Đã bao giờ bạn xem một bức tranh Chúa hài đồng
ngồi hay đứng trong lòng Đức mẹ
và tự hỏi, tại sao ngài lại lớn tới vậy?
Những bức như Đức mẹ với thiên thần của Cimabue
hay bức Maesta của Duccio
đều bất cân đối.
Nếu Mary đứng lên, dường như,
những thiên thần chỉ cao tới ống chân người,
và phần thân trên lại vô cùng nhỏ
so với phần chân.
Có lẽ bạn cho là, họa sĩ không đủ kĩ năng
để vẽ phong cách tả thực
hoặc thiếu khả năng vẽ phối cảnh.
Nhưng đó không phải toàn cảnh.
Để hiểu rõ tại sao, chúng ta cần quay về
cuối thế kỉ thứ năm
khi thành La Mã bị người Goth tấn công.
Rome được xây bằng đá hoa để trường tồn cùng thời gian.
Trong nhiều năm trời, đó là tượng đài đỉnh cao của nhân loại
vì vậy sự tàn phá đã để lại một lỗ hổng lớn.
Nhà thần học, truyền đạo về thế giới ngoài quy luật tự nhiên,
bắt đầu lôi cuốn thính giả khi Rome sụp đổ,
và Thiên chúa dần lấp đầy khoảng trống của đế chế.
Để thay thế cho vẻ đẹp hình thể của đế quốc La Mã,
Công giáo đưa ra một vẻ đẹp siêu hình
và một thiên đàng bất diệt
không thể bị phá hủy, không như Rome.
Sau sự sụp đổ của Rome, đầu trung đại,
những nhà thuyết giáo quay lưng với vẻ đẹp bên ngoài,
để tôn lên vẻ đẹp nội tâm.
Họ cho rằng vẻ đẹp thực thể là nhất thời,
đức hạnh và tôn giáo mới là vĩnh cửu.
Đối tượng đẹp có thể dẫn đến sự tôn thờ sai lầm vật thể
chứ không phải là suy tôn lòng tốt.
Tương truyền đầu thế kỉ VI
nhà truyền đạo, Thánh Benedict,
khi nghĩ đến một người đàn bà đẹp,
đã ném bản thân vào bụi gai,
và trải qua đau đớn đó,
ông tập trung lại được vào vẻ đẹp nội tâm.
Ông sợ lòng ham muốn phụ nữ đẹp
sẽ mờ mắt ông trước Chúa.
Bởi nền văn minh châu Âu chuyển từ đế chế
sang chế độ tôn giáo,
tu viện trở thành nơi cất giữ tri thức,
đồng nghĩa các sách cổ
ngợi ca lạc khoái tự nhiên
không được sao chép hay bảo vệ.
Không được bảo vệ, chúng sẽ dần bị thiên nhiên hủy hoại,
lửa,
ngập úng,
hay sâu bệnh.
Và không có sự trợ giúp sao chép của các nhà sư
Những văn bản và các triết lý trong đó
bị biến mất ở Tây Âu
và chúng bị thay thế bởi tác phẩm của người như Thánh Benedict
đó là điều dẫn ta về những bức họa trên về Chúa Jesus và Mary.
Bởi Công giáo vô cùng nồng nhiệt phủ nhận vẻ đẹp cơ thể
những họa sĩ trung cổ cố tình tránh đi
những tỉ lệ phù hợp thẩm mỹ.
Ban đầu, những họa tiết trang trí nhà thờ và cung điện
bị giới hạn bằng những hoa văn hình học,
có thể làm hài lòng
mà không mang ý nghĩa đen tối nào về khoái cảm thể chất
Với kỳ trung cổ phát triển
hình ảnh của Chúa và Mary được tiếp nhận,
nhưng những họa sĩ vẫn cố gắng che Mary lại
và cho Đức mẹ một đôi chân lớn phi tỉ lệ,
với cẳng nhân vô cùng vĩ đại.
Nỗi sợ hãi còn đó, hình ảnh về Mary xinh đẹp
có thể khiến người xem yêu thích bức họa
hay hình hài của Mary,
hơn là biểu tượng Đức mẹ mang trên mình.
Vậy dù ta có thể tự hào rằng ta vẽ
còn thực hơn Cimabuey hay Duccio,
ta cần nhớ rằng họ có mục tiêu khác nhau
khi đặt nét bút xuống.