Okyanuslar gezegenimizin %70 ini kaplıyor.
Bence Arthur C. Clarke gezegenimize
Okyanus Gezegen adını vermemiz gerektiğini söylediğinde haklıydı.
Yeni yaşamın üretimi olan fotosentezin uydu görüntülerinde de
görebileceğiniz gibi okyanuslar son derece üretken.
Aslında okyanuslar hem soluduğumuz havanın yaklaşık yarısını
hem de her gün dünya üzerindeki yeni yaşamın yarısını üretiyor.
Buna ek olarak okyanuslar birçok biyo-çeşitliliği barındırıyor
ve biz bu biyo-çeşitliliğin birçoğunu bilmiyoruz.
Ama ben bazılarını bugün size anlatacağım.
Bir de bu bile bizim okyanustan yaptığımız bütün protein çıkarımını içine alamaz.
Bu bizim yaklaşık %10 global ihtiyacımız ve bazı ada halklarının %100 ihtiyacı.
Eğer yaşanabilir olan %95'lik biyosferin içine inebiliyor olsaydınız
sadece ışık yayan organizmalardan gelen ışık noktalarının kesilmesi ile
çok hızlı zifiri karanlık olurdu.
Eğer ışıkları açarsanız
periyodik olarak yanınızdan geçen muhteşem organizmaları görebilirsiniz
çünkü bunlar derin okyanusta yaşayan, derinin müdavimleri olan canlılar.
Sonunda derin deniz tabanı görülebiliyor.
Bu tür bir habitat dünya yüzeyindeki diğer bütün habitatların toplamından
daha fazla alan kaplıyor.
Bir gram yiyecek, bir nefes oksijen, bir damla su çıkarmamış olmamıza rağmen
dünya'ya kıyasla Ay'ın yüzeyi ve Mars hakkında daha çok bilgiye sahibiz.
Yaklaşık 10 yıl önce,
küresel okyanuslardaki yaşam anlayışımızı denemek
ve geliştirmek için "Census of Marine Life" adında
bir uluslar arası programa başlandı.
Dünya çapında 17 farklı proje dahil oldu.
Görebildiğiniz gibi bunlar farklı projelerin izleri.
Onun başardığı küresel kapsama seviyesini takdir edeceğinizi ümit ediyorum.
Her şey Fred Grassle ve Jesse Ausubel adında iki bilim adamının
ünlü denizbilimi enstitüsünde misafir oldukları Massachusetts, Woods Hole'da
buluşmasıyla başladı.
Fred deniz biyo-çeşitliliğinin durumuna daha doğrusu bu durum ile ilgili
hiçbir şey yapılmamasına üzülüyordu.
Bu tartışmadan yola çıkarak dünya çapında 80'den fazla ülkeden,
küresel okyanustaki yaşamın dağılımını, çeşitliliğini ve bolluğunu incelemek için
toplam 650 milyon dolarlık bir maliyetle 540 okyanus gezisine katılan
270 bilim adamını içeren bu program ortaya çıktı.
Peki biz ne bulduk?
Kıyı şeridinden derinliklere, mikroplardan balıklara
ve aradaki her şeye kadar baktığımız her yerde yeni türler,
en güzel ve görsel olarak çarpıcı canlılar bulduk.
Buradaki sınırlayıcı adım yaşamın bilinmeyen çeşitliliği değil,
sınırlayıcı adım haline gelen bu türleri tanımlayıp listeleyen taksonomik uzmanlar.
Aslında onlar nesli tükenme tehlikesinde olan türler.
Her gün okyanuslar için tanımlanan 4 veya 5 yeni tür var.
Söylediğim gibi bu çok büyük bir sayı olabilirdi.
İnsanlık tarihindeki en kötü balıkçılık felaketlerden birini yaşadığımız
kıtanın doğu kıyısında bir ada olan Kanada'daki Newfoundland'den geliyorum.
Bu fotoğraf bir mezgitin yanında bulunan küçük bir çocuğu gösteriyor.
Yaklaşık olarak 1900'ler.
Ben bu çocuğun yaşındayken büyük babamla birlikte balık tutmaya giderdik.
