Był rok 1776.
W Bawarii nowe racjonalistyczne myśli, wolność religijna
i uniwersalne prawa człowieka
konkurowały z ogromnym wpływem Kościoła Katolickiego na życie publiczne.
Za Atlantykiem
nowy naród walczył o niepodległość w duchu tych myśli.
Jednak w Bawarii
próby nauczania filozofii sekularyzmu przez profesora prawa Adama Weishaupta
wciąż kończyły się fiaskiem.
Weishaupt postanowił, że będzie szerzył swoje idee poprzez tajne stowarzyszenie,
które rzuci nieco światła na mankamenty chrześcijańskiej ideologii.
To tajne stowarzyszenie nazwał zakonem iluminatów.
Weishaupt, tworząc tajne stowarzyszenie, wzorował się na masonerii.
Początkowo masoni byli bractwem murarzy w późnym średniowieczu.
Najpierw uczyli sztuki kamieniarstwa,
co później przerodziło się w ogólne promowanie wiedzy i rozsądku.
Z biegiem czasu urośli do rangi sekretnego, ekskluzywnego zakonu,
do którego należało wielu zamożnych i wpływowych ludzi,
ze skomplikowanym tajnym rytuałem inicjacyjnym.
Weishaupt tworzył tożsamą społeczność, ale też dołączył do masonów
i rekrutował z tamtejszych szeregów.
Przyjął pseudonim Spartakus
po osławionym przywódcy powstania niewolników w starożytnym Rzymie.
Pierwsi członkowie zakonu utworzyli radę nadzorczą zwaną Areopagiem.
Baron Adolph Knigge był członkiem tej rady, ale też masonem,
i wpływowym rekruterem.
Z pomocą Knigge'a iluminaci zwiększyli swoją liczebność,
pozyskali wpływy pośród wielu masońskich lóż
i zaczęli stosować masońskie rytuały.
Do roku 1784 było ponad 600 członków,
w tym wpływowi uczeni i politycy.
Gdy iluminaci zdobywali nowych członków,
amerykańska rewolucja też nabierała tempa.
W późniejszych latach Thomas Jefferson będzie się wzorował na Weishauptcie.
Europejscy władcy i duchowieństwo obawiało się podobnych buntów w swoich regionach.
W międzyczasie istnienie iluminatów wyszło na jaw.
Zarówno iluminaci, jak i masoni, wywodzili się wyłącznie
z zamożnej elity społeczeństwa,
więc ciągle obracali się w kręgach
religijnego i politycznego towarzystwa.
Wielu przedstawicieli rządu i kościoła wierzyło, że obie grupy
dążyły do podburzenia wiary ludzi w Boga.
Jednak te grupy niekoniecznie sprzeciwiały się religii;
chodziło im o oddzielenie jej od rządu.
Mimo to, podejrzliwy bawarski rząd zaczął sporządzać kartotekę
domniemanych członków zakonu iluminatów.
Gdy tylko iluminaci zaczęli zajmować ważne stanowiska we władzach lokalnych
i na uniwersytetach,
istnienie tajnych grup zostało zakazane dekretem Księcia Bawarskiego w 1784 roku.
Wykonanie publicznego zakazu nałożonego na coś pozornie tajnego może być trudne,
ale w tym przypadku się to udało.
W zaledwie 9 lat od założenia
zakon rozwiązano, zapiski przechwycono,
a Weishaupta wygnano.
Po rozwiązaniu zakon zasłynął bardziej
niż kiedykolwiek wcześniej.
10 lat później, po Rewolucji Francuskiej
konserwatywni autorzy twierdzili, że iluminaci przetrwali
i zorganizowali obalenie monarchii.
W Stanach Zjednoczonych
kaznodzieja Jedidiah Morse propagował podobne poglądy o konspiracji zakonu
przeciwko władzom.
Mimo że teoria tajnego stowarzyszenia wzniecającego niepokój polityczny
pozostaje żywa, do dziś nie znaleziono dowodów na przetrwanie zakonu,
jego restrukturyzację, czy zejście do podziemi.
Jego krótka kadencja jest dobrze udokumentowana w aktach bawarskich,
w aktach wciąż aktywnej loży masońskiej.
Zwłaszcza zbieżności między tymi dwoma źródłami
nie wskazują na późniejszą aktywność.
W duchu racjonalizmu wyznawanego przez iluminatów,
każdy dojdzie do wniosku, że zakon już nie istnieje,
ale idee które pchnęły Weishaupta do założenia zakonu wciąż się upowszechniają,
stając się podwaliną dla wielu zachodnich państw.
Te idee nie powstały ani nie umarły wraz z iluminatami;
to była społeczność niosąca falę przemian,
która już miała miejsce w chwili założenia zakonu,
a która wciąż trwa.