Etrafımızın neden işlerimizi hızlı, daha da hızlı yapmamıza
yardımcı olan şeylerle çevrili olduğunu hiç düşündünüz mü?
Daha hızlı iletişime geçelim,
aynı zamanda daha hızlı çalışalım,
banka işlerini daha hızlı yapalım,
daha hızlı seyahat edelim,
daha hızlı flört bulalım,
daha hızlı yemek, temizlik yapalım
ve bunların hepsini aynı anda yapalım.
Uyanık olduğumuz her saati tamamıyla doldurma konusunda ne hissediyorsunuz?
Benim jenerasyonumdaki Amerikalılar için hız,
doğuştan gelen bir hak gibidir.
Bazen minimum hızımızın Mach 3 olduğunu düşünüyorum.
Bu hızdan yavaşında rekabetçi yanımızı kaybetmekten korkuyoruz.
Ama benim neslim bile
biz mi hızın efendisiyiz, yoksa hız mı bizim efendimiz
diye sorgulamaya başladı.
Rand Corporation'da bir antropoloğum.
Antropologların çoğu antik kültürlerle çalışırken
ben ise günümüzdeki kültürlere
ve dünyanın değişimine nasıl uyum sağladığımıza odaklandım.
Geçenlerde bir mühendis olan Seifu Chonde ile hızı araştırmak için bir araya geldik.
Hem insanların hızlanma çağına nasıl adapte olduğuyla
hem de çağın getirdiği güvenlik ve politika sorunlarına ilgiliydik.
Eğer bu değişim hızı giderek artsaydı
dünyamız 25 yıl içinde nasıl olurdu?
Bu; taşıma ya da eğitim,
iletişim, üretim,
silahlar ve hatta doğal seleksiyon için ne anlama gelirdi?
Daha hızlı bir gelecek bizi daha güvenli ve üretken mi yapacak?
Yoksa bizi daha da savunmasız hâle mi getirecek?
Araştırmamızda insanların hızlanmayı ve beraberinde gelen heyecanı
ve kontrolsüzlüğü kaçınılmaz olarak kabul ettiğini gördük.
İnsanlar eğer yavaşlarlarsa
demode olmaktan korkuyorlar.
Paslanmaktansa yıpranmayı tercih ettiklerini söylüyorlar.
Ama aynı zamanda,
hızın eski gelenekleri ve yuva hissini
tüketeceğinden korkuyorlar.
Ancak hız oyununda kazanan insanlar bile
huzursuz hissettiklerini itiraf ediyor.
Onlar da hızlanmanın bizim sahip olduklarımızla
dijital dünyadan başka yerde görmediğimiz jet sosyetenin
sahip oldukları arasındaki farkı açtığını düşünüyorlar.
Evet, geleceğimizin daha hızlı olacağını öngörmek için sağlam sebeplerimiz var
fakat fark ettim ki
hız paradoksaldır
ve tüm iyi paradokslar gibi,
ne kadar absürt ve karmaşık olursa olsun,
bize insanların deneyimleri hakkında bilgi verir.
İlk paradoks, hızı sevmemiz
ve yoğunluğundan heyecan duymamız.
Fakat prehistorik beynimiz aslında buna uygun değil.
Hız trenler, süpersonik uçaklar icat ediyoruz
ama omurgamız zedeleniyor, araba tutuyor,
ve jetlag oluyoruz.
Çoklu görev yapabilecek şekilde evrilmedik.
Bir işe muazzam şekilde odaklanmak üzere evrildik,
avlanmak gibi.
İlla hızlı olmak gerekmiyor,
büyük mesafeleri katedebilecek bir dayanıklılık gerekiyor
ama artık biyoloji ve yaşayışımız arasında
giderek artan bir uyuşmazlık olduğundan
vücudun yapısı ve ondan beklentilerimiz arasında bir uyuşmazlık bulunuyor.
Bu, mentorlarımın
"Sol şeritteki taş devri insanları" dedikleri bir olgu.
(Kahkaha)
Hızın ikinci paradoksallığı, objektif olarak ölçülmesidir;
saatler için mil,
saniyeler için gigabaytlar.
Fakat hızın ne hissettirdiği
ve hissettiğimiz şeyi sevip sevmediğimiz
oldukça öznel.
Yeni teknolojilere adapte olma hızımızın
arttığını belgeleyebiliriz.
Mesela telefonun icadından 85 yıl sonra,
Amerikalıların çoğunluğu ev telefonu sahibi oldu.
Buna karşın, çoğumuzun akıllı telefon sahibi olması 13 yıl sürdü.
İnsanların hıza karşısındaki tutumları ve tepkileri
kültürlere ve aynı kültürün içindeki farklılıklara göre değişiklik gösterir.
Bazı kültürlerde enerjik ve makul
görülen etkileşimler,
başkalarında oldukça kaba görülebilir.
Japonların çay seremonisi sırasında,
hemen bir sonraki turistik mekana gitmek için
al-götür bardak istemezdiniz,
değil mi?
Üçüncü paradoks ise, hızın hızı doğurması.
Ne kadar hızlı yanıt verirsem o kadar çok yanıt alırım,
yine hızla yanıt vermek zorunda kalırım.
Parmaklarımızın ucunda daha fazla
iletişime ve bilgiye sahip olmak
ve bunun daimi olması,
karar vermemizi kolaylaştırmalı ve mantıklı hâle getirmeliydi.
