Երբևէ տեսե՞լ եք միջնադարյան կտավներ,
որտեղ մանուկ Հիսուսը կանգնած,
նստած է իր մոր գրկում,
և զարմացել՝ ինչու է նա այդքան մեծ:
Չիմաբուեի կտավը, որտեղ հրեշտակները,
շրջապատել են գահին նստած Մադոննային,
Դուչիոյի «Մաեստան», և մի շարք այլ գործեր
նույնպես անհամաչափ են:
Եթե Մարիամը կանգներ, թվում է՝
հրեշտակները կտավում նրա կոնքին կհասնեին,
և նրա իրանը իր ոտքերի հետ համեմատ
անհամաչափ և փոքր կլիներ:
Գուցե կարծեք, որ նկարիչը այնքան էլ փորձառու չէ
իրականը պատկերելու համար
կամ զուրկ է մաթեմատիկական
համաչափության տեսնելու ունակությունից:
Բայց սա դեռ ամենը չէ:
Այս երևույթը հասկանալու համար,
պետք է տեղափոխվենք ուշ 5րդ դար,
երբ գոթերը ներխուժեցին Հռոմ:
Հռոմը մարմարից էր կառուցված
և հավիտյան կանգուն պետք է մնար:
Երկար տարիներ, այն համարվում էր
մարդկային զարգացման գագաթնակետը,
և նրա անկումը հուսալքություն բերեց:
Աստվածաբանները,
որոնք քարոզում էին հոգևոր աշխարհի մասին,
Հռոմի անկումից հետո սկսեցին մարդկանց ներգրավել,
և քրիստոնեությունը լցրեց
կայսրությունից մնացած բացը:
Հռոմի ֆիզիկական գեղեցկության փոխարեն
քրիստոնեությունը քարոզում էր
ազնվություն և հոգևոր գեղեցկություն,
և անծայրածիր դրախտ,
որը չի կարող Հռոմի պես փլուզվել:
Հռոմի անկումից հետո,
վաղ շրջանի աստվածաբանները
հրաժարվեցին ֆիզիկական գեղեցկությունից
և ընտրեցին հոգեկանը:
Նրանք հավատում էին,
որ նյութական աշխարհը ժամանակավոր է,
առաքինությունը և կրոնը՝ հավերժ:
Գեղեցիկ առարկաները կարող են հանգեցնել նյութի
և ոչ գաղափարի սխալ պաշտամունքին:
Ասում են,
6-րդ դարի վաղ շրջանի քարոզիչ Սբ. Բենեդիկտը,
գեղեցիկ կնոջ մասին մտածելիս,
իրեն գցել է փշոտ մացառուտը
և իր տանջանքների միջոցով
կենտրոնացել հոգևորի վրա:
Նա սարսափում էր,
որ գեղեցիկ կնոր իր ցանկությունը
կխանգարի իր սիրուն դեպի Աստված:
Եվրոպական քաղաքակրթության կայսրություններից
դեպի կրոն անցման ժամանակ,
տաճարները դարձան գիտելիքի պահապանները,
այսինքն, դասական գրքերը՝
աշխարհիկ հաճույքները գովերգող,
չէին արտագրվում և պահպանվում:
Առանց պաշտպանության,
նրանք դարձան քայքայման,
հրդեհների,
ջրհեղեղի
կամ միջատների զոհ:
Վանականները նոր մատյաններ չէին արտագրում,
և այս տեքստերը և գաղափարախոսությունները
անհետացան Արևմտյան Եվրոպայում
և փոխարինվեցին ուրիշ գործերով, օրինակ, Սբ. ԲԵնեդիկտի,
որոնք էլ մեզ ապահովեցին Հիսուսի և Մարիամի տվյալ պատկերներով:
Քանի որ քրիստոնեությունը այսպես ջերմեռանդորեն
հերքում էր ֆիզիկական գեղեցկությունը,
միջնադարյան նկարիչները խուսափում էին
ակնահաճո պատկերներից:
Սկզբից, տաճարները և դղյակները զարդարում էին
միայն հետաքրքիր երկրաչափական պատկերներով,
որոնք կարող էին աչքին հաճելի լինել
առանց աշխարհիկ վայելքների մասին մտքեր ծնելու:
Ուշ միջնադարում,
Հիսուսի և Մարիամի պատկերները ընդունվում էին,
բայց նկարիչները ջանում էին թաքցնել Մարիամին
և նրան անհամաչափ մեծ ոտքեր էին նկարում՝
ահռելի կոնքոսկրերով:
Գերիշխող էր այն վախը,
որ Մարիամի գեղեցիկ պատկերը
կստիպեր դիտողին սիրել կտավը
կամ Մարիամի արտաքինը,
այլ ոչ թե նրա խորհրդանշական բարոյականությունը:
Հաճելի է ենթադրել,
որ մենք Չիմաբուեից կամ Դուչիոյից լավ ենք նկարում,
բայց պետք է հիշենք, որ վրձինը վերցնելիս
նրանք բացարձակապես ուրիշ նպատակներ էին հետապնդում: