(Muziek)
Waarom huiveren we als we 'Shakespeare' horen?
Volgens mij komt dat meestal door zijn woorden.
Al die 'uwe' en 'gij' en 'derhalve'
en 'weshalve zijt gij' kunnen dodelijk saai zijn.
Maar je vraagt je af waarom hij zo populair is.
Waarom zijn zijn stukken meer opgevoerd dan elke andere toneelschrijver?
Omwille van zijn woorden.
In de late zestiende en vroege zeventiende eeuw
waren die het sterkste wapen van een mens,
en er was veel om over te praten.
Maar meestal was het deprimerend.
Je weet wel, met de Pest en zo.
Shakespeare gebruikt inderdaad veel woorden.
Eén van zijn sterkste wapenfeiten is zijn gebruik van beledigingen.
Ze verenigden het voltallige publiek:
waar je ook zat, je kon lachen met wat er op het podium gebeurde.
Woorden, vooral dialoog in een drama,
worden om verschillende redenen gebruikt:
om de stemming van de scène te bepalen,
om meer sfeer te geven
en om de relaties tussen de personages te ontwikkelen.
Beledigingen doen dat kort en krachtig.
Laten we 'Hamlet' eens bekijken,
vlak voor deze dialoog.
Polonius is de vader van Ophelia, die verliefd is op Prins Hamlet.
Koning Claudius wil weten waarom Prins Hamlet zich zo gek gedraagt
sinds de koning met de moeder van Prins Hamlet is getrouwd.
Polonius stelt voor dat zijn dochter
informatie inwint bij Prins Hamlet.
Dan volgt de Tweede Akte, Tweede Scène.
Polonius: "Kent u mij, mijnheer?"
Hamlet: "Uitstekend. U bent een visventer."
Polonius: "Welnee, mijnheer."
Hamlet: "Dan wilde ik dat u zo eerzaam was."
Zelfs al weet je niet wat een 'visventer' is,
dan nog kan je een paar tips uit de context halen.
Eén: Polonius reageerde negatief, het zal dus wel slecht zijn.
Twee: vis stinkt, het zal dus wel slecht zijn.
En drie: 'venter' klinkt gewoon niet als een goed woord.
Hoewel je de betekenis niet kende,
kan je een schets beginnen maken
van de relatie tussen Hamlet en Polonius,
die niet goed was.
Maar als je wat verder zoekt, zie je dat 'visventer' een soort makelaar was,
en in deze context zou dat iets als een pooier zijn,
alsof Polonius zijn dochter verkoopt voor geld,
om de gunst van de koning te winnen.
Daardoor zie je dat Hamlet niet zo gek is als hij zelf zegt,
en het maakt de spanning tussen deze twee personages nog groter.
Nog een voorbeeld?
De beledigingen in 'Romeo en Julia' zijn van de beste in het werk van Shakespeare.
Het stuk gaat over twee bendes
en door het lot getarte geliefden die zich het leven benemen.
Bij elk handgemeen weet je dat er straffe taal aan te pas zal komen.
En je krijgt waar voor je geld.
In Akte 1, Scène 1, zien we van bij het begin
de graad van wantrouwen en haat
wanneer de leden van de twee families, de Capulets en de Montagues, elkaar ontmoeten.
Gregory: "Ik zal fronsen als ik voorbijga,
dat ze het maar interpreteren zoals ze willen."
Sampson: "Nee, zoals ze durven. Ik bijt mijn duim naar hen,
en als ze dat pikken, staan ze te kijk."
Abraham en Balthazar komen op.
Abraham: "Bijt u uw duim naar ons, mijnheer?"
Sampson: "Ik bijt inderdaad mijn duim, mijnheer."
Abraham: "Bijt u uw duim naar ons, mijnheer?"
Hoe helpt dit ons om de stemming of de personages te begrijpen?
Laten we de belediging ontleden.
Vandaag stelt je duim bijten niet veel voor,
maar Sampson zegt dat het een belediging is voor hen.
Als zij het zo opnemen, zal het wel zo geweest zijn.
Dat toont hoeveel spanning er was
zelfs tussen de mensen die voor de twee Huizen werkten.
Normaal doe je niets tegen iemand tenzij je een vechtpartij wil uitlokken,
en dat is precies wat er staat te gebeuren.
Op een dieper niveau was 'je duim bijten' in die tijd
het equivalent van je middelvinger opsteken vandaag.
Daar gaan sterke gevoelens mee gepaard.
We beginnen de spanning te voelen in de scène.
Later zal Tybalt, van het Huis Capulet,
Benvolio van het Huis Montague aanvallen.
Tybalt: "Wat, hebt gij het zwaard getrokken temidden van deze bange wezels?
Keer om, Benvolio, en kijk uw dood in de ogen."
Benvolio: "Ik bewaar alleen de vrede. Steek uw zwaard weg
of gebruik het om samen met mij deze mannen uit elkaar te halen."
Tybalt: "Wat? Dat trekt zijn zwaard en spreekt van vrede!
Ik haat het woord, zoals ik de hel haat, alle Montagues, en u.
Komaan, lafaard!"
Oké, bange wezels.
We weten ook hier dat het iets slechts is.
De families haten elkaar. Dit is olie op het vuur.
Maar hoe diep steekt dit nu echt?
Iemand 'bange wezel, lafaard' noemen
voor de ogen van zijn eigen mensen en van de rivaliserende familie
betekent dat er een knokpartij aankomt.
Tybalt daagt Benvolio uit
en om zijn eer te beschermen, moet Benvolio vechten.
Deze dialoog geeft ons een goed beeld van hoe deze twee personages zijn uitgewerkt.
Tybalt denkt dat de Montagues bange wezels zijn
en heeft geen respect voor hen,
waardoor de scene een extra dosis dramatische spanning krijgt.
Ik ga nu iets verklappen.
De heethoofdigheid van Tybalt, en zijn diepe haat voor de Montagues
noemen wij literatuurmensen zijn hamartia,
hetgeen zijn ondergang veroorzaakt.
Hij sterft door de hand van Romeo.
Dus als je Shakespeare bekijkt,
sta dan even stil bij de woorden,
want die hebben je echt iets te vertellen.