Afrika'daki, kayıt dışı marketler basmakalıp bir şekilde
karmakarışık ve cansız görülmektedir.
Çok negatif bir manaya gelen
"kayıt dışı" tabiri, yere serilerek
oluşturulan tezgâhlardan ibaret
ve bu durumun varlığı, tek başına gayriresmî pazarların günlük kâr marjına
yüzde 40'tan yüzde 60'a kadar sahip olması
ekonomiye ciddi zarar veriyor.
Kayıt dışı ticaretin özüne bakarsak
20 yıl geriye kadar giden
Doğu Afrika ticaretinin bütün raporlarının
kapsamlı haritasını ortaya koyduk.
Kayıt dışı sektördeki ticareti neyin tuttuğunu ve sorunu
anlamamızı sağlayan bir çalışmaydı.
Son 20 yılda keşfettiğimiz şey, hiç kimsenin,
-kayıt dışı sektördeki kaçakçılık ve kaçak mal ayrımındaki gibi-
yasadışı mal ile domates, portakal veya meyveler gibi
kayıt dışı yasal malların
ne olduğunu ayırt edemediği.
Bu ticaret (Savahilice'de biashara) suçunu
kaçakçılık (Savahilice'de magendo) suçuyla kıyaslarsak;
bu ticaret suçu,
İngilizce'de bu bakış açılarına bakılmaksızın
kayıt dışı sektörde
her Afrika ülkesi'nin yıllık GSYİH'sine
%60-80'lik katkı sağlayabilir,
çünkü biz ekonomiyi yürüten
mekanizmayı fark etmiyoruz.
Kayıt dışı sektör, geleneksel resmî ekonomiye veya yaygın bir ifade ile
"modern" ekonomiye 4 katı oranla
istihdam sağlıyor.
En beceriksiz insanlara dahi
iş ve gelir olanağı sağlıyor.
Ama eski bir arabadan kızartma makinesi yapabilir misin?
İşte bu, bayanlar ve baylar,
umutsuzca farkına varılmaya ihtiyaç duyan şey.
Günümüz akımları bunu suç saydığı sürece,
bu karanlıktır,
yasa dışıdır.
Kayıt dışı ekonomiyi, küresel ya da resmî ekonomi sistemlere dâhil edecek
hiçbir girişim olmayacaktır.
Tüm varsayımlarımızı altüst eden tüccar
Teresia'nın hikâyesini anlatacağım.
20 yıllık bir literatür çalışmasını gözden geçirerek
bütün basmakalıp düşünceleri sorgulamamıza neden oldu.
Teresia, Kenya ve Uganda sınırındaki Malaba kasabasında,
bir ağacın altında kıyafet satardı.
Bunun çok basit olduğunu düşünüyorsunuz, değil mi?
Dallara yeni giysiler asar,
tentemizi kurup yerleşirdik ve müşteri beklerdik
ve müşteri gelirdi.
Literatüre göre, araştırmamıza göre,
o tam da olmasını beklediğimiz kişi,
tamamıyla ticarete bağlı yalnız bir anne,
çocuklarına bakıyor.
Peki varsayımlarımızı tersine çeviren şey neydi?
Bizi ne şaşırttı?
Birincisi; Teresia ülkesine her bir çalıştığı gün için
vergi ödüyor,
çünkü ağacın altında ticaret yapma önceliğine sahip.
7 yıldır bu işi yapıyor,
fiş kesiyor,
kayıtları tutuyor.
Yolun köşesinde imkânları kısıtlı,
zayıf Afrikalı kadın tüccarı
marjinal olarak görmüyoruz.
Onu, satış kayıtlarını tutan,
Uganda'dan gelen malları satan
ya da el arabasıyla hem malzeme getiren,
hem de toplayan
ya da gecenin bir vakti nakit toplamaya gelen taşınabilir para
acentası olarak görüyoruz.
Teresia'nın Nairobi'den her ay getirttiği
yeni kıyafetler için
ortalama ne kadar harcadığını biliyor musunuz?
1.500 Amerikan Doları.
20.000 Amerikan Doları civarı, her yıl, ticari mal ve hizmetlere
yatırılıyor.
Bu Teresia,
görünmez olan,
saklı orta sınıf.
Küçük girişimciler için yalnızca ilk basamak,
pazar kurulan bu kasabalarda mikro işletmeler görülebilir.
En azından Malaba'nın geniş sınırları içerisinde, ilk basamakta.
Tedarik zincirini ileriye taşıyan insanlar
üç iş kolunu da kolayca idare ediyor,
her ay 2.500 - 3.000 Amerikan Doları yatırım yapıyorlar.
Yani, sorunun bunun suç sayılması olmadığı ortaya çıktı.
Gerçekten de, fatura doldurduğunuz kişi hakkında suçlamada bulunamazsınız.
Onların yeteneklerini tanımadaki yetersizliktir.
Bankaların onları mikro iş olarak tanıyacağı
bir sistemi yok,
bildiğiniz gibi,
onun ağacının bir adresi yok.
Yani tam ortada kapana kısılmıştı.
Tahminlerimizin çatlağına düştü.
Afrikalı kadın tüccarlara verilen mikro kredileri biliyor musunuz?
Ona 50 ya da 100 dolar kredi verecekler.
Bu parayla ne yapacak?
Her ay 10 katı fazlasını sadece malzemelere
harcayacak--
ek hizmetlerden ya da destekleyici sistemlerden
bahsetmiyoruz.
Bunlar; orta sınıfı oluşturduğu söylenen
ne dışlanmış düşük becerilere sahip basma kalıp insanlarla,
ne de beyaz yakalı ofis çalışanıyla
ya da maaşlı memurlarla
uyuşmaz.
Bunun yerine; proto-SME dediğimiz
işletmelerin üretken tohumları
mekanizmayı çalıştırıyor.
Masanıza yemeği koyarlar.
Buradaki en ücra otelde bile bu görünmez çalışanlar--
kasaplar, aşçılar ve şamdancılar hepsi
patates kızartmanızı yapan makineyi yapıyorlar
ve yataklarınızı yapıyorlar.
Bunlar, yolun her tarafındaki sınırları aşıp ticaret yapan
görünmez iş kadınlarıdır.
Veri toplayanlar için son derece görünmezlerdir.
Kayıt dışı sektörle harmanlansalar da
yasa dışı iş yapan kaçakçılar
ve vergi kaçıranlarla
çocuğunu üniversitede okutmak için masaya
yemek koyan iş kadınlarını ayırt etmek zahmetli değildir.
Gerçekten sormak istediğim bu.
Bunu yaparak başlamalıyız.
Meslekleri ve yetenekleri tanıyarak başlayalım mı?
Bunları tanıyarak kayıt dışı ekonomiyi değiştirebiliriz.
Sonra onlara kapı açarız.
Böylece onları resmî sistemle,
küresel sistemle,
bütün sistemle bütünleştirebiliriz.
Teşekkürler, bayanlar ve baylar.
(Alkış)