Khi nhắc tới tiếng Anh, ta thường nghĩ tới một ngôn ngữ đơn nhất
nhưng thứ tiếng Anh địa phương tại hàng chục quốc gia trên thế giới
có gì giống nhau,
hay giống những tác phẩm của Chaucer?
Và chúng có liên hệ gì với những từ ngữ kỳ lạ trong bài thơ Beowulf?
Câu trả lời là như hầu hết các ngôn ngữ khác,
tiếng Anh được phát triển bởi nhiều thế hệ người nói,
và trải qua nhiều thay đối lớn theo thời gian.
Đi ngược lại quá trình này,
chúng ta có thể lần theo tiếng Anh hiện đại
tìm về nguồn gốc cổ xưa của chúng.
Trong khi tiếng Anh hiện đại có nhiều từ tương tự
với các ngôn ngữ gốc Latin khác,
như tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha,
đa số những từ này không có gốc giống như chúng.
Thật ra, những từ này được đưa vào ngôn ngữ
cùng với cuộc xâm lấn của người Norman vào Anh năm 1066.
Khi người Norman vốn nói tiếng Pháp làm chủ đất Anh
và trở thành giai cấp thống trị,
họ đem ngôn ngữ của họ vào,
thêm số lượng lớn từ vựng tiếng Pháp và tiếng Latin
vào thứ tiếng Anh vốn đã được nói từ trước.
Ngày nay, ta gọi đó là tiếng Anh cổ.
Đó cũng chính là ngôn ngữ của bài thơ Beowulf.
Hẳn từ ngữ trong đó sẽ khá lạ,
nhưng bạn cũng có thể thấy quen quen nếu bạn biết một ít tiếng Đức.
Bởi vì tiếng Anh cổ thuộc cùng họ với tiếng Đức,
được đưa vào Anh vào thế kỷ thứ 5 và thứ 6
bởi người Angle, Saxon, và người Jute.
Những người này nói phương ngữ tiếng Đức hay còn gọi là tiếng Anglo-Saxon.
Những chiến binh Viking vào thế kỷ thứ 8 và 11
lại đem thêm từ mượn từ tiếng Bắc Đức cổ vào ngôn ngữ.
Cũng không dễ để nhận ra gốc từ của tiếng Anh hiện đại
dưới những lớp từ mượn
từ tiếng Pháp, Latin, Bắc Đức cổ và những ngôn ngữ khác.
Nhưng ngôn ngữ học có thể giúp chúng ta nhận ra, dựa trên cấu trúc ngữ pháp,
các kiểu thay đổi về âm,
và những từ vựng cơ bản.
Lấy ví dụ, sau thế kỷ thứ 6,
các từ tiếng Đức bắt đầu bằng âm "p" đã được chuyển thành âm "pf"
trong khi tiếng Anh cổ vẫn giữ nguyên âm "p".
Trường hợp khác, những từ có âm "sk" trong tiếng Thụy Điển
được chuyển thành "sh" trong tiếng Anh.
Vẫn còn một số từ tiếng Anh còn âm "sk",
như "skirt" và "skull",
nhưng đó là những từ mượn trực tiếp từ tiếng Bắc Đức cổ
được du nhập sau thời kỳ chuyển âm "sk" thành "sh".
Những ví dụ này cho ta thấy
cũng như rất nhiều ngôn ngữ Roman có gốc Latin,
tiếng Anh, tiếng Thụy Điển, tiếng Đức, và các ngôn ngữ khác
có nguồn gốc chung từ tổ tiên là tiếng Đức nguyên thủy
được nói vào khoảng 500 năm TCN.
Bởi loại ngôn ngữ cổ này không hề được viết ra,
ta chỉ có thể tái hiện nó bằng cách so sánh các phân nhánh của nó,
nhờ vào xem xét những giai đoạn thay đổi của chúng.
Chúng ta không thể sử dụng cùng một phương pháp để đi xa hơn nữa,
và truy tìm nguồn gốc của tiếng Đức nguyên thủy về ngôn ngữ tiền Ấn-Âu
được nói vào 6000 năm trước
ở thảo nguyên Pontic mà giờ là Ukraine và Nga.
Đây là tổ tiên của dòng họ ngôn ngữ Ấn-Âu
vốn bao gồm hầu hết mọi ngôn ngữ cổ từng được nói ở châu Âu,
cũng như phần lớn Nam Á và Tây Á.
Và với những nghiên cứu thêm,
chúng ta có thể tìm ra sự tương đồng
giữa các từ có liên hệ với nhau trong các phân nhánh Ấn-Âu.
So sánh tiếng Anh với tiếng Latin,
ta thấy âm "t" trong tiếng Anh là âm "d" của tiếng Latin,
và âm "f" là âm"p" của tiếng Latin đối với phụ âm đầu của từ.
Một vài từ tiếng Anh có họ hàng xa như tiếng Hindi, tiếng Ba Tư
và tiếng Celtic vốn bị lãng quên ở khu vực là nước Anh ngày nay.
Bản thân ngôn ngữ tiền Ấn-Âu cũng có nguồn gốc từ một ngôn ngữ cổ hơn,
đáng tiếc là quá xa để các bằng chứng lịch sử và khảo cổ
có thể dẫn chúng ta đi.
Còn rất nhiều bí ẩn không thể giải đáp,
như có chăng mối liên hệ nào giữa tiếng Ấn-Âu
với các tập ngôn ngữ khác,
và các ngôn ngữ được nói ở châu Âu trước khi có tiếng Ấn-Âu là gì.
Nhưng điều thú vị ở đây là gần 3 tỉ người khắp thế giới,
đa số không hiểu tiếng của nhau,
lại đang nói cùng những từ được hình thành từ 6000 năm lịch sử.