Digər videolarda müxtəlif Çin imperiyaları
haqqında danışarkən xüsusilə Sun
sülaləsindən əhəmiyyətli texnoloji
yeniliklər dövrü kimi bəhs edirik.
Bu yeniliklərdən bəzilərinin şəklini ekranda görürsünüz.
Onlardan ən çox tanınanları barıt, daşınan naxışçılıq alətidir.
Naxışçılıq aləti Tan sülaləsi dövründən meydana çıxsa da
o, Sun sülaləsi dövründə inkişaf etdirilir və daşına
bilən bir forma alaraq daha səmərəli hala gəlir.
Kompas da inkişaf etdirilərək
xüsusilə, dənizçilikdə istifadə üçün uyğun hala gətirilir. Qayıq düzəldilməsi
də təkmilləşdirilir. Bütün bunlar nəticəsində Çin mədəniyyəti
ən yüksək nöqtəsinə çatır.
Bu dövrdə neo-konfutsiçiliyin meydana çıxdığını da görürük.
Lakin belə bir sual ortaya çıxır ki, bütün
bu yeniliklərin baş verməsinə təkan nə idi?
Həmçinin Sun sülaləsinin sabitliyinə imkan verən nə idi?
Ekranda gördüyünüz bu zaman oxu 2000 ildən
çox bir dövrü əhatə edir.
Bu qulağa çox da uzun bir
vaxt kimi gəlməsə də 300 ildən çox zaman
ərzində sadəcə bir sülalənin hökmranlıq etməsi böyük bir hadisədir.
Lakin o, 1127-ci ildə Çənub Sun və Şimali Sun imperiyası
olmaqla iki yerə bölündü, amma bunun haqda
daha sonra danışacağıq.
Lakin ümumiyyətlə götürsək,
bu dövr Çinin çiçəklənmə dövrü sayılır.
Tan sülaləsi dövründə əhalənin
sayı təxminən 50 milyona çatmışdı.
Həmçinin hesablamalara görə Şimali Sun
sülaləsi dövründə bu rəqəm 100 milyona çataraq artmağa davam etdi.
Beləliklə, Min sülaləsi dövrünə çatana qədər əhalənin
sayı 200 milyon olmuşdu.
Bəs əhalinin bu cür artmasına
səbəb olan faktorlar nə idi?
Təsəvvür edirsiniz ki, burada qida ən vacib amillərdən biridir.
Bu dövr ərzində Sun sülaləsi
Cənub-Şərqi Asiyaya məxsus daha davamlı düyü toxumundan
istifadə edərək daha çox sayda insanın qida
ehtiyacını qarşılaya bilirdilər.
Aydındır ki, daha çox insanın qida ehtiyacının qarşılanması
əhalinin artmasına, firavanlığa
və çox daha stabil
imperiyanın varlığına gətirib çıxardı.
Zənginlik və stabillik yaradan digər
amillərdən biri də ticarət anlaşının
yaranması oldu.
Həmçinin Çinin çoxlu çay sistemləri də
kənd təsərrüfatı və ticarətin inkişafına kömək etdi.
Lakin Suy sülaləsinə gəlib çıxsaq,
Böyük Kanalın tikintisinin tamamlanması hadisəsini görəcəyik.
Bu kanal hələ də insan tərəfindən tikilmiş ən böyük kanaldır.
O, Bejinqdən başlayaraq Hançjouya, hətta ondan da uzaqlara
uzanır və digər qolları sayəsində
mövcud olan çay sistemlərini birləşdirərək daha
çox ticarətin baş verməsinə şərait yaradırdı.
Bu, Tan və Sun sülalələri dövründə özünü daha çox göstərirdi.
Xüsusilə, Sun sülaləsi dövründə
barajların ixtirası su səviyyəsini
idarə etməyə imkan verirdi. Bununla da insanların
su yolları ilə səyahət etməsi asalaşmışdı.
Baraj istifadəsi hələ də dünyada kanallarda istifadə
olunan standart texnologiyadır.
İlk dəfə kağız puldan istifadə də bu dövrdə baş vermişdi.
Nəzərə alaq ki, müasir dövrdə də kağız puldan istifadə edirik.
Yəni cəmiyyətlər arasında pul mübadiləsi aparmaq
artıq qızıl, gümüş və ya mis çıxarmaq
bacarığından asılı deyildi.
Kağız pulun istifadəsinə
imkan verən ən əsas amillərdən
biri də naxışçılıq alətləri olmuşdu.
Xüsusilə, daşına bilən naxışçılıq alətləri demək olar.
Bu da Sun sülaləsinin yeniliklərindən biri idi.
Əvvəldə qeyd etdiyim kimi, 1127-ci
ilə yaxınlaşdıqca şimalda, xüsusilə, Jin-də Şimali Çini tuta biləcək
işğalçılar meydana çıxırdı.
Onlar Sunların ölkənin paytaxtını
şimalda yerləşən Kaifendən cənuba,
Hançjouya daşımalarına səbəb olmuşdu.
Burada da gördüyünüz kimi, Hançjou Böyük Kanalın əsas
cənub terminalı idi.
Şimali Sun yerini dəyişərək mahiyyətcə Cənubi
Sun sülaləsinə çevrilməli olsa da,
öz zənginliyini təxminən hələ bir
150 il də davam etdirə bilmişdi. Onun bu uğuru
öz güclü dövlətçiliyindən və
mədəniyyətindən gəlirdi.
Bu qida bolluğu, sülalə qanunları vasitəsilə
əldə edilən stabillik, ticarət, pul, bütün bu
texnoloji üstünlüklər Sun
sülaləsini Çin tarixinin diqqətəlayiq
dövrlərindən biri etdi.