Taxminan 365 million odam Ingliz tilini o'z ona tili sifatida egallaydi.
Ikki milliarddan oshiq odamlar Ingliz tilini ikkinchi yoki uchinchi til
sifatida o'zlashtirishadi va gapirishadi.
Agar Ingliz tilini bilsangiz,
siz o'zingizni deyarli 2.5 milliard odamga tushuntira olasiz.
Siz nima uchun boshqa har qanday xorijiy tilni o'rganishingiz kerak?
Bu shunchaki bir kulguli vaqt isrofi emasmi?
Nelson Mandela Afrikancha so'zlagani uchun
qora tanli Janubiy Afrikaliklar tomonidan qattiq tanqid qilingan edi.
U javob berdi,
"Siz odamga u tushunadigan tilda gapirganingizda,
bu uning boshiga boradi.
Qachonki siz u odamga uning ona tilida gapirsangiz,
bu uning qalbiga boradi."
Bundan xulosa shuki:
Agar kimningdir e'tiborini qozonishni istasangiz,
siz ularning qalbiga so'zlashingiz kerak.
Cherkov otalari buni bilishadi.
John Paul II o'ntacha tilni mukammal egallagan
va o'nlab boshqa tillarni boshlang'ich darajada o'zlashtirgan.
U qayerga bormasin, odamlarni
ularning ona tilida kamida ikki-uchta gap bilan kutib olardi;
va bu uning taniqliligida muhim ahamiyatga ega edi.
Xorijiy qaynonali odamlar,
yoki bo'lajak xorijiy qaynonalilar ham buni bilishadi.
Ular qiz ortoqlari bilan Ingliz tilida suhbatlashishlari mumkin,
lekin qachonki qizning onasi bilan ijobiy munosabatda bo'lishni istashganda,
yigitlar har qanday antiqa tillarni o'rganishga tayyor,
shu jumladan Golland tili.
(Kulgi)
Va bu odatda ish beradi.
Nima uchun?
Chunki, ona tilimiz bizning shaxsiyatimiz, bizning kimligimiz
bilan uzluksiz bog'langan.
Bizning butun shaxsiy tariximiz
ona tilimizda chuqur ildiz otgan, unda shakllangan.
Juda ko'plab xotiralar va tuyg'ular so'zlarga, iboralarga bog'langan,
hattoki, biz birga o'sib bilgan grammatikaga bog'langan.
Agar o'zga odamning tilini o'rgansangiz,
siz ularning hayotiga, shaxsiyatiga
chin dildan qiziqishingizni namoyon etasiz.
Qaysi qaynona mamnun bo'lmasdi?
Siz o'z tilingizni eshitganingizda bog'langanday his qilasiz.
Qachonki siz safarda bo'lganingizda,
va siz xorijiy tilda kunlab yoki haftalab so'zlaganingizda,
samolyotga qadam bosgan on
ekipaj azosi sizni ona tilingizda kutib olganida
siz bilasizki siz uyga qaytyapsiz.
Agar ona tillarning xushbo'y hidlari bo'lganda,
mening fikrimcha ular pishiriqlarday xushbo'y,
va yoqimli tovuq sh'orvasiday,
va buvimning atiriday
balki hatto bir oz naftalinday bo'lardi.
Bu Esperanto kabi sun'iy tillar
hech qachon keng miqdorda qo'lga olinmaganligining sababi bo'lishi mumkin.
Qanchaki mukammal tuzilgan,
va sodda, o'zlashtirishga oson bo'lmasin,
hech bir mamlakat sun'iy tilni o'z tiliday qabul qilgan emas.
Hatto keng miqdorda, uzoq vaqt mobaynida muntazam ravishda o'zlashtiriladigan
xorijiy til sifatida ham qo'llanilmagan,
ammo bu sinab ko'rilgan.
Lekin negadir, tabiiy tillarning murakkabligiga qaramasdan -
g'ashga teguvchi notekisliklari,
imlo va talaffuzning farqlanishi,
ba'zan grammatikaning judayam murakkabligi kabi -
bularning hech biriga qaramay
biz odamlar bilan tabiiy tashkil topgan tillarni o'zlashtirishni afzal ko'ramiz.
Sun'iy tillar boshga so'zlaydi.
Tabiiy tillar pishiriqlarday xushbo'y.
Nelson Mandela uchun
Afrikanchani o'zlashtirish batamom "dushmaningni bilish uchun" edi.
U aytidki, "ularning ustidan g'alaba qozonishni istasang, sen ularning
tilini, ehtiroslarini, umidlarini, va qo'rquvlarini billishing kerak".
U shunday qildi. Bu samara berdi.
Ammo bu doimo dushmanlar haqida emas, shunday emasmi?
Bu turli-tuman insoniy munosabatlarga taluqli.
Va men qaynonalar dushman deydigan eng oxirgi odam bo'laman -
ta'rifiga asosan.
Yetti-sakkiz yil oldin
men oilam bilan Polshada avtomobil haydab ketayotgan edim.
Do'konlar bekiladigan vaqt yaqin va biz oziq ovqat sotib olishimiz kerak edi.
Nihoyat, biz ko'chaning narigi tomonoda katta do'kon ko'rdik.
U joyga vaqtida yetib borishning yagona usuli to'liq burilish qilish orqali edi.
Men shunday qildim.
Ehtimol bu xavfli edi.
