Hepimiz doktorlara gideriz.
Ayrıca istedikleri testlerin ve verdikleri reçetelerdeki ilaçların
bize faydalı olacağı bulgularına
dayanılarak hazırlandığına güvenir
ve buna körü körüne inanarak yaparız.
Fakat gerçek şu ki, bu herkes için her zaman geçerli değildir.
Sizlere
tıp biliminin geçtiğimiz yüzyıl boyunca yaptığı keşifler
sadece nüfusun yarısını temel almıştır desem?
Ben bir acil servis doktoruyum.
Acil yardıma hazır olmak üzerine eğitim aldım.
Bu hayat kurtarma meselesi. Ne harika!
Tamam birçok burnu akan ve ayak parmağını çarpıp incitenler var
fakat acil servisin kapısından içeriye kim girerse girsin
aynı testleri istiyoruz,
aynı ilaçları yazıyoruz,
biyolojik ya da toplumsal cinsiyetini hiç düşünmeden.
Neden düşünecektik ki?
Bize kadınlar ve erkekler arasında bazı farklılıklar olduğu hiç anlatılmadı.
Yeni bir "Devlet İzlenebilirlik" araştırması ilaçların %80 'inin
kadınlar üzerindeki yan etkileri yüzünden
piyasadan çekildiğini ortaya çıkardı.
O zaman bunu bir dakika düşünelim.
Neden bir ilacın kadınlara yan etkisi olduğunu
satışa sunulduktan hemen sonra fark ediyoruz?
Bir hapın bir fikir olmaktan çıkıp
laboratuvar birimlerinde test edilmesi,
hayvanlarda denenmesi, sonra
insanlar üzerinde klinik deneyler yapılması,
son olarak doktorunuzun size reçete olarak yazabilmesi için
ruhsat onayı aşamasından geçmesinin yıllar aldığını biliyor musunuz?
Bu aşamalardan geçerken harcanan milyonlar ve milyarlarca dolarlık
bütçeden bahsetmiyorum bile.
O zaman neden onaylandıktan sonra nüfusun yarısında
kabul edilemez yan etkilerle karşılaşıyoruz?
Neler oluyor?
Yani, laboratuvarlarda kullanılan hücrelerin
eril hücreler olduğu ve
hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalardaki hayvanların eril olduğu
ve de klinik denemelerin yalnızca erkeklere uygulandığı ortaya çıkıyor.
Nasıl olur da erkek model tıbbi araştırmalarımızın taslağı olur?
Medyada oldukça popüler olan bir örneğe bakalım;
üstelik uyku ilacı Ambien ile ilgili.
Ambien yirmi yıldan önce satışa sunulmuştur
ve o zamandan beri ağırlıklı olarak kadınlar olmak üzere yüz milyonlarca
reçete yazılmıştır çünkü kadınlar erkeklerden daha çok uyku bozukluğu çeker.
Ancak geçtiğimiz yıl,
Gıda ve İlaç Kurumu en azından kadınlar için dozu yarıya indirmeyi
tavsiye etti,
çünkü kadınların erkeklerden daha yavaş bir oranda
ilacı metabolize ettiğini henüz fark ettiler,
bu ise sabahları vücutlarında daha fazla
aktif uyuşturucu maddeyle uyanmalarına sebep oluyor.
Sonra uykulu uykulu direksiyonun başına geçiyorlar
ve trafik kazası geçirme tehlikesi altında oluyorlar.
Ben de bir acil servis doktoru olarak,
eğer böyle bir araştırma yirmi yıl önce bu ilaç ilk çıktığında yapılsaydı
ve ona göre hareket edilseydi
yıllardır ilgilendiğim hastaların kaç tanesinin
trafik kazasına karışmasının belki önüne geçilebilirdi
diye düşünmeden edemiyorum.
Başka nelerin toplumsal cinsiyet açısından incelenmesi gerekiyor?
Kaçırdığımız başka neler var?
İkinci Dünya Savaşı pek çok şeyi değiştirdi,
bunlardan biri insanları bilgilendirilmiş onayları olmadan
tıbbi araştırmaların mağduru olmaktan koruma ihtiyacıydı.
Böylelikle bazı gerekli açıklamalar ve kurallar düzenlendi
ve bir bölümü kadınları doğurganlık yaşlarında
herhangi bir tıbbi araştırmaya girmesinden koruma isteğiydi.
Korkulan şuydu: Ya anne karnındaki bebeğe araştırma sırasında bir şey olursa?
Sorumlu kim olacaktı?
Bu yüzden zamanın bilim adamları
bunu aslında bir gizli lütuf olarak gördü,
çünkü kabul etmek gerekir ki erkeklerin vücudu oldukça homojendir.
Sadece erkeklerden elde edilebilen net bilgiyi bozabilecek
sürekli değişkenlik gösteren hormon düzeyleri yok.
