Dua t'ju tregoj historinë e një vajze.
Por s'mund t'ju them emrin e saj të vërtetë.
Kështu që, le ta quajmë Hadiza.
Hadiza është 20 vjeç.
Është e turpshme,
por ka një buzëqeshje të bukur që ndriçon i fytyrën.
Por ajo ka dhimbje të vazhdueshme.
Dhe ka të ngjarë që të jetë me ilaçe për gjithë pjesën tjetër të jetës.
Doni ta dini pse?
Hadiza është një vajzë nga Chibok,
dhe në 14 Prill 2014 u rrëmbye
nga terroristët Boko Haram.
Sidoqoftë ajo arriti të arratiset,
duke kërcyer nga kamioni që mbante vajzat.
Por kur ra në tokë, theu të dyja këmbët,
dhe ju desh të zvarritej me bark për t'u fshehur në shkurre.
Ajo më tha se ish e tmerruar se mos Boko Haram do të kthehej për të.
Ajo ishte një nga 57 vajzat që u arratisën duke u hedhur nga kamioni atë ditë.
Kjo histori, me të drejtë, shkaktoi zhurmë
nëpër botë.
Njerëz si Michelle Obama, Malala dhe të tjerë
bashkuan zërat në shenjë proteste,
dhe pothuaj në të njëjtën kohë-- jetoja në Londër në atë periudhë--
u dërgova nga Londra në Abuja për të ndjekur Forumin Ekonomik Botëror
që organizohej nga Nigeria për herë të parë.
Por kur arritëm, ishte e qartë se kish vetëm një ngjarje në qytet.
Ne e vendosëm qeverinë nën presion.
Drejtuam pyetje të vështira rreth asaj që po bënin
për t'i kthyer këto vajza.
Kuptohet,
ata nuk ishin shumë të kënaqur me linjën e pyetjeve tona,
dhe le të themi se kemi marrë atë që na takonte me "fakte alternative".
(Te qeshura)
Nigerianët me influencë na thanë në atë kohë
se ishim naivë,
dhe se nuk e kuptonim situatën politike në Nigeri.
Por ata gjithashtu na thanë
se historia e vajzave Chibok
ishte një rreng.
Mjerisht, kjo narrativë e mashtrimit vazhdoi,
dhe ka ende njerëz sot në Nigeri
që besojnë se vajzat e Chibok nuk janë rrëmbyen kurrë.
Sidoqoftë flisja me njerëz të tillë si --
prindërit e shkatërruar,
që na tregonin se, ditën që Boko Haram rrëmbyen vajzat e tyre
ata vrapuan në pyllin Sambisa pas kamionëve që u mbanin të bijat.
Ishin të armatosur me hanxharë, por u detyruan të ktheheshin mbrapa
sepse Boko Haram kishte armë.
Për dy vjet, në mënyrë të pashmangshme, axhenda e lajmeve u zhvendos,
dhe këto dy vite,
nuk u dëgjua shumë rreth vajzave nga Chibok.
Gjithkush mendonte se kishin vdekur.
Por në prill të vitit të kaluar,
Pata mundësinë të zotëroj këtë video.
Kjo është nje sekuencë nga video
që Boko Haram filmoi si provë se ato janë gjallë,
dhe përmes një burimi, kam marrë këtë video.
Por, para se të mund ta publikoja,
Mu desh të udhëtoja në verilindje të Nigerisë
për të folur me prindërit, që ta verifikonin.
Nuk mu desh të pritsja shumë e gjatë për konfirmimin.
Një nga nënat, kur pa videon, më tha
se nëse ajo do të mund të hynte në laptop
dhe të nxirrte fëmijën e saj prej aty,
ajo do ta kishte bërë.
Për ata prej jush në audiencë, që si dhe unë, jeni prindër,
vetëm mund të imagjinoni ankthin
që ndjente ajo nënë.
Kjo video do të nxiste fillimin e negociatave me Boko Haramin.
Dhe një senator nigerian më tha se për shkak të kësaj video
ata hynë në bisedime,
sepse ata kishin menduar se vajzat nga Chibok kishin vdekur para shumë kohësh.
Njëzet e një vajza u liruan tetorin e vitit të kaluar.
Fatkeqsisht, gati 200 prej tyre mbeten ende të zhdukura.
Duhet ta pohoj se nuk kam qenë një vëzhguese e paanëshme duke
mbuluar këtë histori.
Tërbohem kur mendoj për mundësitë e humbura
për shpëtimin e vajzave.
Tërbohem kur mendoj atë që më kanë thënë prindërit e tyre,
se nëse ato do të ishin vajzat e të pasurve dhe të fuqishmëve,
do të ishin gjetur shumë më herët.
Tërbohem
se narrativa e mashtrimit,
besoj fuqimisht,
shkaktoi një vonesë;
ishte pjesë e arsyes së vonesës në kthimin e tyre.
Kjo më ilustroi rrezikun vdekjeprurës të lajmit të rremë.
Por, çfarë mund të bëjmë për këtë?
Ka disa njerëz shumë të zgjuar,
inxhinierë të zgjuar pranë Google dhe Facebook,
të cilët përpiqen të përdorin teknologjinë të ndalojnë përhapjen e lajmeve të rreme.
Por përtej kësaj, unë mendoj të gjithë këtu - ti dhe unë -
kemi një rol në këtë çeshtje.
Ne jemi ata që ndajnë përmbajtjen.
Ne jemi ata që ndajnë tregimet online.
Në këtë ditë dhe moshë, të gjithë jemi publikues,
dhe kemi përgjegjësi.
Gjatë punës sime si gazetare,
kontrolloj, verifikoj.
I besoj parandjenjës, por bëj pyetjet të vështira.
Pse ky person po më tregon këtë histori?
Çfarë duhet të fitojnë duke ndarë këtë informacion?
A kanë një axhendë të fshehtë?
Besoj me të vërtetë se të gjithë duhet të fillojmë të bëjmë pyetje më të ashpra
se informacioni që zbulojmë në internet.
Studimet tregojnë se disa prej nesh as nuk lexojnë përtej titujve
para se të shpërndajmë historitë.
Kush e ka bërë këtë?
E di që unë e kam bërë.
Por, po sikur
të ndalojmë marrjen e informacionit që zbulojmë me vlerë nominale?
Po sikur të ndalim e të mendojmë rreth pasojave
të informacionit që përcjellim
dhe potencialit të tij për të nxitur dhunë apo urrejtje?
Po sikur të ndalim e të mendojmë rreth pasojave në jetën reale
të informacionit që ne ndajmë?
Ju falemnderit shumë që dëgjuat.
(Duartrokitje)