek için kullandıklarına inanırsa
özel girişimi canlı tutmak zorlaşacak.
Size bunun gerçekte nasıl göründüğünü anlatayım.
Arkadaşım Erik Osmundsen, bir atık şirketinin CEO'su olmak için
özel sermaye şirketinde kolay bir işi bıraktı.
Bu kulağa biraz tuhaf bir fikir gibi gelebilir
ama Erik bir farklılık yaratmak istedi
ve çöple başa çıkma yolunu değiştirmek
milyonlarca ton emisyonu azaltabilirdi.
Aniden büyük bir problemle karşılaştı:
Endüstri tümüyle bozulmuştu.
Firmalar yasa dışı bir şekilde çöp atarak maliyeti düşürüyordu,
düzenlemeler kötü bir şekilde uygulanıyordu
ve ihlal için konan para cezaları çok azdı.
Erik, bu şekilde davranmanın bedelini ödemek için
temizliğe girişeceğini ve fiyatları arttıracağını açıkladı.
Kıdemli takımındaki birçok kişi onun deli olduğunu düşündü.
Yarısı istifa etti
ve müşterilerinin çoğunu da kaybetti.
Rakipleri, endüstriye kötü bir ün getirdiği için onu suçladı
ve tehditler almaya başladı.
Ama yozlaşma, gizli gerçekleştiğinde en iyi şekilde çalışır.
Erik halka açılır açılmaz insanlar güçlerini arttırmaya başladı.
Birkaç müşteri daha fazla ödeme yapmak istiyordu.
Yatırımcıları, doğru olanı yapmanın buna değeceği konusunda hemfikirdi.
Yanında kalan çalışanları taraf tutma fikrini sevdi
ve maliyetleri düşürmek için bütün yasal yolları buldu.
Erik, rakiplerinden birkaçını yasa dışı yollarla
çöplerden kurtulmayı reddetmeleri için ona katılmalarında ikna etti
ve düzenleyiciler için kenarda durmak daha da zorlaştı.
Bugün Erik'in şirketi Norsk Gjenvinning
İskandinavya'daki en büyük geri dönüşüm şirketlerinden biri.
Konuyu genelleyeyim.
Değişim için 4 koşul şu:
Doğru fiyatı koyup yine de kâr eden bir iş kurun.
Rakiplerinizi aynı şeyi yapmaları için ikna edin.
Yatırımcıların para kazanacaklarını anladıklarından emin olun.
Devletleri doğru fiyatı yasallaştırmaları için zorlayın
böylece fırsatçılar ayakta kalamaz.
Size bunu başardığımızı söylemiyorum.
İşler oldukça umutsuz
ama Erik gibi binlerce iş insanı
ve bizim gibi milyonlarca insan var.
Bizler müşteri, çalışan, yatırımcı ve vatandaşız.
Kapitalizmden vazgeçmek yerine
piyasanın tamamen adil ve özgür olduğundan
ve birinin üzerimize çöp atıp bunun bedelini ödemeden
uzaklaşamayacağından emin olarak kapitalizmi düzeltelim.
İklim değişikliğini çözmek için kaynak ve teknolojimiz var.
Birlikte ağaçları ve birbirimizi kurtarabiliriz.
Teşekkürler.