ในโลกใบนี้
มนุษย์บริโภคอาหารเฉลี่ย วันละ 1 ถึง 2.7 กิโลกรัม
คิดเป็นกว่าปีละ 365 กิโลกรัมต่อคน
และกว่า 28,800 กิโลกรัม ตลอดช่วงชีวิต
อาหารจะลำเลียงผ่านระบบย่อยอาหาร
ซึ่งประกอบด้วยอวัยวะกว่า 10 ชิ้น และมีความยาวกว่า 9 เมตร
มีเซลล์ทำหน้าที่พิเศษถึง 20 ชนิด
นับเป็นระบบที่ซับซ้อนมากที่สุด ระบบหนึ่งในร่างกายมนุษย์
ทุกส่วนทำงานประสานกันอย่างต่อเนื่อง เพื่อเป้าหมายหลักอย่างเดียว
คือ ย่อยอาหารที่คุณกิน
ให้กลายเป็นสารอาหารและพลังงาน จำเป็นต่อการดำรงชีวิต
ระบบย่อยอาหารที่ทอดยาวทั่วร่างกาย
ประกอบด้วย 4 ส่วนหลัก
ส่วนแรก คือ ระบบทางเดินอาหาร
มีลักษณะเป็นท่อที่ขดไปมา เพื่อส่งผ่านอาหาร
โดยผนังด้านในมีพื้นที่กว้าง ครอบคลุมถึง 30-40 ตารางเมตร
เทียบขนาดได้กับสนามแบดมินตันครึ่งสนาม
ส่วนที่ 2 ประกอบด้วยตับอ่อน
ถุงน้ำดี
และตับ
อวัยวะทั้ง 3 ใช้น้ำย่อยและน้ำดี ในการย่อยอาหาร
ส่วนที่ 3 ประกอบด้วยเอนไซม์
ฮอร์โมน
และเลือด
ระบบประสาท
ทั้งหมดทำงานประสานกันเพื่อย่อยอาหาร
ควบคุมระบบการย่อย
และส่งต่อสารอาหารที่ย่อยแล้ว
ส่วนสุดท้าย คือ เยื่อบุช่องท้อง
เนื้อเยื่อขนาดใหญ่ที่รองรับ
และยึดตำแหน่ง อวัยวะย่อยอาหารในช่องท้อง
เพื่อให้อวัยวะทั้งหมดทำหน้าที่ได้
ระบบย่อยอาหารเริ่มทำงาน ก่อนที่ลิ้นจะสัมผัสอาหารเสียอีก
ความคาดหวังรสชาติที่จะได้ลิ้มลอง
จะกระตุ้นให้ต่อมน้ำลายให้ทำงาน
โดยผลิตน้ำลายได้มากถึง 1.5 ลิตรต่อวัน
เมื่ออาหารอยู่ในปาก
น้ำลายจะคลุกเคล้ากับอาหาร
เปลี่ยนอาหารให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ เรียกว่า ก้อนอาหาร
จากนั้น เอนไซม์ในน้ำลายจะย่อยแป้ง
และลำเลียงอาหารไปยังอวัยวะถัดไป
ซึ่งเป็นท่อที่มีความยาวถึง 25 เซนติเมตร เรียกว่า หลอดอาหาร
และไหลลงสู่กระเพาะอาหาร
เมื่อระบบประสาทรอบ ๆ เนื้อเยื่อหลอดอาหาร
สัมผัสก้อนอาหาร มันจะกระตุ้น ให้เกิดกระบวนการเพอริสตัลซิส
หรือการบีบตัวของกล้ามเนื้อ อย่างต่อเนื่องนั่นเอง
ทั้งนี้ เพื่อให้อาหารเคลื่อนไป สู่กระเพาะอาหารได้
จากนั้น ก็จะเป็นหน้าที่ ของผนังกระเพาะอาหาร
ที่ย่อยก้อนอาหารออกเป็นชิ้นเล็ก ๆ
ฮอร์โมนที่หลั่งจากเซลล์ชั้นต่าง ๆ จะกระตุ้นกรด
และน้ำย่อยที่อุดมด้วยเอนไซม์ ออกมาจากผนังกระเพาะอาหาร
เพื่อเริ่มกระบวนการย่อยอาหาร และโปรตีน
ฮอร์โมนดังกล่าวยังกระตุ้นตับอ่อน
ตับ
และถุงน้ำดี
ให้หลั่งน้ำย่อย
และน้ำดี ของเหลวสีเหลืองปนเขียว เพื่อย่อยไขมัน
เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับขั้นตอนต่อไป
หลังจากผ่านไป 3 ชั่วโมง
ก้อนอาหารจะเปลี่ยนสภาพ เป็นของเหลวมีฟองเรียกว่า ไคม์
พร้อมเข้าสู่ลำไส้เล็กต่อไป
ตับจะได้รับน้ำดีจากถุงน้ำดี
และหลั่งสู่ลำไส้เล็กส่วนต้น ที่เรียกว่าดูโอดีนัม
จุดนี้เองที่ไขมันซึ่งลอยอยู่ในไคม์ จะถูกแยก
เพื่อให้ย่อยได้ง่ายขึ้น ด้วยน้ำของย่อยตับอ่อนและลำไส้เล็ก
ที่ไหลมาดังจุดนี้
น้ำย่อยอุดมด้วยเอนไซม์นี้ จะย่อยโมเลกุลไขมันเป็นกรดไขมัน
และกลีเซอรอล เพื่อให้ร่างกาย ดูดซึมได้ง่ายขึ้น
นอกจากนี้ เอมไซม์ยังช่วยย่อย
โปรตีนเป็นกรดอะมิโน
และย่อยคาร์โบไฮเดรตเป็นกลูโคส
การย่อยสารอาหารที่ว่ามา เกิดขึ้นในลำไส้เล็กส่วนถัดมา
คือที่ส่วนกลางและส่วนปลาย
ซึ่งมีผนังที่เต็มไปด้วย ติ่งเล็ก ๆ เรียกว่าวิลไล
เกิดเป็นพื้นที่ขนาดใหญ่ ช่วยในการดูดซึมโมเลกุล
และส่งต่อเข้าสู่กระแสเลือด
ซึ่งทำหน้าที่เป็นด่านสุดท้าย ในการลำเลียงสารอาหาร
ไปสู่อวัยวะและเนื้อเยื่อต่าง ๆ ในร่างกาย
แต่การเดินทางยังไม่จบเพียงเท่านี้
กากใยอาหาร
น้ำ
และซากเซลล์จากกระบวนการย่อย
จะถูกส่งไปยังลำไส้ใหญ่ หรือที่เรียกว่าโคลอน
ร่างกายจะดูดซึมน้ำเกือบทั้งหมด ที่เหลืออยู่ผ่านผนังลำไส้
เหลือเพียงมวลนุ่ม ๆ ที่เรียกว่า อุจจาระ
ลำไส้โคลอนจะบีบของเสียนี้ ไปยังถุงเก็บหรือไส้ตรง
ที่ซึ่งเส้นประสาทจะรับรู้ถึง ขนาดที่ใหญ่ขึ้น
และส่งสัญญาณให้ร่างกายรู้ว่า ถึงเวลาต้องขับถ่ายแล้ว
ของเสียจากการย่อยอาหาร จะถูกขับออกจากทวารหนัก
และการเดินทางที่ยาวนานของอาหาร
ซึ่งกินเวลากว่า 30 ถึง 40 ชั่วโมง
ก็จะสิ้นสุดลง