Dünyanın en büyük orkidesi birkaç metre uzunluğundadır.
En küçüğü ise neredeyse görünmezdir.
Bazıları ağaçların üstünde çiçek açarken
diğerleri yerin altında yaşar.
Dünyada toplam 28.000 orkide türü var.
Neredeyse tüm kuşların, memelilerin ve sürügenlerin toplamı kadar.
Hayal edilebilecek tüm renklere,
şekillere ve desene bürünerek dünyanın her tarafında büyürler.
Bu ayrıntılı görüntünün ardında kurnaz bir amaç yatar.
Birçok orkide bazen böcekleri
onlarla seks yapmaları için kandırır.
Diğer çiçekler gibi birçok orkide,
polenlerini toplamaları
ve bitkiler arasında dağıtmaları için böceklere ihtiyaç duyar.
Fakat
polen taşıyıcıları tatlı nektarları ile cezbeden diğer çiçeklerin aksine
aldatma ustası orkideler bir böceğin eşi gibi davranmak,
çekici kokular salmak
ve diğer türlerin görünüşünü taklit etmek gibi
başka taktikler kullanır.
En şaşırtıcı metodlarından biri cinsel aldatmadır.
Bir dizi seksi şekil ve feromon yardımı ile
orkideler, böcekleri onlarla çiftleşmeleri için ikna eder.
Arı orkidesini ele alalım.
Taç yaprakları tıpkı bir arının kadifemsi vücuduna benzer.
Kılık değiştirme o kadar inandırıcıdır ki erkek arılar orkideye konar
ve onunla seks yapmaya çalışır,
giderken polenleri de götürürler.
Diğer orkideler çelişen renkler ve insanlara görünmezken
böceklerin dayanamadığı morötesi noktalar geliştirdi.
Yine bazıları böceklerin döllenme için tam olarak
pozisyon almasını sağlayan temassal aşk saplarına sahip.
Örneğin erkek bir eşek arısı çekiç orkidesine konduğunda
onun hevesli çiftleşme güdüsü çiçeğin içindeki eklemleri çevirir
ve vücudunu polene doğru zorlar.
Ziyaret ettiği bir sonraki çiçekte
aynı eklem onun polen kaplı vücudunu dişicik başına zorlayıp
döllemesini sağlar.
Bazı orkideler o kadar inandırıcı bir eş olurlar ki
böcekler üzerlerine boşalır
ve değerli spermlerini harcarlar.
Fakat cinsel aldatmacanın en önemli noktası kokudur.
Orkideler belli bir böcek türünün tıpatıp aynı kokusunu taklit edebilir.
Bunun mümkün olmasının sebebi
birçok böcek ve çiçek vücutlarını kurumaktan koruyan tabaka oluşturan
ve adı hidrokarbon olan basit organik bir bileşen üretir.
Bu tabakadaki bileşenlerin net karışımı türe özgüdür.
Koku böcekler eşlerini etkileyebilsin diye iki katına çıkabilir.
Seks feromonu olarak bilinir.
Binlerce yıl boyunca, rastlantısal bileşen karışımları
bazı orkide türlerine belli bir böcek türü olarak
tam aynı imza kokuyu verdi.
Bu uyumlu koku onlara kendi dişileri kılığındaki çiçeklere
defalarca konan
erkek polen taşıyıcıları
etkileme fırsatı verir.
Cinsel aldatmaca orkidelerin tek numarası değil.
En eski numaraları tatlı nektar olmadan
diğer nektar üreten çiçeklerin şekillerini
ve renklerini taklit etmek.
Bazı orkideler böceklerin yumurta bıraktığı yerleri taklit eder.
Bir tür sadece çürüyen etin rengine ve görüntüsüne sahip olmakla kalmayıp
çürüme kokusu da yayar.
Üzerine konan sinekler yumurtalarını bırakır
ve bilmeden çiçeği döller.
Diğer orkideler
bazı böceklerin yumurtalarını bıraktığı küf gibi görünür ve kokar.
Bütün bu tuhaf benzerlikler nereden geliyor?
Orkidelerdeki rastlantısal genetik mutasyonlar
koku ya da şekil gibi
tesadüfen bir böcek türünün ihtiyaçlarıyla eşleşen özelliklere sebep olabilir.
Böcek dünyasındaki çeşitlilik
bir orkidenin kendine has kitle bulma ihtimalini de arttırır.
Orkide kendini işine adamış polen toplayıcılarının yardımı ile
daha fazla tohum ve yavru üreterek başarılı bir şekilde
yalnız bir şekilde ürer ve yeni bir tür meydana gelir.
Fakat bazen yalnız tek tür böcek türüne bağımlılıklarından dolayı
orkideler hassastır
ve türleri kolay tükenir.
Fakat zamanla
ölmek yerine daha çok orkide türü oluştu.
Orkideler en çeşitli çiçek açan bazı bitki türlerinden biri.
O kadar canlı ve uhrevi şekilleri var ki
ara sıra insan algısını bile yanıltıyorlar.
Yaparaklarının içinde küçük dans eden insanlara,
maymun yüzüne, örümceklere
ve uçan kuşlara benzer şeyler görürüz.