Daha kolay, daha ucuzdu.
Ayrıca o zamanlarda
kadınlar ve erkekler üreme organları dışında
her yönden birbirine benzer olduğu gibi genel bir varsayım vardı.
Böylece tıbbi araştırmaların
erkekler üzerinde yapılmasına
ve sonuçların sonra kadınlara uygulanmasına karar verildi.
Bu kadın sağlığı kavramında neye yol açtı?
Kadın sağlığı üreme ile eş anlamlı oldu:
göğüs, yumurtalık, rahim, gebelik.
Bugün bizim tabirimizle "bikini tıbbı".
Bu anlayış neredeyse 1980'lere kadar
doktor topluluğu ve halk sağlığı planlayıcılarının
kadınları tıbbi araştırma çalışmalarından çıkararak
aslında onlara kötülük yaptıklarını
fark etmelerine kadar böyle kaldı,
çünkü üreme konusu dışında neredeyse
kadın bir hastanın kendine özgü ihtiyaçlarına dair
hiçbir şey bilmiyorlardı.
O zamandan bu yana kadınlar ve erkeklerin
ne kadar farklı olduklarını gösteren çok kuvvetli kanıtlar ortaya çıktı.
Bilirsiniz, tıpta bir deyim vardır:
Çocuklar küçük yetişkin değildir.
Bunu çocukların normal yetişkinlerden
daha farklı bir psikolojiye sahip olduklarını hatırlamak için söyleriz
ve bu yüzden de çocuk sağlığı tıbbı ortaya çıktı.
Şimdilerde yaşamlarını geliştirmek için çocuklar üzerine araştırmalar yürütüyoruz.
Biliyorum ki aynı şey kadınlar için de söylenebilir.
Kadınlar göğüsleri ve tüpleri olan erkekler değildir.
Halbuki aynı yoğunlukta araştırılmayı hak eden
kendilerine has anatomi ve psikolojiye sahiplerdir.
Mesela örnek olarak kalp ve dolaşım sistemini ele alalım.
Tıpta en çok çözülmeye çalışılan alandır,
neden erkekler ve kadınların tamamen farklı kalp krizi geçirdiği görülüyor.
Kalp hastalıkları hem erkekler hem de kadınlarda bir numaralı ölüm sebebidir,
fakat erkeklerden daha çok kadınlar kalp krizi geçirdiği ilk yıl içerisinde ölüyor.
Erkekler ezici bir göğüs sancısından şikayet eder,
göğüslerine fil oturmuş gibidir.
Buna tipikal deriz.
Kadınlar da göğüs ağrısı çeker.
Ancak erkeklerden daha çok kadınlar "sadece iyi hissetmedikleri"
"yeteri kadar hava alamadıkları, son zamanlarda
yorgun hissettikleri"nden yakınırlar.
Bazı nedenlerden dolayı da buna atipikal deriz,
bahsettiğim gibi kadınlar nüfusun yarısını oluştursa bile.
Peki bu farklılıkların birazını açıklamaya yardımcı olan bazı kanıtlar neler?
Anatomiye bakarsak,
kalbi çevreleyen kan damarları erkeklere kıyasla kadınlarda daha zayıftır
ve bu kan damarlarının hastalık ortaya çıkarması
erkeklere nazaran kadınlarda farklıdır.
Bir kimsede kalp krizi riski olup olmadığını belirlemede yaptığımız test ise
başlangıçta erkelerde planlanmış, test edilmiş ve tamamlanmıştı
ve bu yüzden kadınlarınkini belirlemede o kadar iyi değildi.
Sonra da ilaçları, aspirin gibi
kullandığımız sıradan ilaçları düşünelim.
Aspirini sağlıklı erkeklere kalp krizinden korumaya yardımcı olarak veririz,
fakat aspirini sağlıklı bir kadına vermenizin aslında
zararlı olduğunu biliyor musunuz?
Bu yaptığımız şey sadece
yüzeyi kazıdığımızı anlatıyor.
Acil tıp hızlı bir iştir.
Hayat kurtarıcı tıp alanlarının kaçında,
örneğin kanser ve felç gibi,
kadınlar ve erkekler arasında kullandığımız önemli farklılıklar var?
Ya da neden bazı insanların diğerlerinden daha çok
burun akıntısı var,
veya neden ayak başparmağını incitenlere verdiğimiz ağrı kesiciler
bazısında işe yararken bazısında faydalı olmuyor?
Tıp Enstitüsü her bir hücrenin cinsiyeti olduğunu söylemiş.
Bu ne anlama geliyor?
Biyolojik cinsiyet DNA'dır.
Toplumsal cinsiyet bir kişinin toplumda kendini nasıl gösterdiğidir.
