Đó là vào một buổi chiều mùa thu năm 2005.
Tôi đang làm việc tại ACLU với tư cách là cố vấn khoa học.
Tôi đã rất rất yêu công việc của mình,
nhưng tôi đã có những ngày
mà tôi cảm thấy có một sự nản lòng nhẹ.
Vì vậy tôi đã đi dọc hành lang xuống văn phòng đồng nghiệp Chris Hansen.
Chris đã làm việc tại ACLU hơn 30 năm,
cho nên anh ta có một hiểu biết sâu sắc về chuyện nội bộ.
Tôi đã giải thích với Chris tôi đang cảm thấy hơi bế tắc.
Tôi đã từng nghiên cứu nhiều vấn đề
về sự giao thoa giữa khoa học và quyền tự do công dân - cực kỳ thú vị.
Nhưng tôi đã muốn ACLU tiến hành đề tài này trong một phạm vi lớn hơn,
ở một phạm vi mà có thể tạo ra sự khác biệt.
Vì vậy Chris đã đi thẳng vào vấn đề,
"Vậy thì, trong những vấn đề cô tìm hiểu, 5 điều quan trọng nhất là gì?"
"Đó là sự kỳ thị giới tính,
và kỹ thuật sinh sản,
lưu trữ tế bào gốc, và...
ồ, đề tài này thật sự rất hay,
máy chụp cộng hưởng được dùng để phát hiện nói dối,
ồ, và tất nhiên, còn có bằng sáng chế về gen.
"Những bằng sáng chế về gen?"
"Đúng vậy, bằng sáng chế về gen người."
"Không thể nào!
Cô đang nói với tôi rằng chính phủ Mỹ
đang cấp những bằng sáng chế về bộ phận cơ thể người?
Không thể nào có thực được."
Tôi trở lại văn phòng mình và gửi cho Chris 3 bài báo.
Và 20 phút sau, anh ta chạy như bay lên văn phòng tôi.
"Trời đất ơi! Cô đã đúng! Chúng ta có thể kiện ai?"
(Cười)
Bây giờ Chris là một luật sư tài giỏi,
nhưng anh ta đã từng gần như không biết gì về luật sáng chế
và tất nhiên là cả về gen.
Tôi biết một ít về gen, nhưng tôi không phải là luật sư,
huống chi,một luật sư về sáng chế.
Nên rõ ràng chúng tôi phải học nhiều thứ trước khi có thể khởi kiện.
Đầu tiên, chúng tôi phải hiểu cái gì được cấp bằng sáng chế
khi ai đó cấp bằng liên quan đến gen
Các bằng sáng chế về gen thường dính hàng tá những lời buộc tội,
nhưng gây tranh cãi nhiều nhất là những thứ được gọi là "DNA phân lập" -
ấy là, một chuỗi DNA được tách ra khỏi tế bào.
Những người đề xướng nói,
"Đấy? Chúng tôi đâu cấp bằng sáng chế gen trong cơ thể các người,
chúng tôi cấp bằng về gen bị tách chiết."
Và điều đó đúng,
vấn đề là liệu công dụng nào của gen đều cần phải được tách chiết hay không.
Và các bằng sáng chế kia không chỉ về cái gen đã được phân lập đó,
mà là mọi biến thể có thể có của gen đó.
Vậy điều đó có nghĩa là gì?
Điều đó nghĩa là bạn không thể đưa gen của bạn cho bác sĩ
và yêu cầu ông/bà ấy nhìn vào nó,
để xem có đột biến nào không,
mà không có sự cho phép của người sở hữu sáng chế.
Điều đó cũng có nghĩa là người sở hữu sáng chế có quyền ngăn người khác
sử dụng gen đó để nghiên cứu hoặc xét nghiệm.
Cho phép người sở hữu sáng chế,
thường là công ty tư nhân,
chặn đứng sự liền mạch của bộ gen người là nguy hại cho bệnh nhân.
Trường hợp của Abigail,
một cô bé 10 tuổi bị hội chứng QT dài,
là một bệnh tim nghiêm trọng mà, nếu không được điều trị,
có thể dẫn đến đột tử.
