Sala1987-an, bi deh hezaran mirov
li Erebistana Saudî ji bo ‏hec a salane civiyan.
‏lê ya ku wekî pîrozîyek ê dest pê kir ‏bû sedema krîzek tenduristiyê:
çend rojan piştî hecê,
zêdeyî 2000 bûyerên menenjîtê ( mejûtevn) derketin
li seranserê Erebistana Saûdî ‏û yên dinê belav bû.
Epîdemî ( peta) pir dijwar bû
ku dihat bawer kirin ku çirûskek a pêla epîdemiyên meningîta kujer e
ku di dawîyê de bi dehan vegirtî bi hezaran mirovên cîhanê.
Meningitis alyana meninge ye,
sê tebeqên tevnê ku berpirsiyar in li parastin a mejî û mejîyê pişt ê.
Ya ku menenjîtê li gorî nexweşiyên din ew qas metirsîdar dike
leza berçav e ku ew laşê kesan dagîr dike.
Di rewşa herî xirab de, dibe sedema mirinê di rojê de.
Bi kêfxweşî, ew ji bo nexweşên ku zû dermankirin a bijîşkî digirin kêm e.
Nexweşî di destpêkê de bi sê awayan tê:
kuvarik, vîrusî, û bakteriyalî - ya herî dawî ya herî mirinê heya niha,
û em ê li ser çi bisekinin.
Mirov bi gelemperî bi nefes girtinê bi menenjîta bakterî dikevin
piçikên piçûk ên kilîz ê û devûyê ku li hewa diherikin
Demê kesê nesax Di bêhnije yan di kuxe.
Herwiha di hête vexguhastin Bi rêya maçkirinê,
an hevbeşkirina cigaran, Firçên didan şûştinê an alavan,
dibe ku hindek kes nesaxbibin û bibin helgirê nesaxîyê
Bê nîşandan a berjengan anku nesaxketin ê,
ku dibe alîkar ku nexweşî bilez li yên din belav bibe.
Carek bakterî dikevin poz, dev û qirik,
ew derdor a çermikî derbas dikin û dikevin nav xwînê.
li wir, bakterî zû di gihîjin şaneyên laş
- tê de mebesta ku jê re astengiya xwîn-mejî tê gotin.
ev ji tevnek teng a şaneyên ku rehên xwînê ji mejî veqetînin,
û ji bilî komek perçeyên taybet, her tiştî asteng bikin,
Piçikên avê û hindek gaz jî tê de.
Lê bi awayên ku zanyar hîn jî hewl didin fam bikin,
Bakteriyên meningîtê dikarin astengiyê derxînin da ku ew derbas bibin.
dinav mejî de, Bektirya bilez menenjîtê ( mejûtevn) nesax dike.
Ev wekî laş iîltihaba di arîne bersiva parastn ê dikeve nav westandinê de.
ta û serêşên dijwar tînin.
her ku werimandin a di mênteng ê de xirab dibe, stu dest bi hişkbûnê dike.
di mejî de werimandin karê wîyê asayî têk dide-
dibe sedema nîşanên mîna bihîstinê û hestiyariya ronahiya giran.
Her ku di kiloxî de zext zêde dibe, dibe ku ew mirovî tevlihev jî bike-
Yek ji nîşanên vê nesaxîyê.
Çend demjimêr di, bakteriyên bi lez zêde dibin dest bi berdana toksînan dikin,
dibe sedema septicemia, wekî jehrîna xwînê jî tê zanîn.
ev rihên xwînê xirab dike,
bila xwîn derkeve û tiştê ku dest pê dike mîna xirpûkek çêbike,
û li binê çerm de pelikên mezin ên ‏bêreng pêş dikevin.
Di heman demê de, ev jehr bi oksîjena xwînê dişewitin,
kêm kirina jimarên ku digihîjin organên sereke mîna pişik û gurçikan.
Ew şansê girtina organê zêde dike
- û digel belavkirina jehrîbûn a xwînê, gefên mirinê dike.
Ew hemî tirsnak xuya dike, lê bijîşk di derman kirina meningîtê de ew qas jêhatî ne
ku serdana nexweşxaneyê dikare talûke ya mirinê li mezinan bi tundî kêm bike.
Çiqas dirêjtir bibe nayê dermankirin, tevî ku,
bi pêkaneke mezin ew ê bibe sedema zirarek mayînde.
Ger kêmbûna asta oksîjenê dibe sedema mirina şaneyên li deverên tund ên laş
mîna tilîyên desta, tilîyên pê, dest û ling - metirsiya jêkirinê zêde dibe.
û heke jehrên bakteriyel di mejî de kom bibin û mirina xaneyê pêk bînin,
menenjît dikare di heman demê de bibe sedema
xisara mêjî ya demdirêj û windakirina bîrewerîyan.
Ji ber vê yekê dermankirina bilez, an hê çêtir, pêşîlêgirtin, girîng e.
Loma li piraniya welatan derziyên ku li dijî nexweşîyê diparêzin hene
di teşeyên xweyên kujer de.
Ew bi gelemperî ji mirovên ku herî zêde di xetereyê de ne têne dayîn, mîna: zarokên piçûk,
mirovên xwedan pergalên parastinê yên lawaz, an kesên ku di komên mezin de kom dibin
li ku dibe ku şewba kulbûna ‏perdeya mejîyî pêk were.
Ji bilî wan kom bûnan,
menenjît herî zêde li herêmek ku jê re qayişa menenjît tê gotin
ku li seranserê Afrîkayê dirêj dibe, her çend rewş li her devera cîhanê diqewimin.
Heke hûn xemgîn in ku hûn an kesek hûn dizanin ku dibe ku menenjît hebe,
Bilez xwe bigehînin doktor gava çêbibît;
çalakiyeke bilez dikare jiyana we rizgar bike.