Bu ikisi her zaman eşleşmeyebilir,
kendini karşı cins gibi hisseden nüfusumuzda görebildiğimiz gibi.
Ancak şunu fark etmemiz önemlidir, hamile kaldığımızdan itibaren
vücudumuzdaki her bir hücre
deri, saç, kalp ve akciğerler
kendimize ait DNA'mızı içerir
ve bu DNA erkek ya da kadın, bay veya bayan olacağımızı belirleyen
kromozomları içerir.
Burada resmedilmiş olan
cinsiyet belirleyici kromozomların
erkekseniz XY, kadınsanız XX ,
sadece yumurtalık ya da testisli doğacağınızı belirlediği
ve bu organların ürettiği cinsiyet hormonlarının
karşı cinste gördüğümüz farklılıklardan sorumlu olduğu düşünülürdü.
Ancak şimdi bu teorinin yanlış olduğunu
ya da en azından biraz eksik olduğunu biliyoruz.
Neyse ki, Y kromozomu üzerine çalışan
Whitehead Institute'den Doktor Page
ve UCLA'dan Doktor Yang gibi bilim adamları,
vücudumuzdaki her bir hücrede bulunan
cinsiyet belirleyici kromozomların
hayatımız boyunca aktif kalmaya devam ettiği
ve ilaç dozajında gördüğümüz farklılıklardan
sorumlu olabileceği ya da
erkekler ve kadınlar arasında hastalıların hassasiyet ve
şiddetinde neden farklılıklar olduğunu gösteren kanıtlar buldular.
Bu yeni bilgi ezberleri bozdu,
kanıtları bulmaya devam etmek de bu bilim adamlarının takdiridir
ancak başuçlarındaki bu bilgiyi tercüme etmeye başlamak da
klinik tedavi uzmanlarına bağlı.
Bugünden tezi yok.
Buna yardımcı olmak adına "Sex and Gender Women's Health
Collaborative"adlı ulusal bir kurumun kurucu ortağıyım
ve bu bilgilerin tümünü derslerde ve hasta bakımında kullanılabilmesi için
topluyoruz.
Ayrıca tıp eğitmenlerini bir araya getirmeye çalışıyoruz.
Bu büyük bir iş.
Başlangıcından bu yana tıp eğitiminin uyguladığı yöntemi değiştirmek.
Fakat onlara inanıyorum.
Biliyorum ki cinsiyet objektifini güncel müfredata dahil etmenin
önemini görecekler.
Bu geleceğin sağlık hizmeti uzmanlarını eğitmek ile ilgili.
Bölgesel bazda ise
Brown Üniversitesi'nde bulunan Acil Tıp Departmanı'na bağlı
"Sex and Gender
in Emergency Medicine" bölümün eş kurucusuyum
ve acil durumlarda erkekler ve kadınlar arasındaki farklılıkları
belirlemek için araştırma yürütüyoruz,
kalp krizi, felç, kan zehirlenmesi, madde bağımlılığı gibi durumlar,
fakat, eğitimin de en önemlisi olduğuna inanıyoruz.
360 derecelik bir eğitim modeli oluşturduk.
Doktorlar, hemşireler, öğrenciler ve hastalar için
programlarımız var.
Çünkü bu sadece sağlık hizmetleri öncülerine bırakılamaz.
Hepimizin farklılık yaratmada bir rolü var.
Fakat sizi uyarmalıyım ki bu kolay değil.
Aslında zor bir şey.
Öncelikli olarak tıp, sağlık ve araştırma hakkında
düşünme şeklimizi değiştirmektir.
Sağlık hizmetleri sistemiyle olan ilişkimizi değiştirmektir.
Ancak geri dönmek yok.
Şimdi sadece düzgün yapmadığımızı
bilmeye yetecek kadarını biliyoruz.
Martin Luther King Jr. demiş ki;
"Değişim kaçınılmazın çarkından rastgele çıkıp gelmez,
ancak devamlı mücadeleden ortaya çıkar."
Değişime doğru ilk adım ise farkındalıktır.
Bu sadece kadınlar için tıbbi tedaviyi ilerletmek değildir.
Bu herkes için kişiselleştirilmiş, bireyselleştirilmiş sağlık hizmetleridir.
Bu farkındalığın erkekler ve kadınların tıbbi tedavisini değiştirme gücü var.
Şu andan itibaren, sizden istediğim doktorlarınıza aldığınız tedavilerin
biyolojik ve toplumsal cinsiyetinize özel olup olmadığını sormanızdır.
Cevabı bilemeyebilirler;
şimdilik.
Fakat iletişim başladı ve hep beraber öğrenebiliriz.
Beni ve bu alandaki çalışma arkadaşlarımı hatırlayın,
biyolojik ve toplumsal cinsiyetiniz önemlidir.
Teşekkürler.
(Alkışlar)