Tuttuğumuz balıklar bu boyun yarısı kadardı.
Standartın bu olduğunu düşünürdüm çünkü böyle bir balığı hiç görmemiştim.
Balıkçılık çöktükten 20 yıl sonra bugün oraya gitmiş olsaydınız
ve balığı yakalayabilseydiniz, ki bu biraz zor olurdu,
yine de balık bunun yarısı büyüklüğünde olurdu.
Dolayısıyla tecrübe ettiğimiz şey değişen taban çizgileri olarak adlandırılıyor.
Okyanusların neler üretebileceğine dair beklentilerimiz
gerçekten anlayabileceğimiz bir şey değil
çünkü hayatımız boyunca böyle bir şey görmedik.
Ben de dahil olmak üzere bir çoğumuz okyanuslardaki insan sömürüsünün
son 50 yıl belki 100 yıl içinde gerçekten ciddi bir hale geleceğini düşünebilir.
Aslında nüfus sayımı ellerine geçen her bilgi kaynağını kullanarak
zamanla geçmişe bakmaya çalıştı.
Okyanusların neye benzediğini görmek için restoran menülerinden manastır kayıtlarına
ve gemi kayıtlarına kadar her şeye baktılar
çünkü bilimsel verilerin büyük çoğunluğu en iyi ihtimalle
İkinci Dünya Savaşına kadar gidiyor.
Aslında bu sömürünün Romalılar ile başladığını buldular.
O zamanda tabii ki soğutma sistemi yoktu.
Dolayısıyla balıkçılar sadece yiyebilecek veya satabilecek kadar balık tutabildi.
Ancak Romalılar tuzlamayı geliştirdiler.
Tuzlamayla, balığı saklamak ve onu uzak yerlere götürmek mümkün oldu.
Bu sebeple de endüstriyel balıkçılık başlamış oldu.
Bunlar okyanus üzerindeki insan öncesi etkilere göre
ne tür bir kayıp yaşadığımıza dair elimizde bulunan değerlendirmeler.
Koyu mavi çubuklarda gösterildiği gibi bu durum ana grup organizmaları için
%65 ile %98 arasında değişir.
Yalnız bırakmayı başardığımız
ve koruduğumuz bu türlerden beri
örneğin, son zamanlarda deniz memelileri
ve deniz kuşlarında bir miktar iyileşme var.
Yani her canlı umutsuz vaka değil.
Ama büyük bir kısım için tuzlamadan tüketmeye kadar geldik.
Bu gördüğünüz kanıtlar gerçekten ilginç.
Bu tür Florida kıyılarında yakalanmış olan kupa balığı.
Bu fotoğraf 1950'li yıllardan.
Sizden fotoğraftaki ölçeğe dikkat etmenizi istiyorum
çünkü aynı fotoğrafı 1980'li yıllardan gördüğünüzde
balıkların daha küçük olduğunu
ve aynı zamanda bu balıkların birleşiminde değişiklikler olduğunu görüyoruz.
2007 yılına göre, kupa balığının boyutu bakımından avlanma gülünçtü
ama bu artık gülünç bir olay değil.
Okyanuslar üretkenliklerinin çoğunu kaybetti ve bu bizim sorumluluğumuz.
Peki geriye ne kaldı? Aslında oldukça fazla şey.
Birçok heyecan verici şey var ve ben size birazını anlatacağım.
Teknoloji üzerinden başlayacağım çünkü bu bir TED Konferansı.
Siz de teknoloji hakkında bir şeyler duymak istiyorsunuz.
Derin okyanustan numune almak için kullandığımız araçlardan biri de
uzaktan kumandalı araçlar.
Bunlar deniz tabanında çalışmak için deniz tabanına indirdiğimiz
gözümüz ve ellerimiz olan bağlı araçlar.
Birkaç yıl önce, oşinografik bir yolculuğa çıkmam gerekiyordu.
Bir plan çakışmasından dolayı gidemedim
ama uydu bağlantısı sayesinde köpeğim ayaklarımın dibinde kıvrılmış,
elimde bir fincan çay ile evdeki çalışma odamda oturdum
ve "Hemen oradan bir numune istiyorum." diyebildim.
