DNA yapısının keşfi,
geçtiğimiz yüzyılın en önemli
bilimsel başarılarından birisiydi,
aynı zamanda insanlık tarihinin de.
Çift sarmal olarak bilinen yapı
onu keşfeden Nobel ödüllü
iki bilim insanı olan
Watson ve Crick'in isimleriyle
neredeyse özdeşleşmiştir.
Ancak biliyor olabileceğiniz
başka bir isim daha var,
Rosalind Franklin.
Franklin'in bulgularının,
Watson ve Crick'in parlak fikriyle
desteklendiğini duymuş olabilirsiniz
ya da Watson'ın "Çift Sarmal" kitabında da
tanımladığı şekilde
muhafazakâr giyimli ve kavgacı
bir bilim insanı olduğunu.
Neyse ki Franklin'in hayatını inceleyen,
onu yakından tanıyan insanlarla röportaj
yapan biyografi yazarları sayesinde
artık bu tür bir tanımlamanın
gerçeklerden çok uzak olduğunu
ve onun bilime olan katkılarının
ne kadar az değer gördüğünü biliyoruz.
Hadi gerçek hikâyeyi öğrenelim.
Rosalind Elsie Franklin 1920'de
Londra'da doğdu.
Ergenlik zamanlarından beri
hep bir bilim insanı olmayı istedi, ki bu,
o dönemde kızlar için çizilen alışılmış
ve kolay bir kariyer planı değildi.
Yine de fen bilgisinde başarılı oldu.
Sonradan "doktora" derecesi
alacağı Cambridge'de
kimya okumak için burs kazandı.
2. Dünya Savaşı'nda İngilizler için daha
iyi bir gaz maskesine öncülük edecek
kömürün yapısını araştıran
bir projeyi yürüttü.
1951'de, o zamanın bilimde
en popüler konularından biri olan
DNA yapısını X-ray yöntemlerini kullanarak
araştırmak için King's College'e katıldı.
Franklin X-ray laboratuvarını geliştirdi
ve minicik ıslak DNA kristalleri üzerinde
yüksek enerjili X-ray parlamalarını
incelemeye başladı.
Ancak akademi camiası o zamanlar
kadınlara çok da dostça bakmıyordu.
Franklin iş arkadaşları
tarafından dışlanmıştı.
Franklin laboratuvar arkadaşı olduğu
Maurice Wilkins ile iyi anlaşamıyordu
çünkü Maurice onun, asistanı
olarak işe alındığını düşünüyordu.
Ancak Franklin çalışmaya devam etti
ve 1952'de DNA'nın en ünlü X-ray
görüntüsü olan "Foto 51"i elde etti.
Sadece fotoğrafı elde etmek bile
100 saat sürmüşken
analizini yapmak için gerekli
hesaplamalar bir yıl sürebilirdi.
O sıralarda Amerikan biyolog James Watson
ve İngiliz fizikçi Francis Crick de
DNA yapısı üzerine çalışıyordu.
Franklin'in bilgisi olmadan
Wilkins "Foto 51" in fotoğrafını çekip
Watson ve Crick'e gösterdi.
Her bir atomun yerini
tam olarak hesaplamak yerine
Franklin'in bulgusunun
hızlıca analizini yapıp
bunu birkaç olası yapı
oluşturmak için kullandılar.
Sonunda doğru olanı elde ettiler.
DNA spiral şeklindeki
iki zincirden yapılmıştır;
karşılıklı iki zincir ve ortadaki bazla
tıpkı bir merdivenin basamaklarındaki gibi
Watson ve Crick modellerini
Nisan 1953'te yayımladı.
O dönemde Franklin
hesaplamalarını bitirdi,
aynı sonuca vardı
ve kendi el yazısıyla bunu ilan etti.
Dergi, el yazmalarını birlikte yayımladı
ancak Franklin'inkini en sona koydu,
sanki onun çalışması
Watson ve Crick'in buluşunun
ilham kaynağı değil de
sadece teyidiymiş gibi.
Franklin zaten DNA üzerine
çalışmayı bırakmıştı.
1958'de kanserden hayatını kaybetti,
fotoğraflarının Watson ve Crick
tarafından görüldüğünü bilmeden.
Watson, Crick ve Wilkins 1962'de
DNA üzerine çalışmaları ile
Nobel Ödülünü kazandı.
Her zaman Franklin'in bir Nobel Ödülü
ile ödüllendirilmesi gerektiği söylenir,
eğer ölümlerinden sonra bile
ödülü kazanabiliyorlar olsalardı.
Aslında iki kez kazanabilirdi.
Virüslerin yapısı üzerine
yaptığı çalışmalar,
1982'de bir iş arkadaşının
Nobel Ödülü kazanmasına öncülük etti.
Bilimde cinsiyetçilik ile savaşmış,
tıp, biyoloji ve tarımda devrim
niteliğinde çalışmaları olan
bu cesur kadının
hikâyesini anlatma zamanı.
Şimdi Rosalind Elsie Franklin'i
onurlandırma zamanı
çift sarmalın isimsiz annesini.