Вы калі-небудзь заўважалі, як нешта быццам плавае ў полі вашага зроку?
Гэта падобна да малога чарвяка або празрыстай кроплі,
але калі вы пачынаеце пільна ўглядацца, яно прападае,
а потым раптам зноў узнікае, калі пераводзіце позірк.
Але вочы мыць не трэба!
Тое, што вы бачыце, даволі распаўсюджаная з'ява,
якая атрымала назву лятаючыя мушкі.
Навуковая назва гэтых «істот» — muscae volintates,
што на латыні значыць «лятаючыя мухі»,
і ў адпаведнаці з іх назвай яны могуць быць дакучлівымі.
Але сапраўды гэта не насякомыя і нават навогул не аб'екты звонку.
На самой справе яны існуюць унутры вочнага яблыка.
Падаецца, быццам мушкі жывыя, таму што яны варушацца і змяняюць форму,
але насамрэч гэта не так.
Лятаючыя мушкі — гэта маленькія часціцы, што кідаюць цень на сятчатку,
святлоадчувальную тканку на ўнутранай паверхні вока.
Гэта могуць быць рэшткі тканак,
чырвоныя крывяныя клеткі,
або згусткі бялкоў.
Яны трапляюць ў шклопадобнае цела,
падобную на гель вадкасць, што змешчана ўнутры вока,
і таму мушкі «плаваюць», калі вочы рухаюцца,
а калі зрок прыпыніць, то здаецца, што мушкі «падскокваюць».
Большасць часу лятаючых мушак цяжка заўважыць.
Яны робяцца больш прыкметнымі, калі набліжаюцца да сятчаткі,
гэта тое самае, як калі паднесці руку бліжэй да святла,
то ў выніку цень будзе больш прыкметным.
А мушак лепш заўважыць,
калі глядзець на паверхню, што аднолькава ярка асвечана,
напрыклад, белы экран манітору,
снег
або чыстае неба,
на іх аднолькавым фоне лёгка ўбачыць мушак.
Чым ярчэй святло, тым больш звужаецца зрэнка.
Тут такі ж эфект, калі замяніць вялікую лямпачку,
што свеціць рассеяным святлом,
на адну звычайную лямпачку,
тады цень таксама стане ярчэй.
Ёсць яшчэ адна зрокавая з'ява, што нагадвае лятаючых мушак,
але яны не маюць дачынення адзін да аднаго.
Калі вы бачылі маленькія кропкі свету, што нібы раяцца,
калі вы глядзіце на яскравае блакітнае неба,
то сутыкаецеся з тым, што называюць энтапічны феномен сіняга поля.
У некаторым сэнсе гэта супрацьлеглая з'ява ў адносінах да эфекту мушак.
Тут вы не бачыце цяней,
а ўзнікаюць маленькія рухлівыя вокны, што прапускаюць святло да сятчаткі.
Гэтыя вокны насамрэч узнікаюць праз белыя крывяныя клеткі,
што рухаюцца па капілярах, змешчаных на паверхні сятчаткі.
Лейкацыты могуць быць такімі вялікімі, што яны амаль запаўняюць сабой капіляр,
і ім спатрэбіцца больш прасторы за кошт плазмы.
Прастора капіляраў і белыя клеткі крыві
лепей прапускаюць блакітнае святло,
чым чырвоныя клеткі крыві, што таксама прысутнічаюць у капілярах,
таму там, дзе гэта здараецца, мы бачым кропку святла,
што рухаецца шляхам вашых капіляраў, а таксама — у такт з пульсам.
Пры лепшых умовах да назірання
вы можаце нават убачыць за кропкай чорны хвост.
Гэта менавіта чырвоныя клеткі крыві, што збіліся ў кучу за лейкацытам.
У некаторых музеях навукі ёсць стэнды,
на якіх можна ўбачыць экран з блакітным святлом,
што дазволіць вам лепей разгледзець чароўныя кропкі блакітнага неба.
Падобныя эфекты ўзнікаюць у вачах кожнага чалавека,
яны адрозніваюцца толькі памерамі і тыпам.
У выпадку з лятаючымі мушкамі
мы звычайна не заўважаем іх, таму што мозг вучыцца ігнараваць гэтыя сігналы.
Але надзвычайна вялікая колькасць
або вялікі памер мушак, што перашкаджаюць зроку,
могуць сведчыць пра сур'ёзнае захворванне, якое патрабуе неадкладнага лячэння.
Большасць часу такія з'явы,
як лятаючыя мушкі або кропкі, што рухаюцца на блакітным небе,
сведчаць пра тое, што не толькі ад знешняга міра,
але яшчэ і ад будовы нашага арганізму залежыць менавіта тое,
што нам здаецца, мы бачым.