Tam olarak pilotun benim için yaptığı şey de buydu.
Bu gerçekten 10 yıl önce bile olmayan ama şuan kullanılabilir bir teknoloji.
Dolayısıyla bu olanaklar bize yüzeyden ve ışıktan çok uzak olan
bu harika habitatları örneklememizi sağlıyor.
Yani okyanuslardan numune almak için kullandığımız araçlardan biri akustikler
ya da ses dalgaları oluyor.
Sesin avantajı ise ışığın aksine sudan iyi bir şekilde geçebilmesi.
Böylece ses dalgaları gönderebiliyoruz.
Ses dalgaları balık gibi nesnelerden sekiyor ve geri yansıyor.
Bu örnekte nüfus sayımı ile ilgili olan bilim adamları iki gemi ile yola çıktı.
Birinci gemi geri yansıyacak olan ses dalgalarını gönderdi.
Ses dalgalarını ikinci bir gemi aldı ve bu bize yaklaşık bir dakika içinde
250 milyar ringa balığı hakkında kesin tahminler veriyor.
Bu Manhattan Adası büyüklüğünde bir alan.
Bunu yapabilecek muhteşem balıkçılık cihazı gerekli.
Çünkü orada kaç tane balık olduğunu bilmek gerçekten kritik.
Okyanuslardaki hayvanların izini sürmek için uydu etiketleri de kullanabiliriz.
Bu deniz foku gibi yüzeye nefes almak için gelen hayvanların
verilerini kıyıya geri göndermesi ve onların okyanusta nerede olduğunu
bize söylemesi için bir fırsat.
Bu şekilde biz bu izleri ortaya koyabiliriz.
Örneğin koyu mavi, deniz filinin Kuzey Pasifik'te nereye ilerlediğini gösterir.
Renk körü olanlarınız için bu slaytın pek yardımcı olmadığını anlıyorum.
Her şeye rağmen beni takip edin.
Yüzeye çıkmayan hayvanlar için ışık
ve güneşin ne zaman doğup battığı hakkında
veri toplayan, pop-up adını verdiğimiz etiketlerimiz var.
Belli bir süre sonra o yüzeye çıkıyor ve kıyıya verileri geri gönderiyor.
GPS'ler suyun altında çalışmadığı için bu aletlere ihtiyacımız var.
Buradan yola çıkarak bu mavi otoyolları ve okyanustaki sıcak noktaları,
okyanus koruma için asıl öncelikli alanlar olması gerektiğini belirleyebiliyoruz.
Şimdi düşenebileceğiniz diğer şeylerden bir tanesi de
markete gittiğiniz zaman bir şeyler aldığınızda aldığınız şeyler taranması.
Bilgisayara ürünün tam olarak ne olduğunu söyleyen barkod var.
Genetisyenler genetik barkodlama denilen benzer bir araç geliştirdiler.
Barkodlamanın yaptığı şey, bir tür içinde tutarlı olan ancak türler arasında değişen
CO1 denilen spesifik geni kullanmak.
Bu şu anlama geliyor: Birbirlerine benzeyen ancak biyolojik olarak
farklı olan türleri bile belirleyebiliriz.
Bu konu hakkında bahsetmek istediğim en güzel örneklerden biri,
New York'ta nüfus sayımı konusunda çalışan iki genç kadının hikayesi.
New York şehrindeki marketlerden
ve restoranlardan balıkları topladılar
ve onları barkodladılar.
Buldukları yanlış etiketlenmiş bir balıktı.
Örneğin, ton balığı diye satılan çok değerli bir ürünün
aslında daha az değerli olan tilapia balığı olduğunu buldular.
Ayrıca yaygın olarak satılan nesli tükenmekte olan yeni türler keşfettiler.
Bu yüzden barkodlama ne ile çalıştığımızı
ve ayrıca ne yediğimizi bilmemizi sağlıyor.
Okyanus Biyocoğrafik Bilgi Sistemi tüm nüfus sayımı verilerinin veri tabanı.
Açık erişim; içeri girebilirsiniz ve dilediğiniz gibi veri indirebilirsiniz.
Bu, nüfus sayımındaki tüm verileri ve insanların katkı sağlamak istediği
diğer veri kümelerini içerir.
