Bu videoda
onurğanın boyun şöbəsinin və
boyun nahiyəsinin zədələnmələrindən danışacağıq.
Boyun yaralanmaları olan xəstələrə
yanaşma prinsipindən və
hava yolu açmaq lazım gəldikdə
invaziv müdaxilələrin
necə aparıldığından
bəhs edəcəyik.
Tənəffüs
yollarında hansısa
maneə olduqda
müdaxilə edilməlidir.
Çox hallarda tənəffüs yollarını
bağlayan bu maneə
dil olur. Maneə yarandıqda
isə hava ağciyərlərə
daxil ola bilmir,
nəticədə, ölüm baş verir.
Huş itirildiyi zaman, dili hərəkət etdirən
əzələlər boşalır, dil udlağa
tərəf istiqamətlənir. Nəticədə,
tənəffüs yollarını
bağlayır. Bu halda burundan və ya ağızdan
tənəffüs zamanı hava
nəfəs borusuna, oradan da
ağciyərlərə keçə bilmir.
Yəni,
insan huşunu itirib
şəkildəki kimi
yıxıldıqda tənəffüsü
dayana, nəfəssiz
qala bilər.
Bu zaman o
nəfəs almağa çalışsa da,
ağciyərlərə kifayət qədər hava
dola bilməyəcək. Burada
ilk müdaxilə
dilin yaratdığı maneəni
aradan qaldırmaqdır.
İlk iki şəkildə
bunun təsvirini
görürük. Birincidə
başın geriyə, çənənin önə
gətirildiyi
vəziyyəti görürük. Xəstə arxası üstə yatır,
müdaxilə edən şəxs isə bir əlini onun alnına,
digər əlini çənəsinə
yerləşdirir. Başı
arxaya, çənəni isə çənə sümüyündən tutaraq önə
çəkməklə dili tənəffüs yollarından kənarlaşdırır.
Nəticədə, hava ağciyərlərə
daxil ola bilir.
Qeyd edim ki,
gördüyünüz bu şəkillər
xəstələrdən alınaraq
illustrasiyaya
çevrilmişdir.
Mövzumuza
qayıdaq.
Əvvəldə
danışdıqlarımıza
əlavə
edim ki,
xəstədə
onurğa sütununun
yaralanması
olarsa,
boynu hərəkətə
gətirmək və ya
başı arxaya çəkmək
zədələnməyə gətirib çıxara bilər.
Xəstənin boynu döndərilsə və ya boyun
nahiyəsinə təzyiq göstərilsə, sümüklər
yerdəyişmə edə bilər və bu da daha ciddi zədələnmələrə
səbəb ola bilər. Buna görə də onurğanın boyun
nahiyəsinin yaralanmaları zamanı bu
üsuldan istifadə
olunmur.
Sağ
tərəfdəki
metoda
üstünlük verilir.
Bu üsulda boyun nahiyəsinə daha az
təzyiq göstərilir.
Bu zaman
sümüklərin
yerdəyişmə
ehtimalı
da az olur.
Sağdakı
şəklə baxaq.
Burada boyun yaralanması olan
xəstədə çənəni itələmə
manevri ilə dil tənəffüs
yollarından uzaqlaşdırılır.
Bu zaman
çənə bucağından
dörd barmaqla
90 dərəcə bucaq altında
tutularaq
yuxarı
çəkilir. Baş barmaqlarla
çənə önə itələnir.
Bu, birinci şəkildəki üsula
oxşayır, ancaq
birincidən fərqli
olaraq, burada boyuna təzyiq
göstərilmir. Beləliklə,
çənəni hərəkətə gətirdikdə, dil də önə
çəkilir və
tənəffüs yollarında olan
maneə aradan qalxır.
Bu üsul travma keçirmiş
şəxslərdə tətbiq edilir.
Daha aydın olması üçün, rentgen görüntülərinə
nəzər salaq.
Eyni pasiyenti görürük.
Birinci rentgendə onurğa sütunun görünüşü normaya
tam uyğundur. Uyğunluğa nəzər salaq.
Bu, fəqərə cisimlərinin
ön,
bu isə
arxa xəttidir. Daha sonra
onurğa-səfhə xətti və tin çıxıntılarını birləşdirən
xətti görürük. Hər biri normal görünür.
Xətləri silirəm. Burada kiçik bir
sınıq olduğunu
görürük.
Budur.
Sınığın ön
hissəsində isə
şişkinlik mövcuddur.
Bu gördüyümüz yumşaq
toxumalardır. Sınıqla əlaqədar olaraq şişkinlik mövcuddur.
Onurğanın boyun şöbəsi bağlar vasitəsilə
stabilləşir. Bağların qopması və zədələnməsi rentgendə
hər zaman görünmür.
Bəs burada
şişkinlik
olduğunu necə anladıq?
Rentgenə baxdıqda, onurğanın ön
hissəsi ilə yumşaq toxumaların
ön hissəsi arasında
olan məsafənin
artdığını görürük.
Normada isə,
bu, qısa
və nazik olur.
Digər rentgen isə
tənəffüs yollarına müdaxilə
zamanı çəkilib.
Başın geriyə,
çənənin önə çəkildiyi
üsuldan istifadə
olunub.
Bu üsulla
başı geriyə
itələdikdə bu
hissəyə təzyiq göstərilir.
Bənövşəyi rənglə
göstərdiyim bu
hissəyə
təzyiq olunur.
Baş
geriyə
itələndiyi
zaman boyun
bu formada görünür.
