Birçoğunuz gibi,
aç olduğumda buzdolabını açıp
istediğim zaman yiyecek bir şey çıkarırım.
Bu, bizim gibi gelişmiş ülkelerde yaşayan çoğu kişinin
üzerine fazla düşünmediği bir şey.
Ancak 23 yıl önce Tanzanya'daki bir mülteci kampında yaşarken
hatta yedi yıl önce, ABD'ye taşınmadan önce
kendi ülkem Ruanda'da yaşarken
hayatımda asla sahip olacağımı düşünmediğim bir lüks.
Ülkem Ruanda çok can alan soykırım trajedisini yaşadığında
sadece yedi yaşındaydım,
ülkeden kaçmamıza sebep oldular ve mülteci olduk.
Mülteci kampındaki hayat, hayat değildi.
Hayatta kalmaydı.
Birçok insanın hastalıktan, hijyen eksikliğinden,
açlıktan öldüğünü gördüm.
Gıda ender bir eşya haline geldi.
Kötü günler yaşadık.
Ben ve ailem ormandaki yaprakları ve yeşillikleri yiyerek hayatta kaldık.
Hiçbir şey yemeden üç veya dört gün geçirdiğimiz,
bataklıktan sadece su içebildiğimiz
daha kötü günler geçirdik.
Mülteci kampında üç yıl geçirdikten sonra,
Rwanda'ya geri dönmeye karar verdik.
Yemekle mücadelemiz devam etti.
Fakat çiftçilik tek güvenilir besin kaynağı olduğunu kanıtladı.
Ancak yiyeceklerimiz beslenme çeşitliliğinden yoksundu
ve beslenmemizi dengelemek için
Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programından gelen
gıda yardımına güvenmeye devam ettik.
Bugün hala Ruandalıların yüzde 70'inden fazlası
tarım sektöründe çalışıyor.
Ancak yetersiz beslenme ve büyümenin engellenmesi devam ediyor.
Gıda güvensizliği ve yetersiz beslenmenin
insanların yeterince tarım yapmadıkları için olmadığını fark ettim;
insanlar doğru mahsulü yetiştirmediği için oluyordu.
Sonunda Ruanda'dan ayrıldım
ve lisansüstü eğitim için ABD'ye taşındım
ve bu soruna olası çözümü keşfettim.
Bu çözüm kinoa.
Kinoa; Bolivya, Peru gibi ülkelere,
Güney Amerika'nın Yerli bölgelerine özgü.
Güçlü besin maddesi ile çok iyi bilinir
ve bu mahsul, dokuz temel amino asidin tamamına sahip,
bu da onu tam bir protein haline getirir.
Ancak maalesef kinoa dünyanın farklı yerlerinde
o kadar fazla yetiştirilmiyor.
Örneğin Ruanda'da,
o açlık ve beslenme yetersizliği dönemlerinde
çoğumuzu hayatta tutan tek şey fasulye.
Nitekim Ruanda kişi başına hesaplandığında dünyada en çok fasulye tüketen ülke.
Afrika'nın bu bölgesinde fasulye,
hazır besin kaynağı sağlayan mahsullerden biri
çünkü büyümenin her aşamasında fasulye yiyebilirsiniz.
Hasattan önce yeşil fasulye, sonra yaprak ve fasulye yeriz.
Maalesef her mevsim aynı tarlada fasulye yetiştiremezsiniz.
Hastalık ve böceklerden kaçınmak için
düzenli devir olmasını sağlamalısınız.
Fasulye gibi, çiftçiler de besleyici kinoa yapraklarının tadını çıkarabilir.
Fasulyeler besleyici kabul edilirken
kinoa çok daha fazla mikro besin içerir
ve kinoa ile fasulyeden [daha fazla]
farklı gıda ürünü ve içecek yapabilirsiniz.
2015 yılında,
Washington Eyalet Üniversitesindeki araştırma ekibimle birlikte
Ruanda'da ilk kez kinoayı tanıttık.
Ruanda'nın üç ekolojik bölgesinde
adaptasyonu görmek için 20 çeşit kinoa test ettik.
Sonuçlar şaşırtıcıydı.
Test ettiğimiz 20 çeşitten 15'i
Ruanda'nın ikliminde iyi büyüme potansiyeli olduğunu gösterdi.
Daha sonra Quinoa Model Çiftçi Programını başlattık.
Bu potansiyel çeşitleri çiftçilere
çiftliklerinde ve topluluklarında büyütmeleri için verdik.
12 çiftçiyle başladık
ve üç yıl sonra şu anda,
diğer çiftçilerin bu mahsulü benimsemelerine
yardım etme konusundaki
çalışmaları nedeniyle yerel olarak "kinoanın kraliçesi" olarak bilinen
annem de dahil olmak üzere yaklaşık 500 çiftçiyle çalışıyoruz.
Onlara tohumları veriyoruz,
nasıl yetiştireceklerini ve pişireceklerini öğretiyoruz.
Çiftçiler oldukça yaratıcı,
kendilerine ait tarifler üretiyorlar.
Birçoğunun artık günde üç kez besleyici yiyeceklere erişebildiği
başarı öyküleri de dahil olmak üzere
yaşamlarında dikkate değer değişiklikler görmeye başladık.
Kinoanın diğer mahsulleri
tamamen [oyun dışı etmediğini] belirtmek isterim.
Kinoayı, kronik yetersiz beslenmeyle mücadele etmek için
beslenmeyi tamamlayarak,
genel sağlık ve beslenmeyi oluşturmak için ek olarak tanıttık.
Bu modeli Ruanda'da kinoa ile başlattık
ancak açlık ve yetersiz beslenme yaşayan
farklı ülkelerde çoğaltılabilir.
Dünyada yaklaşık dokuz kişiden biri kronik yetersiz beslenmeden muzdarip.
Kenya, Malawi, Uganda gibi ülkelerdeki
ve açlık ve yetersiz beslenme yaşayan diğer ülkelerdeki kurumlarla
araştırma iş birliği başlattık.
Kinoa sihirli tek ürün değil.
Uyarlanabilirliği ve besin değeri yüksek
darı, sorgum, fonio, arpa, yulaf gibi mahsuller var.
Bu mahsullerin adaptasyonu yüksek ve iklim değişikliğine iyi tepki verir.
Bu sihirli mahsulleri dünyanın farklı yerlerinde yetiştirebilir,
boşluğu doldurup herkes için erişilebilir besleyici yiyecekler elde edebilirsiniz.
Aç olmanın nasıl bir his olduğunu bilirim.
O duyguyu ben de yaşadım.
Yetersiz beslenmenin nasıl bir his olduğunu bilirim
çünkü ben de yaşadım.
Biyoçeşitliliği, uyarlanabilirliği ve besin değeri yüksek
mahsullerin piyasaya sürülmesi,
açlık ve yetersiz beslenme yaşayan topluluklarda ve ülkelerde gıda güvenliği,
tohum egemenliği ve sürdürülebilir üretim yaratmada önemli bir rol oynayacak.
Besleyici yiyeceklere sahip olmak bir lüks olmamalı.
Herkes için erişilebilir
ve uygun fiyatlı besleyici gıda bulunmasını sağlamaya ihtiyaç var.
Bu, onu gerçeğe dönüştürmek için atılan bir adım.
Teşekkürler.