Bu durumla ilgili yapabileceğiniz şey türlerin dağılımını
ve nerede ortaya çıktıklarını haritada göstermek.
Haritada çizdiğim şey elimizde olan veriler.
Numune almak için çabamızın yoğunlaştığı yer burası oluyor.
Gördüğünüz bu şey özellikle Kuzey Denizi'ndeki
Kuzey Atlantik bölgesinde aldığımız numune
ve Kuzey Amerika'nın doğu kıyısı da fena değil.
Bunlar iyi örneklenmiş bölgeleri gösteren sıcak renkler.
Soğuk renkler, mavi ve siyah renkler
neredeyse hiç verimizin olmadığı alanları gösteriyor.
10 yıllık nüfus sayımından sonra bile hala keşfedilmemiş büyük alanlar mevcut.
Meksika Körfezi'ndeki biyo çeşitlilik ile ilgili
bildikleri tüm bilgileri bir araya getirerek
gönüllü olarak çalışmaya karar veren ve bunun için
Meksika Körfezi'nde çalışıp Teksas'da yaşayan bir grup bilim insanı var.
Onlar tüm türlerin nereden geldiklerini gösteren bir listeyi birleştirdi.
Gerçekten bilimsel bir egzersiz türü olan ezoterik gibi görünüyordu
fakat sonra Deep Horizon petrol sızıntısı yaşandı.
Bundan dolayı gönüllü olarak yapılan bu iş aniden
bu sistemin nasıl kurtarılacağı, ne kadar süreceği açısından,
davaların ve önümüzdeki yıllarda gerçekleşecek olan multi-milyar dolarlık
tartışmaların nasıl çözüleceği açısından
bariz bir ekonomik sebep olmaksızın kritik bir bilgi meselesi haline geldi.
Peki, biz ne bulduk?
Burada saatlerce durabilirim fakat bunu yapmama izin verilmez.
Size nüfus sayımından sevdiğim keşiflerimden bazılarını anlatacağım.
Keşfettiğimiz şeylerden biri çeşitliliğin olduğu sıcak noktalar nereler mi?
Okyanus yaşamında en fazla var olan türü nerede bulabiliriz?
Bulduğumuz şey yaygın olan türlerin yerinin belirlenip belirlenmediği.
Kıyı şeridinde yaşayan organizmalar için yapılan kıyı etiketleri sayesinde
gördüğümüz şey onların tropiklerde daha fazla çeşitliliğe sahip olduğu.
Bu aslında bir süredir bildiğimiz bir şey bu yüzden gerçek bir büyük buluş değil.
Yine de gerçekten heyecan verici olan şey aslında orta enlemlerde daha çeşitli olup
kıyıdan uzakta yaşayan canlılar ya da okyanus etiketleri oluyor.
Eğer okyanusun korumamız gereken alanlarına öncelik vermek istiyorlarsa
bu bir çeşit yöneticilerin kullanabileceği veri türü.
Bunu küresel ölçekte yapabileceğiniz gibi bölgesel ölçekte de yapabilirsiniz.
İşte bu yüzden biyolojik çeşitlilik verileri değerli olabilir.
Nüfus sayımında keşfettiğimiz türlerin çoğu görmesi zor ve küçük şeyler.
Halbuki bu kesinlikle her zaman böyle değildi.
Örneğin, üç kilogramlık bir ıstakozun bilim adamlarından kaçabileceğine
inanmak zor olsa da Güney Afrikalı balıkçılar ihracat izni talep ettiğinde
ve bunun bilim için yeni bir buluş olduğunu anladıkları zaman
ıstakoz kaçmayı başardı.
Benzer şekilde Alaska'da düşük su seviyesinin hemen altında toplanan
bu Golden V su yosunu muhtemelen yeni bir tür.
Bu yeni tür 3 metre uzunluğunda olmasına rağmen yine de bilimden kaçtı.
Bu Bigfin mürekkep balıkları yedi metre uzunluğunda
fakat bu tür Orta Atlantik Sırtı'nın derinlerinde yaşıyor.
Bu yüzden bulması çok daha zordu
ancak yine de büyük ve heyecan verici şeyleri keşfetmek mümkün.
