Simona de Bovuar 21 yoshida Fransiyadagi eng martabali universitetning
falsafa tanlovida ishtirok etgan eng yosh talabaga aylanadi.
Tanlovdan muvaffaqiyatli o'tadi.
Ammo falsafa qoidalarini puxta o'zlashtirishi bilanoq,
ularni buzmoqchi bo'ladi.
U Aflotunning fizik dunyo oliy haqiqatlar
va o'zgarmas ideallarning soyasi sifatida
talqin etilgan G'oyalar nazariyasini o'rganadi.
Ammo de Bovuar uchun yerdagi hayot zavqli,
his-tuyg'uga boy, o'zgaruvchan dunyo edi.
Fizik dunyoni to'la-to'kis tadqiq etish istagi uning hayot yo'lini belgilab beradi
va fanda keskin burilish yasagan yangi falsafalarga ilhomlantiradi.
Intellektual do'sti va sevgan kishisi Jan Pol Sartr bilan oxiri yo'q munozaralarga
kirishishgan de Bovuar iroda erkinligi, xohish, huquq va majburiyatlar hamda
shaxsiy tajribaning ahamiyati haqida mushohada yuritadi.
Ikkinchi Jahon Urushidan keyingi yillarda
bu g'oyalar ularning ilmiy faoliyati bilan chambarchas
bog'liq bo'lgan falsafiy oqim – ekzistensializmga aylandi. Yahudiy-
-nasroniylik an'analari odamlar oldindan tayin
etilgan maqsad bilan dunyoga keladilar deb o'rgatgan
bir vaqtda de Bovuar va Sartr inqilobiy g'oyani o'rtaga tashlaydi.
Ular inson erkin bo'lib tug'iladi va
hech qanday ilohiy muddaosiz yaratiladi, deya munozara yuritadilar.
De Bovuar e'tirof etganidek, bu erkinlik ham baxt, ham tashvish keltiradi.
"Mujmallik etikasi" asarida u bizning eng katta axloqiy majburiyatimiz o'z hayotimiz
mohiyatini o'zimiz yaratishimiz va boshqalarning
bu erkinligini himoya qilishimizdan iborat, deb ta'kidlaydi.
De Bovuar qayd etganidek:
"O'zgalar erkinligini inkor etuvchi erkinlikdan voz kechish lozim."
Mazkur falsafa talabalarni xohishlarimiz tufayli yuzaga keluvchi muammolarni
zohiriy hamda botiniy jihatdan o'rganishga undaydi.
De Bovuar o'z hayotiy maslagini izlashga kirishar ekan,
o'ziga savol bera boshlaydi:
agar har kim hayot mohiyatini mustaqil belgilashga haqli
bo'lsa, nega jamiyat uni ayollar haqidagi ideallari bilan cheklab qo'ydi?
Yozuvchi, o'qituvchi va faol jamoatchi sifatida sermahsul ijodiga
qaramay, erkak tengdoshlari uning qarashlarini jiddiy qabul qilmaydi.
Universitetda o'qish, memuar, badiiy va falsafiy asarlar yozishni maqsad
qilgan de Bovar o'zining katolik tarbiyasi va turmush qurish niyatidan voz kechadi.
Ammo shaxs erkinligini qadrlamagan erkaklar
bu hayot tarzi keltirgan tavakkalchiliklarga
yetarlicha baho bermaydi.
Ayollarning ichki dunyosi, qolaversa,
muallifning oshkora munosabati va biseksualizm
tadqiq etilgan asarlarga erkak faylasuflar qiziqish bildirmaydi.
O'z qarashlarining ahamiyatini namoyish etish
maqsadida de Bovuar eng murakkab kitobini yozishga kirishadi.
Ekzistensializm asoslarini yaratgani sinagri endi u
gender chegaralarini yangidan izohlab beradi.
1949-yilda nashr etilgan "Ikkinchi jins"da jins ham hayot mazmunidek taqdir tomonidan
belgilanmasligi fikri ilgari suriladi.
De Bovuarning mashhur iborasi bilan aytganda,
"kishi ayol bo'lib tug'ilmaydi, balki ayolga aylanadi".
Uning fikricha, ayolga aylanish uchun odam "O'zga"ga aylanishiga to'g'ri keladi.
De Bovuar ayollarni tarixan ideal inson deb hisoblangan
erkaklar bilan teng ko'rmaslik jarayonini
«O'zgaga aylantirish» deb ataydi. "O'zga"ga aylangan
kishi sifatida u ayollarga 2-darajali inson deb munosabat bildirilgani va
shuning uchun ularning erkinligi doim cheklanib kelinganini tanqid qiladi.
"Ikkinchi jins" ayollarga ko'rsatilgan jabr-zulmni behisob
tarixiy voqealar orqali yoritib bergan
muhim feministik traktatga aylanadi.
Shaxsiy tajriba va falsafiy qarashlar
asosiga qurilgan asar tili
feminizm nazariyasiga yangicha ruh bag'ishlaydi.
Bu bahslar bugun ham de Bovuarning tenglik uchun kurashda "falsafa va hayotni
bir-biridan ajratib bo'lmaydi"
degan qarashlarini aks ettiradi.
O'z sohasida yangilik bo'lgan har qanday asar singari
"Ikkinchi jins" dagi g'oyalar ham nashr etilishi bilan keng yoyila boshlaydi.
Ko'plab zamonaviy mutafakkirlar odamlar "O'zgaga aylanish"ning de Bovuar
tan olmagan boshqa usullarini o'rganishadi.
Bular sirasiga irqiy va iqtisodiy kelib chiqish,
shuningdek, gender va jinsiy o'ziga xosliklar kiradi.
De Bovuar ijodiy merosi uning 2 talabasi qo'ygan
jinsiy zo'ravonlik haqidagi ayblov tufayli katta bahs-munozaralarga sabab bo'ladi.
O'z lavozimini suiiste'mol qilganlikda
ayblangach uning o'qituvchilik litsenziyasi bekor qilinadi.
Bu va boshqa sabablarga ko'ra, de Bovuar hayoti munozarali masala bo'lib qoladi,
uning faoliyati esa feminizmda tortishuvli davrni boshlab beradi.
Vafotiga qadar (1986-yil ) u butun umri davomida badiiy, falsafiy va memuar
asarlari orqali bu bahs-u munozaralarda ishtirok etadi.
Bugun uning asarlari falsafiy tilini qayta kashf etuvchilar
ham, unga qarshi isyon ko'taruvchilar ham topiladi.
Inqilobchi mutaffakir bunday javobni ochiq qarshi olsa ajab emas.