Bu üç kişiden hangisi riskli bir şey yapıyor?
Kolesterol ilaçlarını greyfurt suyu ile içen kişi mi?
İçki içmek için dışarı çıkmadan önce
ağrıyan bileği için ağrı kesicisi içen kişi mi?
Ya da kan sulandırıcı bir ilaç kullanan
kişinin baş ağrısı için aspirin alması mı?
Aslında hepsi riskli.
Her biri, istemeden de olsa, bir ilaç etkileşimi yaratır.
Bu da, olağanüstü durumlarda, böbrek yetmezliğine, karaciğer hasarına
veya iç kanamaya yol açabilir.
Bir ilaç başka bir maddeyle
bir araya geldiğinde ilacın tek başına kullanılmasının
yol açtığı etkilerden daha farklı ilaç etkileşimlerine sebep olur.
Besinler, bitkisel takviyeler, yasal ilaçlar ve yasa dışı maddeler
ilaç etkileşimlerine neden olabilir.
İlaç etkileşimlerinin çoğu iki kategoriye ayrılır.
Bazıları, iki maddenin birbirini doğrudan etkilediğinde meydana gelir.
Diğer durumlarda, bir madde diğerinin vücutta emilimini,
metabolize edilmesini veya vücuttaki dolaşımını etkiler.
Örneğin, kan sulandırıcılar ve aspirin
bir araya geldiğinde tehlikeli olan benzer etkilere sahiptir.
Her ikisi de kan pıhtılarının oluşmasını önler—
kan sulandırıcılar,
pıhtılaşma faktörlerinin oluşumunu engeller.
Aspirin ise, kan hücrelerinin
bir araya toplanıp pıhtılaşmasını önler.
Bu etkiler genellikle tek başına zararsızdır.
Ama, bu ilaçlar birlikte alınırsa iç kanamaya yol açarak
pıhtılaşmayı tehlikeli ölçüde engelleyebilirler.
Kan sulandırıcılar ve aspirin birlikte kullanılmadığında
genellikle zararsız olsalar da,
bir maddenin diğerinin etkisini şiddetlendirdiği etkileşimler,
halihazırda zararlı olan ilaçlar arasında da olabilir.
Kokain ve eroinin ikisi de tehlikelidir
ve bu tehlikeler ikisi birlikte alındığında şiddetlenir—
her ne kadar davranışsal etkileri birbirlerini dengeliyormuş gibi gelse de.
Kokain bir uyarıcıdır ve artan kalp atış hızı gibi birçok etkisi
vücudun daha fazla oksijene ihtiyaç duymasına neden olur.
Ama yatıştırıcı olan eroin nefes almayı yavaşlatır
ve vücudun oksijen ihtiyacını tam da daha fazlasına ihtiyacı olduğun anda azaltır.
Bu kombinasyon organları zorlar ve solunum yetmezliği ile ölüme neden olabilir.
Greyfurt suyu ve statin adı verilen kolesterol düşürücü ilaçlar sınıfındaki
bazı ilaçlar arasındaki etkileşim,
ilaç metabolizması ile ilgilidir.
Karaciğer, vücuda giren maddelerin parçalanmasını kolaylaştıran
enzimler üretir.
Enzimler, ilaçları hem daha karmaşık moleküllerden
tedavi edici bileşenlerine ayırarak aktif hale getirebilir
hem de zararlı bileşikleri zararsız metabolitlere
parçalayarak etkisiz hale getirebilir.
Her biri belirli bir moleküle uyan
bir bağlanma bölgesine sahip olan birçok farklı enzim vardır.
Greyfurt, statinlerle aynı enzime bağlanır
ve bu statinleri parçalamak için daha az enzimin kalması anlamına gelir.
Bu yüzden, ikisinin birlikte kullanımı ilacın daha yüksek bir konsantrasyonda
ve daha uzun bir süre kan dolaşımında kalması demektir,
bu da böbrek yetmezliğine yol açabilir.
Alkol de Tylenol ve parasetamol gibi ağrı kesicilerin aktif maddesi olan
Asetaminofen'i parçalayan enzimin işlevini değiştirebilir.
Birisi asetaminofen aldığında, onun bir kısmı toksik bir maddeye dönüşür.
Önerilen dozda alındığında,
bu toksik yan üründen genellikle zarar verebilecek kadar yoktur.
Ancak fazla alkol kullanımı, enzim aktivitesini değiştirebilir,
böylece o yan üründen daha fazla üretilir,
bu da makul bir asetaminofen dozu
alınsa bile bu durum karaciğer hasarına neden olabilir.
Bu sırada, bitkisel ilaç sarı kantaron, karaciğerdeki özel bir enzimin
üretimini arttırır.
Bu, enzimin parçalamaktan sorumlu olduğu ilaçların
daha hızlı metabolize edilmelerini sağlar—
bazen bu etki, ilaçların tedavi edici etkisini gösteremeden önce çok hızlı olur.
Muhtemel etkileşimlerin baş döndürücü sayısına rağmen,
yaygın kullanılan ilaçların tehlikeli etkileşimlerinin çoğu iyi bilinmektedir.
Bilimdeki yeni gelişmeler, ilaç etkileşimlerini her zamankinden
daha iyi takip etmemize yardımcı oluyor.
Bazı araştırmacılar, vücudunuzdaki protein etkileşimlerinin bilgilerini kullanarak,
ilaç etkileşimlerinin yan etkilerini tahmin edebilen
AI programları geliştiriyorlar.
Durmadan geliştirilen yeni ilaçların potansiyel etkileşimlerini bulmak için
süper bilgisayarlar kullanılıyor.
Bu esnada, bu ilaçlar ise hâlâ gelişme sürecinde.