Ancak gerçekler böyle değil gibi.
Son bir paradoks ise
tüm bu hızlı teknolojiler bizi angarya işlerden kurtaracaktıysa
neden zamansızlıktan bu kadar şikayetçiyiz?
Neden gelen mesaja hemen cevap vermemiz gerektiğini düşündüğümüz için
rekor oranda trafik kazaları yapıyoruz?
Sol şeritte hayatın daha eğlenceli
ve daha az gergin olması gerekmez mi?
Almanların bunun için bir kelimesi bile var:
"Eilkrankheit."
İngilizcede buna "ivedilik hastalığı" denir.
Hızlı kararlar vermemiz gerektiğinde
otomatik pilotta beyin devreye giriyor
ve öğrenilmiş davranışlarımıza,
reflekslerimize, bilişsel ön yargılarımıza güvenerek
hızlı algılama ve cevaplandırmada onlardan yararlanıyoruz.
Bazen bu hayatımızı kurtarır.
Savaş ya da sıvış.
Ama bazen de uzun vadede bizi yanlışa sürükler.
Genellikle toplumumuzdaki muazzam hatalar,
teknoloji kaynaklı hatalar değil;
otopilotta çabucak verilmiş kararlardan
doğan hatalardır.
Noktaları birleştirmek, yanlış bilgiyi elemek
karmaşıklığı anlamlandırmak için
yaratıcı ve mantıklı şekilde düşünmemişizdir.
Bu tarz bir düşünme şekli hızlı yapılamaz.
Bu yavaş düşünmektir.
Daniel Kahneman ve Amos Tversky isimli iki psikolog,
bu konuya 1974'te dikkat çekmeye başlamıştı.
Biz hâlâ onların fikirlerini anlamlandırmaya çalışıyoruz.
Modern tarihin tamamı bir andan diğerine vites arttırmak olarak görülebilir.
Bir nevi hızlanırsak
sorunlarımızdan kaçabilirmişiz gibi.
Ama asla kaçamayız.
Bunu kendi hayatlarımızdan biliyoruz
ve siyasete yön verenler de bunu biliyor.
Daima genişleyen veri evrenini işleyebilmek,
daha hızlı ve daha zekice kararlar alabilmek için
artık yapay zekaya başvuruyoruz.
Fakat veri işleyen makinalar;
dürtülerini bir kenara bırakmak
ve fikir akışının sağlamak için
zamana ihtiyacı olan Taş Devri beyinlere sahip insanların
kritik ve sürdürülebilir düşünce şeklinin yerini alamaz.
Frene basmamız gerektiğini düşünürseniz
bu her zaman doğru karar olmayabilir.
Viraja çok hızlı giren bir trenin raydan çıkacağını hepimiz biliyoruz.
Ancak bir mühendis olan Seifu,
bana viraja çok yavaş giren bir trenin de raydan çıkabileceğini öğretti.
Demek ki bu hız artışını yönetmek,
hız üzerinde bireysel ve toplumsal olarak
düşündüğümüzden daha fazla kontrol sahibi olduğumuzu
anlamakla başlıyor.
Bazen, kendimizi daha hızlı gitmek için programlamamız gerekir.
Düğümleri çözmek,
kasırga mağdurlarına yardımları hızlandırmak
ya da istediğimiz şeyi anında
3D yazıcıdan üretmek isteriz.
Bazen de hızlı bir deneyimden doğan kazanın adımlarını yönetebilmek için
etrafımızdakilerin yavaşlamasını hissetmek isteriz.
Ayrıca sürekli uyarılmamak normaldir.
Bu hem yetişkinler,
hem de çocuklar için iyidir.
Belki sıkıcı gelebilir ancak bize düşünecek zaman verir.
Yavaş geçen zaman boşa harcanmamış zamandır.
Zaman kazanmanın ne olduğunu yeniden düşünmeliyiz.
Dünyadaki kültür ve ritüeller yavaşlık içinde gelişir;
çünkü yavaşlık, ortak değerlerimizi pekiştirip
bağlantı kurmamıza yardımcı olur.
Bağlantı, insan olmanın kritik bir parçasıdır.
Hız konusunda ustalaşmalıyız
ve bu, herhangi bir teknolojinin değiş tokuşları hakkında
dikkatlice düşünmek anlamına gelir.
Bu insanlığınızı ifade etmek için kullanabileceğiniz
zamanı geri kazanmanıza yardımcı olur mu?
Bu size ivedilik hastalığını verecek mi?
Peki ya diğer insanlara verecek mi?
Hayatta seyahat etmek istediğiniz hıza karar verecek kadar şanslıysanız,
bu bir ayrıcalıktır.
Bunu kullanın.
Hem hızlanmaya hem de yavaş zaman oluşturmaya
ihtiyacınız olduğuna karar verebilirsiniz.
Düşünüp taşınmak için,
kendi rahatlığınızda
analiz yapma zamanı;
Dinleme, empati kurma,
zihninizi dinlendirme,
yemek masasına yaslanma zamanı.
Geleceğe yaklaştıkça
hız teknolojilerini,
hızın amacını
ve hız beklentilerimizi
daha insani bir hıza ayarlamayı düşünelim.
Teşekkür ederim.
(Alkış)