Size bir kızın hikâyesini anlatmak istiyorum.
Fakat gerçek adını söyleyemiyorum.
Ona Hadiza diyelim.
Hadiza 20 yaşında.
Utangaç,
fakat yüzünü aydınlatan güzel bir gülümsemeye sahip.
Fakat durmadan acı çekiyor.
Muhtemelen yaşamının geri kalanını da tedaviyle geçirecek.
Neden biliyor musunuz?
Hadiza Chibok'lu bir kız
ve 14 Nisan 2014'de, Boko Haram
teröristleri tarafından kaçırıldı.
Fakat, kızları taşıyan kamyondan
atlayarak, kaçmayı başardı.
Yere düştüğünde, her iki bacağını da kırdı ve çalılıklarda
saklanmak için karnı üzerinde sürüklenmek zorunda kaldı.
Boko Haram'ın onun için geri dönmesinden korktuğunu söyledi.
O gün kamyondan atlayarak kaçan 57 kızdan birisi oydu.
Bu hikâye, haklı olarak, dünya çapında
ses getirdi.
Michelle Obama, Malala ve diğerleri gibi insanlar protestolarda
seslerini yükselttiler ve o zamanlar
-- olay zamanı Londra'da yaşıyordum -- Londra'dan Abuja'ya,
Nijerya'nın ilk kez ev sahipliği yaptığı Dünya Ekonomik Forumu'nda
görev almak için gönderilmiştim.
Oraya vardığımda, şehirde yalnızca bir hikâyenin dolaştığı açıktı.
Devleti baskı altında bıraktık.
O kızları geri getirmek için ne yaptıklarına dair
sert sorular sorduk.
Anlaşıldığı üzere,
soru yağmurumuz onları memnun etmemişti ve
"alternatif gerçekler" payımızı aldık diyelim.
(Gülüşmeler)
Etkili Nijeryalılar bizlerin toy olduğunu,
Nijerya'daki politik durumu
anlamadığımızı söylüyorlardı.
Ayrıca bize Chibok kızları
hikâyesinin sahte haber olduğunu da
söylediler.
Ne yazık ki bu sahte anlatı devam etti
ve bugün Nijerya'da Chibok kızlarının aslında
hiç kaçırılmadığına hâlâ inanan insanlar var.
Oysa tersini söyleyen insanlarla konuştum --
Boko Haram kızlarını
kaçırdığı gün, kızlarını taşıyan kamyonların ardından
Sambisa ormanına koştuklarını anlatan, harap edilmiş aileler.
Palaları varmış, fakat Boko Haram'ın silahları olduğundan,
geri dönmeye zorlanmışlar.
Haber gündemi iki yıl boyunca kaçınılmaz olarak değişti
ve iki yıl boyunca
Chibok kızları hakkında çok fazla şey duymadık.
Herkes öldüklerini düşündü.
Fakat geçen sene Nisan'da
bu video elime geçti.
Bu, Boko Haram'ın kızların
yaşam kanıtı olarak çektiği bir videonun görüntüsü
ve bir kaynaktan bu videoyu edindim.
Yayınlamadan önce, ailelerle
konuşup doğrulamak için, Nijerya'nın kuzeydoğusuna
seyahat etmem gerekti.
Onay için uzun süre beklememeliydim.
Annelerden birisi videoyu izlediğinde bana bilgisayarın
içerisine ulaşıp çocuğunu oradan
çekip alabilecek olsa,
bunu yapacağını söyledi.
Seyirciler arasında benim gibi ebeveyn olanlar,
bu annenin hissettiği ızdırabı
yalnızca hayal edebilirler.
Bu video, Boko Haram ile anlaşma konuşmalarının başlangıcı oldu.
Nijeryalı bir senatör bana bu video sayesinde konuşmalara
başladıklarını, çünkü uzun zamandır
Chibok kızlarının aslında ölmüş olduklarını düşündüklerini söyledi.
Geçen sene Ekim ayında yirmi bir kız serbest bırakıldı.
Ne yazık ki, ortalama 200 kız hâlâ kayıp.
Bu hikâyeyi ele alırken tarafsız bir gözlemci olmadığımı
itiraf etmem gerek.
Kızları kurtarmak için kaçırılan o fırsatları düşündüğümde
öfkeleniyorum.
Ailelerin söylediklerini, bu kızlar eğer zengin ve güçlü ailelerin
kızları olsaydı çok daha önceden bulunurlardı deyişlerini
düşündüğümde öfkeleniyorum.
Sahte anlatının
kesin olarak bir ertelenmeye
neden olduğunu düşününce
öfkeleniyorum;
çünkü karşılık verilmesini erteleyen nedenin bir kısmı da bu.
Bu, sahte haberlerin ölümcül tehlikelerini sergiliyor.
Peki bunun için ne yapabiliriz?
Google ve Facebook'ta sahte haberlerin
yayılmasını engellemek için teknolojiyi
kullanmayı deneyen bazı zeki insanlar, zeki mühendisler var.
Bunun da ötesinde, buradaki herkesin -- sizin ve benim --
bunda bir rolünün olduğunu düşünüyorum.
İçeriği paylaşanlar bizleriz.
İnternet üzerinde hikâyeleri paylaşan biziz.
Bugünlerde ve bu çağda hepimiz yayıncıyız
ve sorumluluğumuz var.
Gazeteci olarak ben kontrol ediyor
ve onaylıyorum.
Cesaretliyim, fakat sert sorular soruyorum.
Bu insan bana bu hikâyeyi neden anlatıyor?
Bu bilgiyi paylaşarak ne elde edecekler?
Gizli bir gündemleri mi var?
İnternette keşfettiğimiz şeylere daha sert sorular sorarak yaklaşmaya
başlamamız gerektiğine inanıyorum.
Araştırmalar, kimimizin hikâyeyi paylaşmadan önce başlığın ötesini
bile okumadığını gösteriyor.
Bunu yapan var mı?
Ben yaptım, biliyorum.
Peki eğer ilk bakışta
keşfettiğimiz bilgileri almayı bıraksak ne olur?
Paylaştığımız bilginin sonucunu ve onun şiddet
veya öfke oluşturma
potansiyelini düşünmeyi bıraksak ne olur?
Paylaştığımız bilginin gerçek hayattaki sonuçlarını
düşünmeyi bırakırsak ne olur?
Dinlediğiniz için teşekkür ederim.
(Alkış)