Xətləri yenidən çəkirəm. Fəqərə
cisimlərinin
arxa xətti normaya uyğun deyil.
Bu xəttin arxasında isə
onurğa beyni yerləşir.
Buna görə də
çox vacibdir.
İlk yardımın və tibbin əsas
tələblərindən biri də zərər verməməkdir.
Burada tənəffüs yolunu başı geriyə, çənəni önə
çəkərək açmağa çalışmaq xəstəyə ciddi
zərər verə bilər.
İndi
növbəti
şəkillərə
baxaq.
Tənəffüs yollarını açmağa
çalışıb, nəticə əldə olunmadıqda
sonrakı addım olan
intubasiyaya ehtiyac
yaranır. İntubasiya zamanı
traxeyaya salınan boru hesabına
xəstənin tənəffüsü bərpa olunur.
Şəkillərdə bunu görürük.
Koronavirus pandemiyası
zamanı bunu,
yəqin ki,
hər biriniz eşitmisiniz.
İntubasiya hesabına oksigenlə
zəngin havanın birbaşa olaraq ağciyərlərə daxil
olması təmin edilir.
Dil tənəffüs yollarını tıxadıqda, xəstədə
qusma baş verdikdə və ya o, huşsuz vəziyyətdə
olduqda, intubasiya
aparılır.
Boru ağızdan salınaraq
qırtlağa daxil edilir.
Bu boru əyilə
bilir. Qırtlağa
daxil edildikdən sonra
bu qığırdaqların arasından keçir.
Bu şəkildə hərəkət etdirilir.
Burada
səs telləri yerləşir.
Boru səs tellərinin arxasından keçərək, traxeyaya,
yəni nəfəs borusuna
salınır. Çünki
maneə adətən
burada
olur.
Xəstəyə oksigenlə zəngin hava
verilir. Beləliklə,
ağciyərlər oksigenlə
təchiz olunur.
Boru hesabına
xəstə
oksigenlə
zəngin
havanı qəbul edir.
Bu
şəkildə 3 insan var.
Şəklə əsasən, biri
boğaz nahiyəsini sıxırmış kimi görünür,
əslində, o, qırtlağın üzüyəbənzər
qığırdağına
təzyiq göstərir.
Burada məqsəd
qida borusunun
okklüziyasıdır.
Okklüziya dedikdə,
bağlamaq, qapamaq
nəzərdə tutulur. Burada da
qida borusuna girişi ona görə bağlayırlar ki, borunun
səhvən qida borusuna
salınmasının və
qusmanın baş verməsinin
qarşısı alınsın.
Yəni mədədə olan maye və
qida qayıtmasın.
Qida borusu
buradan keçir.
Bu hissəyə
təzyiq
göstərməklə,
qida borusunu bağlayırlar
və passiv requrgitasiyanın
qarşısı alınmış olur.
Bunu
fərqli bir rənglə
göstərəcəyəm. Bu hissəyə
təzyiq göstərirlər.
Traxeya
daha sərt
quruluşdadır.
Bu gördüyünüz
üzüyəbənzər
qığırdaqdır.
Təzyiq tam olaraq
bu nahiyəyə göstərilir.
Buraya basdıqda qida
borusu qapanır, lakin
nəfəs borusu
açıq qalır.
Burada üç nəfər
olduğunu demişdik.
Birincisi, üzüyəbənzər qığırdağa təzyiq göstərir.
İkincisi isə şəkildən
göründüyü kimi, xəstənin başını
saxlayır. Bu haqda
əvvəldə danışmışdıq.
Burada məqsəd başın bükülməsinin
və ya açılmasının qarşısını almaqdır.
Xəstənin başını tuturlar ki, baş neytral vəziyyətdə,
stabil qalsın, sümüklərdə yerdəyişmə baş verməsin.
Çünki borunu
yeridərkən baş hərəkət edə bilər,
əgər biri onu sabit tutmasa,
zədələnmə baş verə bilər.
Sonuncusu isə, yuxarıda solda olan
şəkildəki kimi, səs
tellərinə baxaraq, borunu
daxil etməyə çalışır.
Onun əsas məqsədi
səs tellərini görə bilməkdir.
O, xəstənin boynunu hərəkətə gətirə,
büküb-aça bilər.
Bu səbəbdən,
intubasiya üç nəfərin iştirakı ilə icra
olunur. Qəza zamanı "yaralını
hərəkət etdirməyin" deyilməsinin
səbəbi də məhz budur.
Zərərçəkmişi qaldıraraq, başını əyərək və ya
boynunu hərəkət etdirərək kömək göstərmək
istəyərkən, yaralanmasına
səbəb ola bilərsiniz.
Bu səbəbdən,
təcili yardım və ixtisaslı həkimin
gəlməsini gözləmək lazımdır.
Tənəffüs yolları təcili olaraq
açılmalı olduqda isə
videonun əvvəlində qeyd etdiyimiz
manevrlər icra olunur.
Onu da əlavə edim ki, üzüyəbənzər qığırdağa
təzyiq göstərilməsi bir qədər
mübahisəlidir. Bəzilərinə görə, effektivliyi tam təsdiqini tapmayıb.
Bəzi hallarda zədələnməyə səbəb ola biləcəyi düşünülür.
Ancaq təcrübəli tibb işçiləri bunu uzun
müddətdir tətbiq etdikləri üçün
onlar bu
üsulun zərərsiz
olduğunu qeyd edirlər.
Ümidvaram ki,
bu video
sizin üçün
faydalı oldu.