Bu albatta noqonuniy edi.
Avtomobil parkida, motorni o'chirishga imkoniyat bo'lishidan avval
men taqillatish eshitdim.
Men derazani tushurdim, va ikki juft ko'zlar turardi.
Har juft ko'z militsionerga biriktirilgan edi.
Men hatto eng qulay holatda ham Polsha tilida hech qanday ravonlikga ega emasman,
lekin men oddiy suhbat qura olardim.
Ammo bu muhitda, ayibdor vijdon bilan,
formadagi ikkita qonun himoyachisi bilan ko'zma-ko'z bo'lgan holda
men biladigan har bir manoli Polshacha so'z to'liq esimdan chiqdi.
Shunga qaramay, men bu holat bilan Ingliz tilida ish ko'rishni
bir lahza ham hisoblamadim.
Ingliz tili menga tilda ustunlik bergan bo'lardi,
ammo bu militsionerlarni noqulay ahvolga solishi mumkin edi.
Shu sababli, men Polsha tilidan foydalanishga qat'iy qaror qilgan edim.
Qanday qilib?
Boshimning kichkinagina Polshacha qismi hozirgina bo'sh edi,
faqat bir narsadan tashqari.
Men tez-tez qaytalagan bir narsa bor ediki
hatto men uni uyqumda ham bayon eta olardim.
Bu bolalar she'ri edi -
kasal qurbaqa haqida.
(Kulgi)
Menda shugina bor edi.
Men bunday qilish antiqaligini bilardim, lekin mutloq o'ylamastdan aytdim:
(Polsha tilida) "Bir qurbaqa zaif his qildi
u shifokorga bordi va men kasalman dedi.
Shifokor ko'zoynak taqdi chunki u ancha keksa edi."
Men militsionerlarga qaradim.
Va ular menga tikilib qarar edi.
(Kulgi)
Eslashimcha ulardan biri boshini qashib turardi.
Va ular jilmaydi.
Tabassum qilishdi.
Va shu, o'z navbatida, menga
vaziyatga muvofiq bir necha so'zlarni
esimga tushirishga onsonlik berdi.
Men shu bir-ikki yarim gaplarni duduqlay olardim,
"Juda uzr, oziq-ovqat zarur edi, boshqa hech qaytarilmaydi."
Ular menga ruxsat berishdi.
Men do'konga shoshilar ekanman, ular (Polsha tilida) "Szczęśliwej podróży!"
"Oq yo'l!" deyishdi.
Sizlar dunyoni sayohat qilib, qonunlar buzib, qutilib ketishingiz uchun
tillar o'rganishni undash mening maqsadim emas.
Lekin bu kichik voqea birnecha so'zlar,
qanchaki sodda yoki antiqa bo'lmasin, shunchaki birnecha so'zlar
to'g'ri qalbga bora oladi va uni erita oladi.
Aytgancha, kasal qurbaqaga boshqa variant bor edi.
Men unga barobar biladigan yana bir narsa bor edi:
ichkilik qo'shig'i.
(Kulgi)
U menga tabassum qozonmasligi mumkin edi.
Ehtimol mahalliy militsiya mahkamasiga
qon testi uchun tashrif.
Siz ko'plab tillar organishingiz shart emas,
va siz ularni mukammal o'zlashtirishingiz shart emas.
Ozning o'zi ko'p foyda keltirishi mumkin.
Qalbga aytilgan o'n soz, boshga aytilgan ming so'zdan
afzal natijaga erishishi mumkin.
Siz doimo Ingliz tilini tanlashingin va betaraf bo'lishingiz mumkin.
Lekin siz o'sha ortadagi to'siqdan o'tishingiz
va yangi tanishingizni, yoki raqibingizni, kim bo'lishidan qat'i nazar,
ularni o'z qulay doirasida uchratishingiz mumkin.
O'zgalar tilida gapirish sizni nimjon qilib ko'rsatmaydi,
u sizni kuchli deb isbotlaydi.
To'siqlardan o'tishga harakat qilishga jasorati bor odam
bu oxirida yutadigan odamdir.
Xatolarga yo'l qo'yishdan xavotirlanmang. Xatolar insonliginginzni ko'rsatadi.
Va ushbu holatda, bundan foyda bor:
Agar siz xato qilsangiz,
siz boshqalarning sizga yordam berishiga, siz bilan tanishishiga imkon yaratasiz.
Shu tarzda, siz boshlagan aloqa mustahkam bo'ladi.
Shunday qilib, siz ozingizni tushunishlarini hohlaysizmi
yoki aloqa o'rnatishnimi?
Keling barchamiz Ingliz tilini o'rganish va foydalanishda davom etaylik.
Bu yerdagi TEDx kabi turli tinglovchilar bilan muloqot qila olishimiz uchun.
Ingliz tili bilim bo'lishish,
va dunyoviy masalalar borasida xalqaro yig'ilishlar uchun kuchli vosita.
Avvalo, Ingliz tili 365 million qalblarga yo'l.
365 million odam uchun Ingliz tili pishiriqlarday xushbo'y.
Lekin nega bunga qoniqish kerak?
Nega endi qo'shimcha harakat qilib
kamida yana bir o'zga tilni o'rganmasligimiz kerak?
Pishiriqlarning ko'p turli mazalari bor.
Qani keling yangisidan tatib ko'raylik.
Rahmat.
(Qarsaklar)