0:00:07.704,0:00:10.471 Bu bardaktaki suya bir bakın. 0:00:10.471,0:00:14.355 Tazeleyici, nemlendirici ve hayatta[br]kalmanız için paha biçilemez. 0:00:14.355,0:00:16.059 Ama bir yudum almadan önce 0:00:16.059,0:00:20.706 bardaktaki suyun hastalık yapan[br]organizmalar ve kirleticilerden 0:00:20.706,0:00:22.589 uzak olduğunu nasıl anlarsınız? 0:00:22.589,0:00:26.011 Dünyadaki on insandan biri sularının[br]içmek için güvenli olduğuna 0:00:26.011,0:00:28.231 gerçekten emin olamıyor. 0:00:28.231,0:00:29.886 Peki neden? 0:00:31.196,0:00:32.696 Yetersiz sıhhi tesisat, 0:00:32.696,0:00:34.916 içilebilir su kaynaklarının kötü korunması 0:00:34.916,0:00:36.655 ve uygun olmayan temizlik 0:00:36.655,0:00:40.377 sıklıkla suyun kanalizasyon ve dışkı[br]ile kirlenmesine neden olur. 0:00:40.377,0:00:43.188 Bu da tehlikeli bakteriler, virüsler 0:00:43.188,0:00:45.989 ve parazitler için ideal[br]üreme ortamı oluşturur. 0:00:45.989,0:00:49.078 Bu patojenlerin etkileri şaşırtıcıdır. 0:00:49.078,0:00:52.904 Güvenli olmayan suya bağlı[br]ishal dünya genelinde 0:00:52.904,0:00:56.187 beş yaş altı çocuklarda ölümün[br]önde gelen nedenlerindendir. 0:00:56.187,0:00:58.588 Birleşmiş Milletler'in[br]2010'daki bir raporuna göre 0:00:58.588,0:01:04.549 suyla bulaşan mikrobik hastalıklar yılda[br]savaştan daha fazla insanı öldürmektedir. 0:01:05.739,0:01:09.808 Ama uygun işlemler bu tehditleri[br]çözmemize yardımcı olabilir. 0:01:09.808,0:01:11.538 Bu işlemler genelde üç aşamalıdır: 0:01:11.538,0:01:12.607 Çöktürme, 0:01:12.607,0:01:13.739 süzme 0:01:13.739,0:01:15.329 ve dezenfeksiyon. 0:01:15.329,0:01:17.857 Su bir işleme tesisinde toplandığında 0:01:17.857,0:01:19.598 temizlenmeye hazırdır. 0:01:19.598,0:01:23.139 İlk aşama olan çöktürme zaman alır. 0:01:23.139,0:01:28.339 Su karıştırılmadan, ağır partiküllerin[br]dibe çökmesine izin verecek şekilde durur. 0:01:28.339,0:01:31.040 Ama sıklıkla partiküller[br]sadece çöktürmeyle 0:01:31.040,0:01:33.124 ayrılamayacak kadar küçüktür 0:01:33.124,0:01:35.019 ve süzülmeleri gerekir. 0:01:35.019,0:01:38.379 Yer çekimi suyu kum tabakalarının[br]arasından aşağıya çekerek 0:01:38.379,0:01:41.180 kalan partikülleri kum taneleri[br]arasına hapseder. 0:01:41.180,0:01:45.540 Su, son işlem olan bir doz[br]dezenfektan için hazırlanır. 0:01:45.631,0:01:49.087 Kimyasallar, başlıca klor ve ozon şeklinde 0:01:49.087,0:01:51.750 herhangi bir patojeni öldürmek, 0:01:51.750,0:01:55.279 boru ve depolama sistemlerini[br]dezenfekte etmek için karıştırılır. 0:01:55.279,0:01:59.112 Klor sudaki yaşayan organizmaları[br]yok etmede oldukça etkilidir. 0:01:59.112,0:02:01.482 Ama kullanımı devlet kontrolündedir, 0:02:01.482,0:02:04.801 çünkü potansiyel olarak zararlı[br]kimyasal yan ürünleri vardır. 0:02:04.801,0:02:09.040 Dezenfeksiyon sürecinde klor[br]oranında dengesizlik olursa 0:02:09.040,0:02:12.021 bu, başka kimyasal[br]reaksiyonları tetikleyebilir. 0:02:12.021,0:02:14.603 Örneğin trihalometanlar gibi[br]klor yan ürünlerinin 0:02:14.603,0:02:18.881 seviyesi birdenbire artabilir;[br]bu da borularda aşınmaya, 0:02:18.881,0:02:23.922 içme suyuna demir, bakır[br]ve kurşun karışmasına neden olur. 0:02:25.292,0:02:27.892 Bu ve diğer kaynaklardan[br]gelen su kirlenmesi; 0:02:27.892,0:02:30.902 filtreleme, kimyasal dökülmeler[br]ve yüzey suyu akışı gibi, 0:02:30.902,0:02:33.814 uzun dönem sağlık etkileriyle[br]ilişkilendirilmiştir: 0:02:33.814,0:02:34.620 Kanser, 0:02:34.620,0:02:37.343 kardiyovasküler ve nörolojik hastalıklar 0:02:37.343,0:02:39.093 ve düşük gibi. 0:02:39.493,0:02:41.704 Maalesef kimyasal kirli suyun[br]tehlikelerini 0:02:41.704,0:02:45.091 tam olarak değerlendirmek mümkün değil. 