Công ty mà có bằng sáng chế về hai gen liên quan đến trường hợp này
đã tiến hành kiểm tra để chẩn đoán hội chứng.
Nhưng họ đã phá sản và họ chưa bao giờ bán nó.
Một phòng lab khác đã cố gắng trả giá cho bài test,
nhưng công ty sở hữu các bằng sáng chế đã dọa kiện phòng lab
về việc xâm phạm bằng sáng chế.
Do đó,
khoảng 2 năm, không có bài test nào hiện hữu.
Trong thời gian đó,
Abigail đã chết vì không được chẩn đoán bệnh QT dài.
Các bằng sáng chế gen rõ ràng là vấn đề đang gây hại cho bệnh nhân.
Nhưng có cách nào để chúng ta có thể gạt bỏ nó?
Hóa ra là Tòa án Tối cao
đã từng nói rõ thông qua hàng loạt các vụ án,
rằng những thứ đó không đủ để cấp bằng sáng chế.
Bạn không thể cấp bằng sáng chế sản phẩm tự nhiên
không khí, nước, khoáng chất, các nguyên tố trong bảng tuần hoàn.
Bạn không thể cấp bằng sáng chế qui luật tự nhiên -
định luật hấp dẫn, E=mc2.
Những thứ này là quá cơ bản và phải duy trì miễn phí cho tất cả
và không để dành riêng cho ai.
Dường như đối với chúng tôi việc DNA,
cấu trúc cơ bản nhất của sự sống,
mã hóa cho sự sản xuất tất cả protein của chúng ta,
nó vừa là sản phẩm của tự nhiên vừa là quy luật của tự nhiên,
bất kể nó nằm trong cơ thể chúng ta
hay nằm dưới đáy của một ống nghiệm.
Khi chúng tôi đào sâu vấn đề này,
chúng tôi đã đi khắp nơi nói chuyện với các chuyên gia khác nhau -
các nhà khoa học , các chuyên gia y tế , luật sư , luật sư bằng sáng chế .
Hầu hết trong số họ đồng ý rằng chúng tôi đã đúng theo chính sách,
và, ít nhất trong lý thuyết, theo luật.
Tất cả bọn họ đều nghĩ
cơ hội thắng của chúng tôi thử thách bằng sáng chế gen
là con số không.
Tại sao vậy?
Vì, cơ quan sáng chế đã cấp những văn bằng này
trên 20 năm.
Có nghĩa là có hàng ngàn bằng sáng chế về gen người.
Thanh chắn bằng cấp này đã bị cắm sâu trong tình hình hiện tại,
ngành công nghệ sinh học đã phát triển quanh cái thực thể này,
và luật cấm các bằng sáng chế gen đã từng được đưa ra dự thảo
qua các năm trong Quốc hội,
và đã không đi đâu vào đâu.
Cho nên điều mấu chốt là:
các tòa án đã chỉ không sẵn sàng để lật bỏ đống bằng cấp này.
Bây giờ, cả Chris và tôi đều không còn né tránh thử thách,
và tâm niệm, "Chỉ đúng thôi là chưa đủ,"
dường như có nhiều lý do để đảm đương trận chiến này.
Chúng tôi tiến hành thiết lập vụ của mình.
Bây giờ, các vụ bằng sáng chế dường như đều là: Công ty A kiện Công ty B
ở một cái nhìn rất hạn hẹp, về việc trở ngại kỹ thuật.
Chúng tôi không thật sự thích thú với loại này,
và chúng tôi đã nghĩ vụ của mình to lớn hơn nhiều.
Đó là về tự do khoa học, tiến bộ y tế,
quyền của bệnh nhân.
Vì thế chúng tôi đã quyết định sẽ kiện một vụ
không giống vụ tranh chấp bằng sáng chế thường thấy -
giống một vụ án về quyền công dân hơn.
Chúng tôi tiến hành xác định người sở hữu bằng sáng chế gen
có đầy đủ quyền với bằng sáng chế của mình
sau đó tổ chức liên minh rộng rãi giữa nguyên đơn và các chuyên gia
để có thể nói với tòa
về mọi cách mà những bằng sáng chế này đang hãm hại bệnh nhân và sự đổi mới.