Jurrasic karidesi adını verdiğimiz bu özel karidesin
50 yıl önce neslinin tükendiği sanılıyor.
En azından sayım keşfedilene kadar öyleydi.
O Avustralya kıyılarında yaşıyor ve iyi bir şekilde devam ediyordu.
Ancak bu tür, enginliğinden dolayı
okyanusun çok uzun süre sır saklayabileceğini gösterdi.
Yani Steven Spielberg, nasıl işler çıkardığıma bir bak!
Dağılımlara bakarsak aslında dağılımlar önemli ölçüde değişiyor.
Ayrıca bulduğumuz kayıtlardan biri de Yeni Zelanda'dan Alaska'nın sonuna kadar
bu muhteşem göçleri yaşayan gri yelkovan kuşuna aitti.
Sonsuz yaz arayışındaki yaşam döngülerini tamamladıklarında
geri dönüyorlar.
Ayrıca White Shark Cafe'den bahsetmiştik.
Burası Pasifik'te beyaz köpek balığının yöneldiği bir yer.
Basitçe söylemek gerekirse neden oraya yöneldiklerini bilmiyoruz.
Bu geleceğe dair bir soru.
Lisede bize öğretilenlerden biri de tüm hayvanların hayatta kalmak için
oksijene ihtiyaç duyduğu konusuydu.
Bu çok karazitmatik olmayan küçük yaratık yalnızca yarım milimetre boyutunda.
Ancak yalnızca 1980'lerin başında keşfedildi.
Bu tür ile ilgili ilginç olan şey bir kaç yıl önce
nüfus sayım bilim adamlarının bu türün Akdeniz'in derinliklerindeki
oksijen bakımından fakir çökeltilerde gelişebildiğini keşfetmesi oldu.
Bilim adamları artık en azından bazı hayvanların oksijensiz yaşayabileceğini
ve en zorlu koşullara bile uyum sağlayabileceklerini biliyor.
Okyanustaki tüm suyu emecek olsaydınız geriye bırakacağınız şey bu olurdu.
Bu deniz tabanındaki yaşamın biyokütlesi.
Gördüğünüz şey kutuplara doğru biyokütle ve aralarında çok fazla biyokütle yok.
En uç noktada yaşam olduğunu bulduk.
Yani buzun içinde yaşayan ve buza dayalı besin ağını desteklemeye yardımcı olduğu
keşfedilen yeni türler vardı.
Ayrıca Paskalya Adası'ndaki kaynar hidrotermal ağızlarının yakınında yaşayan
bu muhteşem yeti yengecini de bulduk.
Bu özel tür toplumun dikkatini üzerine topladı.
Ayrıca Güney Pasifik'te ve Arktik'te daha önce kimse tarafından bulunmayan
uzunluğu 5000 metre olan, derecesi 407 santigrat olan
en sıcak havalandırma deliklerini bulduk.
Dolayısıyla yeni ortamlar bile hala keşfedilebilir alan içerisinde yer alır.
Bilinmeyen birçok canlı türü var.
Sizin için birkaçını çok hızlı bir şekilde özetleyeceğim.
Öncelikle denizde kaç tane balık olabileceğini sorabiliriz.
Deniz memelileri dışında balıkları okyanustaki diğer canlılardan
daha iyi biliyoruz.
Böylece keşif oranlarına bağlı olarak kaç tane daha tür keşfedebilceğimizi
tahmin edebiliriz.
Bu açıdan yaklaşık 16.500 deniz türü olduğunu hesaplayabiliriz.
Ayrıca muhtemelen gidecek olan 1.000 ile 4.000 arasında başka tür de var.
Yani oldukça iyi bir iş çıkardık.
Balığın yaklaşık % 75'i belki de %90 kadarının bizde olduğunu bulduk
fakat daha önce de söylediğim gibi balıklar en iyi bilinen türler arasında.
Bu yüzden diğer canlı grupları hakkında sahip olduğumuz bilgi çok daha az.
Bu değer aslında PLos Biology dergisinde yayınlanacak olan yeni makaleye dayanıyor.