0:02:45.091,0:02:47.651 Dezenfektanların hastalık yapan[br]patojenleri yok ederek 0:02:47.651,0:02:49.954 suyu daha güvenli yaptığı açıkken 0:02:49.954,0:02:52.234 uzmanlar içme suyumuzdaki 0:02:52.234,0:02:55.035 kimyasal kokteylinin insan[br]sağlığını nasıl etkilediğini 0:02:55.035,0:02:57.853 henüz tam anlamıyla belirleyemedi. 0:02:58.243,0:03:01.566 Peki musluktan ya da başka[br]yolla ulaşabildiğiniz suyun 0:03:01.566,0:03:03.585 içilebilir olduğuna 0:03:03.585,0:03:05.265 nasıl karar verirsiniz? 0:03:05.265,0:03:07.185 Öncelikle çok bulanık görünüm, 0:03:07.185,0:03:08.935 eser organik bileşikler 0:03:08.935,0:03:13.776 ya da arsenik, krom,[br]kurşun gibi ağır metaller 0:03:13.776,0:03:17.215 suyun tüketime uygun olmadığını gösterir. 0:03:17.215,0:03:19.805 Kurşun ya da arsenik gibi birçok kirletici 0:03:19.805,0:03:21.867 testler olmadan belirlenemez. 0:03:21.867,0:03:23.805 Ama bazı ipuçları; bulanıklık, 0:03:23.805,0:03:25.816 kahverengi ya da sarı renk, 0:03:25.816,0:03:27.073 kötü koku 0:03:27.073,0:03:29.597 veya aşırı klor kokusu 0:03:29.597,0:03:32.388 daha fazla inceleme[br]gerektiğine işaret edebilir. 0:03:32.388,0:03:34.666 Su test kitleri bir adım daha ileri gidip 0:03:34.666,0:03:39.157 pek çok kirletici ve kimyasalın[br]varlığını doğrulayabilir. 0:03:39.617,0:03:43.520 Bu kadar çeşit kirletici varken suyu[br]kaynağına yakın işlemek yerine 0:03:43.520,0:03:45.941 kullanım yerinde işleme[br]yöntemleri de vardır. 0:03:45.941,0:03:50.127 Kullanım noktasında işleme[br]aslında binlerce yıldır var. 0:03:50.127,0:03:55.438 Antik Mısırlılar birçok organik[br]kirleticiyi güneşin ısısıyla yok etmiştir. 0:03:55.438,0:03:57.952 Antik Yunanistan'da Hipokrat 0:03:57.952,0:04:01.937 tadı kötü tortuları sudan ayrıştıran[br]bir torba tasarlamıştır. 0:04:01.937,0:04:05.377 Günümüzde kullanım noktası[br]yöntemleri genellikle iyonizasyon içerir, 0:04:05.377,0:04:07.749 mineral içeriğini azaltmak için. 0:04:07.749,0:04:10.389 Ayrıca adsorbsiyon[br]filtrelemesi kullanırlar. 0:04:10.389,0:04:13.347 Bu yöntemde aktive karbon[br]adlı gözenekli bir materyal 0:04:13.347,0:04:17.870 kirletici ve kimyasalları[br]uzaklaştırmak için suyu süzer. 0:04:17.870,0:04:20.819 Etkili bir uzun dönem çözümü olmasa da 0:04:20.819,0:04:25.499 suyu kullanım yerinde işlemek taşınabilir,[br]kolay kurulup uyarlanabilir bir sistemdir. 0:04:25.499,0:04:28.698 Büyük ölçekli sistemlerin bulunmadığı 0:04:28.698,0:04:32.131 ya da suyun yolun ilerleyen[br]noktalarında kirlendiği yerlerde 0:04:32.131,0:04:36.089 bu sistemler yaşam ve ölüm[br]arasındaki farkı belirleyebilir. 0:04:36.569,0:04:40.099 Temiz su değerli ve sıklıkla kıt bir[br]kaynak olarak kalmaktadır. 0:04:40.099,0:04:44.982 Hâlâ 800 milyon insanımızın[br]suya düzenli erişimi yok. 0:04:44.982,0:04:47.251 İyi haberse su işlemedeki 0:04:47.251,0:04:50.301 hem büyük hem küçük ölçekte[br]devam eden gelişmeler, 0:04:50.301,0:04:52.811 pek çok güvenli olmayan[br]durumu giderebilir. 0:04:52.811,0:04:55.111 Gerekli yerlere uygun sistemleri kurmak 0:04:55.111,0:04:58.489 ve mevcut olan sistemlere özenli davranmak 0:04:58.489,0:05:01.870 insani ihtiyaçlarımızdan en temelini[br]gidermeyi sağlayacaktır.