Chúng tôi tìm thấy ứng cử viên sáng giá để kiện Myriad Genetics,
một công ty có trụ sở ở thành phố Salt Lake, Utah.
Myria giữ những bằng sáng chế về cặp gen,
BRCA1 và BRCA2.
Phụ nữ có những đột biến thuộc cặp gen này
đều được xem là sẽ chịu nguy cơ phát triển ung thư vú
và buồng trứng tăng lên đáng kể.
Myriad dùng bằng sáng chế để duy trì
một vị thế độc tôn trong xét nghiệm BRCA ở Mỹ.
Nó đã buộc nhiều phòng lab đang cung cấp dịch vụ xét nghiệm BRCA ngưng hoạt động.
Việc xét nghiệm tốn rất nhiều chi phí -
trên 3000 USD.
Nó cũng ngưng việc chia sẻ dữ liệu lâm sàng
với cộng đồng khoa học quốc tế.
Và điều có lẽ là tồi tệ nhất,
trong vài năm,
Myriad đã từ chối cập nhật các loại đột biến phát sinh
được xác định bởi một nhóm các nhà nghiên cứu ở Pháp.
Ước tính trong thời gian đó,
khoảng vài năm,
12% phụ nữ trải qua cuộc xét nghiệm
đã bị chẩn đoán sai -
một kết quả âm tính mà lẽ ra phải là dương tính.
Đây là Kathleen Maxian.
Chị của Kathleen, Eileen mắc bệnh ung thư vú ở tuổi 40
và cô ấy được xét nghiệm ở Myriad.
Kết quả âm tính.
Cả nhà thở phào nhẹ nhõm.
Nghĩa là bệnh ung thư của Eileen hầu như không xảy đến đối với gia đình,
và các thành viên khác trong gia đình không cần xét nghiệm.
Nhưng 2 năm sau,
Kathleen được chẩn đoán mắc bệnh ung thư buồng trứng giai đoạn cuối.
Hóa ra chị của Kathleen nằm trong số 12%
đã nhận được kết quả chẩn đoán âm tính sai.
Nếu Eileen từng nhận kết quả chính xác,
thì Kathleen sẽ được kiểm tra,
và bệnh ung thư buồng trứng của cô có thể được ngăn chặn.
Khi chúng tôi đến Myriad,
sau đó chúng tôi phải thành lập liên minh các nguyên đơn và chuyên gia
có thể giải thích những vấn đề này.
Chúng tôi kết luận có 20 nguyên đơn được ủy thác:
luật sư về di truyền,
nhà di truyền học đã nhận những lá đơn triệu tập,
những tổ chức vận động ủng hộ,
4 tổ chức khoa học quan trọng đã được chọn đại diện cho
hơn 150 000 nhà khoa học và chuyên gia y tế,
từng cá nhân phụ nữ hoặc không thể trả nổi phí xét nghiệm ở Myriad,
hoặc người muốn cân nhắc lại nhưng không thể,
nguyên nhân nằm ở các bằng sách chế.
Một trong những thách thức chúng ta đối mặt trong việc chuẩn bị vụ này
chính là biết cách tốt nhất để truyền tin khoa học.
Để tranh luận rằng điều Myriad làm không phải là một phát minh,
và những bộ gen BRCA cách li là những sản phẩm của tự nhiên,
chúng ta phải giải thích vài khái niệm cơ bản, ví dụ như:
Gen là gì? DNA là gì?
Như thế nào là DNA cách li, và lí do nó không phải là một phát minh?
Chúng ta trải qua nhiều giờ đồng hồ cùng các nguyên đơn và chuyên gia,
cố gắng nghĩ ra nhiều cách để giải thích những khái niệm này
thật đơn giản nhưng chính xác.
Và chúng ta kết luận dựa vào cách dùng ẩn dụ,
như vàng.
Nên DNA cách li -
giống như việc lấy vàng ra khỏi một ngọn núi
hoặc lấy ra khỏi đáy một dòng suối.
Có lẽ bạn có thể cấp bằng sáng chế cho quá trình đào vàng,
nhưng không thể cấp bằng sáng chế chính nó.
Có lẽ phải mất nhiều sự cần cù và nỗ lực
để đào vàng khỏi một ngọn núi;
không thể cấp bằng sáng chế vì nó vẫn là vàng.