Yaptığı şey karada ve okyanusta kaç tür daha olduğunu tahmin etmek.
Onlar okyanustaki türlerin yaklaşık yüzde dokuzunu bildiğimizi düşündüler.
Bu nüfus sayımından sonra bile hala keşfedilmeyi bekleyen
%91 tür olduğu anlamına gelir.
Böylece her şey söylendiğinde ve yapıldığında
yaklaşık iki milyon tür ortaya çıkıyor.
Yani hala bilinmeyen canlılar ile ilgili yapacak çok işimiz var.
Bu bakteri Şili kıyılarında bulunan paspasların bir parçası.
Bu paspaslar aslında Yunanistan büyüklüğünde bir alanı kaplıyor.
Böylece bu özel bakteri çıplak gözle görülebiliyor.
Bunu temsil eden biyokütleyi hayal edebilirsiniz.
Ancak mikroplarla ilgili gerçekten ilginç olan şey ne kadar çeşitli oldukları.
Tek bir damla deniz suyu 160 farklı türde mikrop içerebilir.
Okyanusların bir milyar kadar farklı mikrop türü içerdiği düşünülüyor.
Bu gerçekten heyecan verici. Okyanusta ne yapıyorlar?
Gerçekten ne yaptıklarını bilmiyoruz
fakat bu sayımla ilgili en heyecan verici şeyin
küresel bilimin rolü olması diyebilirim.
Gece boyunca bu ışık görüntüsünde gördüğünüz gibi
Dünya'nın bir çok bölgesinde insan gelişiminin çok daha büyük olduğu
ve çok daha az olduğu başka alanlar var
fakat kısmen keşfedilmemiş okyanusun büyük karanlık alanlarını da görüyoruz.
Belirtmek istediğim bir diğer nokta ise bu okyanusun birbirine bağlı olması.
Deniz organizmaları uluslararası sınırları tanımaz, istedikleri yere hareket ederler.
Yani küresel işbirliği yapmanın önemi daha da önemli hale geliyor.
Birçok cenneti kaybettik.
Örneğin, bir zamanlar Kuzey Denizi'nde bol miktarda bulunan tuna balığı
artık etkin bir şekilde yok oldu.
Akdeniz'in derin sularında hayvanlardan daha çok troller vardı.
Bu derin deniz dünya'da en iyi durumda kalanlar arasında düşündüğümüz ortamdı.
Birçok başka basınçlar da var.
Okyanus asitlenmesi, okyanus ısınmasının ve mercan resifleri üzerindeki etkilerinin
yanı sıra insanların ilgilendiği büyük bir mesele.
On yıllar boyunca yaşam süremizde mercan resiflerinde çok fazla hasar göreceğiz.
Çok kısıtlı hale gelen geri kalan zamanımı okyanus ile ilgili bu düşüncelerin
üzerinde düşünerek geçirebilirim
fakat daha olumlu bir not ile bitirmek istiyorum.
En büyük zorluk denemek ve geride kalan canlıları koruduğumuzdan emin olmak
çünkü hala muhteşem güzellikler var.
Okyanuslar o kadar üretken ki orada insanlar ile ilgili çok şey oluyor.
Bencil bir bakış açısıyla bile olsa
geçmişte yaptığımızdan daha iyisini yapmaya çalışmalıyız.
Bu yüzden bu sıcak noktaları tanımalı ve onları korumak için
elimizden gelenin en iyisini yapmalıyız.
Bu gibi resimlere baktığınızda okyanusların sağladığı oksijen
nefes almamıza yardım etmesinin yanı sıra nefesimizi de kesiyor.
Nüfus sayımı bilim adamları, okyanus yaşamındaki muhteşem uyumları
ve hala uçsuz bucaksız bilinmeyen harika keşfi aydınlatmaya çalışmak için
yağmurda, soğukta, suyun altında ve üstünde çalıştılar.
Yani isterseniz Şili dağlarında yaşayan bir yak çobanı olun,
isterseniz New York'ta borsacı olun
ya da Edinburgh'da yaşayan bir TEDster olun, okyanuslar önemli.
Okyanuslar yok oldukça biz de yok olacağız.
Dinlediğiniz için teşekkürler.
(Alkış)