Yiyecek paketlerinde, eve servislerde, şampuan şişelerinde, daire listelerinde,
tişörtünüzün etiketinde, bir çekicin üzerinde, sırtınızın altındaki bir dövmede
ya da arkadaşınızın özgeçmişinde "glutensiz" yazısını görmüş olabilirsiniz.
Birisi size glutenden bağımsız olmasını sağlayan yeni bir şey bulduğunu söylerse
şu soruları sorabilirsiniz
ve arkadaşınız size şu çok bilgili cevapları verebilir,
mantıklı bir birey olarak eğitimli şekilde diyet tercihleri yapmak
ve katiyen son moda diyetleri takip etmemek.
Gluten nedir ?
Gluten çözülemeyen bir protein bileşiğidir,
gliadin ve glutenin adlı iki proteinden oluşur.
Glutenle nerede karşılaşabilirsiniz ?
Gluten, buğday, çavdar ve arpa gibi belirli tahıllarda bulunur.
Glutenin tüm insanlık tarihinde görevi neydi
ve bu neden aniden ilginizi çekmeye başladı?
Gluten, hamurun esneme yoğunluğundan sorumludur
ve buğday unundan yapılan ekmek ve makarna gibi yiyeceklerin
çiğnenebilirliğinden sorumludur.
Bazı insanlar için bu yiyecekler buğday alerjisi
çölyak hastalığı ya da çölyak olmadan glutene karşı hassasiyet doğurur.
Buğday alerjisi, bağışıklık sistemi buğday proteinlerine
karşı alerji çıkardığında oluşan,
hafif sorunlara ve nadir de olsa tehlikeli olabilen bir
reaksiyon olan anafileksiye sebep olabilen
yaygın olmayan bir durumdur.
Çölyak hastalığı kalıtsaldır,
glutenli gıdaların tüketilmesi hastaların
ince bağırsak iç yüzeyinde inflamasyon ve hasara yol açar.
Bu da bağırsak işlevini aksatır,
karın ağrısı, şişkinlik ve ishal, kilo kaybı, gaz, deride kurdeşen,
osteoporoz gibi kemik problemleri, demir eksikliği, gelişememe,
kısırlık, yorgunluk ve depresyon gibi sıkıntılara neden olur.
Tedavi edilmezse, çölyak hastalığı
bazı kanser türlerinin oluşma riskini arttırır.
Çölyak hastalığı ABD'de her 100 ile 200 kişi arasında 1 kişide saptanmıştır.
Kan tahlilleri çölyak ihtimali gösterdiğinde,
tam teşhis biyopsi ile yapılır.
En etkili tedavi yöntemi glutensiz beslenmektir,
bu beslenme bağırsak hasarını iyileştirir ve semptompları düzeltir.
Bazı insanlarda çölyak hastalığı veya buğday alerjisi yoktur
ama yine de glutenli gıdalar tükettiklerinde semptomlar gösterirler.
Bu kişilerde çölyaksız gluten hassasiyeti vardır.
Ağrılı karın semptomları ile birlikte
iştahsızlık, bilinç bulanıklığı, eklem ağrısı ve kurdeşen rahatsızlıkları olur.
Glutensiz beslenme genellikle bu semptomlara iyi gelmektedir.
Peki ne kadar insanda bu bahsettiğimiz gluten hassasiyeti var?
Genel popülasyonda gluten hassasiyeti vakalarının sayısı belirsiz
fakat buğday alerjisi ve çölyak hastalığından çok daha yaygın.
Tanı, semptomların gelişmesine,
buğday alerjisi ve çölyak olmayışı
ve glutensiz beslenme gelişimine dayalıdır.
Güvenilir tek bir kan veya doku tahlili yoktur,
bunun kısmen sebebi gluten hassasiyetinin tek bir sebebi olmayışı
ve çok sayıda farklı muhtemel sebepleri olması.
Örneğin, gluten
ince bağırsaktaki bağışıklık sistemini çalıştırabilir
veya tehlikeye sokabilir.
Bazı durumlarda gluten hassasiyeti olduğunu söyleyenler
aslında buğday proteinine değil,
buğday ve diğer gıdalarda bulunan fruktan adı verilen şekerlere hassastır.
İnsan bağırsağı fruktanları çözemez veya emilimini yapamaz,
bu yüzden doğrudan kalın bağırsağa giderler,
bakteri ile fermente olurlar,
kısa zincirli yağ asidi ve gaz üretirler.
Bu da bağırsak sorunları olan kişilerde hoş olmayan sorunlara yol açar.
Gluten hassasiyetinin diğer bir açıklaması nosebo etkisidir.
Bu durum insanların bir şeyin sorun yaratacağına inanması ile ilgilidir,
bu inanışları sorunun olmasına yol açar.
Bu durum, iyi bilinen ve çok daha talihli plasebo etkisinin tam tersidir.
Glutenin medyada ne kadar kötü yer aldığı düşünülürse,
nosebo etkisinin gluten hassasiyetine
sahip olduğunu düşünen insanlarda bir rol oynaması söz konusudur.
Tüm bu sebepler ışığında,
insanların buğday veya diğer tahılları
tükettiklerinde ortaya çıkan sorunlar harici olarak glutene bağlanamaz.
Bu yüzden çölyaksız gluten hassasiyeti için daha iyi bir isim
buğday intoleransı olabilir.