Svi opipljivi objekti oko vas
su sastavljeni od submikroskopskih jedinica
koje zovemo molekuli.
A molekuli su sastavljeni
od zasebnih atoma.
Molekuli se često razlažu
i onda grade nove molekule.
Sa druge strane,
praktično svi atomi sa kojima stupite u kontakt
tokom života,
oni na tlu ispod vas,
u vazduhu koji dišete, u hrani koju jedete,
oni koji čine svaku živu stvar, uključujući i vas,
postoje milijardama godina
i stvoreni su na mestima koja nisu uopšte kao naša planeta.
Kako su ti atomi nastali je ono što želim da podelim sa vama.
Sve je počelo pre 14 milijardi godina
pojavom koju zovemo Veliki prasak,
čiji je ishod bio da se svemir sastojao samo od gasa.
Nije bilo zvezda ni planeta.
Gas se samo sastojao od atoma
koji su pripadali najjednostavnijim elementima.
To je bilo 75% vodonika
a skoro sve ostalo je bio helijum.
Nisu postojali elementi kao što je ugljenik, kiseonik ili azot.
Ni gvožđe, srebro ili zlato.
U nekim mestima, gustina gasa je bila malo viša.
Zbog gravitacije, ta mesta su privlačila još više gasa,
koji je dalje jačao gravitaciju,
koja je povlačila više gasa, i tako dalje.
Na kraju, stvorene su lopte gustog gasa,
skupljajući se pod sopstvenom gravitacijom
i tako su se grejale iznutra.
U nekom trenutku, jezgro takve lopte
postaje toliko vrelo da se dešava nuklearna fuzija.
Atomi vodonika se sudaraju i stvaraju helijum,
što prati veliko oslobađanje energije,
dovoljno jako da se usprotivi skupljajućoj sili gravitacije.
Kada je energija koja se oslobađa nuklearnim fuzijama
jednaka gravitaciji koja vuče gas unutra,
dešava se ravnoteža.
Iz ovoga je rođena zvezda.
Tokom njenog života,
fuzije u jezgru ogromne zvezde
proizvešće ne samo helijum,
već i ugljenik, kiseonik, azot
i sve druge elemente periodnog sistema do gvožđa.
I na kraju, fuziono jezgro se istroši
i dovodi do potpunog prestanka.
Ovo izazviva neverovatno moćnu eksploziju.
koju zovemo supernova.
Primetimo dve stvari
o tome kako supernove stvaraju elemente.
Prvo, ova eksplozija oslobađa toliko energije
da fuzija podivlja
stvarajući elemente sa atomima čak težim od gvožđa,
kao što je srebro, zlato i uranijum.
Drugo, svi elementi koji su se sakupljali
u zvezdinom jezgru,
kao što je ugljenik, kiseonik, azot, gvožđe,
kao i oni stvoreni u eksploziji supernove,
su izbačeni u međuzvezdani prostor
gde se mešaju sa gasom koji tu već postoji.
Ovde se istorija ponavlja.
Oblaci gasa, koji sad sadrže mnoge elemente
pored pređašnjih vodonika i helijuma,
imaju oblasti veće gustine
koji privlače više materije, i tako dalje.
Kao i pre, nastaje nova zvezda.
Naše Sunce je rođeno na ovaj način pre oko 5 milijardi godina.
Ovo znači da je gas od kojih je stvoreno
bio obogaćen mnogim elementima
iz eksplozija supernove od početka svemira.
Tako je Sunce završilo sa toliko elemenata.
I dalje je uglavnom vodonik, 71%,
a većina ostatka je helijum, 27%.
Ali imajte na umu
da dok su prve zvezde sadržale
samo vodonik i helijum,
ostali elementi periodnog sistema
čine dva procenta Sunca.
A šta je sa Zemljom?
Planete nastaju kao slučajni proces pri stvaranju zvezda
iz istog oblaka gasa kao i same zvezde.
Male planete kao naša nemaju dovoljnu gravitaciju
da zadrže mnogo gasa vodonika i helijuma
jer su oba veoma laka.
Iako ugljenik, azot, kiseonik i drugi
čine samo dva procenta oblaka gasa iz kojeg je nastala Zemlja,
ovi teži elementi grade masu naše planete
i sve na njoj.
Pomislite na ovo:
sa izuzetkom vodonika i nešto helijuma,
zemlja po kojoj hodate,
vazduh koji dišete, vi,
sve je sastavljeno od atoma
koji su stvoreni unutar zvezda.
Kada su naučnici ovo najpre shvatili
tokom prve polovine 20. veka
poznati astronom Harlou Šepli je izjavio:
"Mi smo braća stenama, rođaci oblaka".