Và vàng, khi được khai quật,
rõ ràng có thể được dùng làm mọi thứ
nó không thể được dùng khi vẫn còn trong núi;
ví dụ bạn có thể làm ra trang sức -
không thể cấp bằng sáng chế, nó vẫn là vàng.
Vì vậy vào năm 2009, chúng tôi sẵn sàng đâm đơn kiện.
Chúng tôi kiện ra tòa án liên bang ở quận phía Nam của New York,
và vụ án ít khi được phân công cho thẩm phán Robert Sweet.
Vào tháng 3 năm 2010, thẩm phán Sweet đưa ra ý kiến -
152 trang -
và một chiến thắng tuyệt đối cho bên chúng tôi.
Trong lúc đọc ý tưởng,
chúng tôi không thể hiểu cách ông mô tả khoa học đầy tính hùng biện trong vụ này.
Ý tôi là, niềm tin của chúng tôi - khá là tốt,
nhưng không phải tốt như vậy.
Ông đã phát triển sự hiểu biết sâu sắc về vụ này như thế nào
trong thời gian ngắn?
Chúng tôi không chỉ hiểu chuyện đã xảy ra thế nào.
Và hóa ra là,
nhân viên của thẩm phán Sweet làm việc cho ông trong lúc đó,
không chỉ là một luật sư -
ông là một nhà khoa học.
Ông không chỉ là nhà khoa học -
ông còn là tiến sĩ ngành sinh học phân tử.
(Cười)
Một dịp may bất ngờ không thể tưởng!
Sau đó Myriad kháng án
trước tòa án Kháng Cáo Mĩ đối với tòa án Liên Bang.
Và có nhiều điều thật sự rất thú vị.
Đầu tiên, thời điểm mấu chốt của vụ kiện,
chính phủ Mĩ đổi bên.
Vì vậy chính phủ trình lên vụ tố tụng của phía Myriad tại tòa án quận.
Nhưng bây giờ tiếp xúc trực tiếp với văn phòng sáng chế riêng,
chính phủ Mĩ trình lên hồ sơ vụ án
cân nhắc lại vụ này theo ý kiến của tòa án quận,
và kết luận rằng DNA cô lập không được cấp bằng sáng chế hợp pháp.
Điều này là một vụ vô cùng lớn,
hoàn toàn bất ngờ.
Tòa án Kháng Cáo của Liên Bang
nghe các vụ kiện về bằng sáng chế,
nổi tiếng chuyên về bằng sáng chế.
Cho nên thậm chí với sự phát triển đáng chú ý,
chúng tôi cho rằng sẽ thua.
Và quả thật như vậy.
Đại khái là vậy.
Cuối cùng chia ra quyết định, tỉ số 2:1
Nhưng 2 thẩm phán chống lại chúng tôi,
vì những lí do hoàn toàn khác nhau.
Người đầu tiên, thẩm phán Lourie,
sáng tác tiểu thuyết của riêng mình,
hoàn toàn sai lầm.
(Cười)
Ông quyết định Myriad đã tạo được chất mới -
không hề hợp lí.
Myriad không tranh cãi, thật bất ngờ.
Người kia, thẩm phán Moore,
bà cơ bản đã đồng ý DNA cách li là sản phẩm tự nhiên.
Bà nói "Tôi không gây rối nền công nghệ sinh học"
Người thứ ba, thẩm phán Bryson,
đã đồng ý với chúng tôi.
Nên chúng tôi tranh thủ chờ sự xem xét lại của tòa án
Khi bạn kiến nghị tòa án tối cao.
bạn phải đặt câu hỏi là bạn muốn câu trả lời của tòa.
Thường thì những câu hỏi này lấy từ một tờ đơn siêu dài,
như cả một trang dài với một loạt các mệnh đề,
"bởi vì điều này" và "vì vậy điều kia".
Chúng tôi có lẽ trình lên câu hỏi ngắn nhất từng có.
4 từ:
Gen người có được cấp bằng sáng chế?
Trước tiên Chris hỏi tôi tôi nghĩ gì về những từ này,
Tôi nói, "À, tôi không biết.
Tôi nghĩ bạn phải nói rằng, DNA cách li có được cấp bằng?"
"Không.
Tôi muốn sự công bằng để có phản hồi tương tự mà tôi có
khi bạn đưa vụ này 7 năm trước."
À, tôi không thể tranh cãi chuyện đó.
Tòa án tối cao chỉ nghe khoảng 1%
các vụ án mà tòa nhận,
tòa đồng ý nghe vụ này
Ngày tranh luận đến, vô cùng hào hứng -
nhiều người xếp hàng bên ngoài,
những người còn đang đứng xếp hàng từ 2h30 sáng
để được vào trong tòa án.
2 tổ chức ung thư vú,
Hành động vì ung thư vú và ÉP BUỘC,
đã tổ chức cuộc biểu tình trước thềm tòa.
Chris và tôi ngồi yên tại hành lang,
những lúc trước khi anh ta sắp vào trong tranh luận
vụ quan trọng nhất trong sự nghiệp.
Rõ ràng tôi thấy lo lắng hơn anh ta.
Khi tôi bước vào tòa, tôi còn thấy hơi hoảng
và nhìn quanh vào một số gương mặt thân thiện:
từng khách hàng nữ
chia sẻ những câu chuyện cá nhân sâu sắc,
nhà di truyền học dành thời gian ngoài công việc bận bịu
để cống hiến hết mình cho cuộc chiến này
và đại diện từ danh sách hội thẩm khác nhau
của y học, hỗ trợ bệnh nhân,
những tổ chức môi trường và tôn giáo,
người trình lên tòa vụ án của bạn mình.
Trong phòng còn có 3 nhà lãnh đạo của dự án
bao gồm nhà khám phá DNA
James Watson,
người đã gửi bản tố tụng cho tòa án,
ông coi việc cấp bằng sáng chế gen "điên rồ".
(Cười)
Sự đa dạng của dân cư tiêu biểu trong phòng này
mỗi đóng góp giúp ngày này thành sự thật
chứng minh hùng hồn cho những gì bị đe dọa.
Chính cuộc tranh luận đã gây chú ý.
Chris tranh luận vô cùng sắc sảo.
Nhưng còn tôi,
điều hồi hộp nhất là xem cuộc chiến
vì DNA phân lập từ tòa án tối cao,
qua trao đổi sôi nổi và tương tự nhau,
rất giống với cách đội pháp lí từng làm
trong 7 năm qua.
Thẩm phán Kagan so sánh DNA cách li
với cây thuốc được lấy từ Amazon.
Thẩm phán Roberts nhận ra việc khắc gậy bóng chày từ cái cây.
Và một trong những khoảnh khắc ưa thích của tôi,
thẩm phán Sotomayor tuyên bố DNA cách li là "chỉ là thiên nhiên đang ngồi đây."
(Cười)
Chúng tôi thấy khá tự tin lúc rời khỏi tòa ngày đó,
nhưng tôi chưa từng mong đợi kết quả:
9:0.
"Một phần DNA diễn ra tự nhiên là sản phẩm tự nhiên,
không được cấp bằng hợp pháp vì nó bị cô lập.
Và hơn nữa,
Myriad không tạo ra thứ gì hết."
Trong 24 giờ quyết định,
5 phòng lab đã thông báo
họ sẽ bắt đầu yêu cầu test gen BRCA.
Vài người đã hứa test với giá rẻ hơn Myriad.
Vài người hứa cung cấp bài test chi tiết hơn
so với bài test bên Myriad.
Nhưng dĩ nhiên quyết định vượt quá tầm của Myriad.
Kết thúc thực tiễn 25 năm
cấp bằng sáng chế gen người ở Mĩ.
Điều này phân rõ ranh giới quan trọng trong cuộc cách mạng và khám phá sinh học.
Đảm bảo bệnh nhân như Abigail, Kathleen và Eileen
tiếp cận được bài test mà họ cần.
Một vài tuần sau khi tòa án đưa ra quyết định,
tôi nhận được gói hàng nhỏ trong hộp thư.
Là của Bob Cook-Deegan,
giáo sư trường đại học Duke,
và là người đầu tiên Chris và tôi đến thăm
khi bắt đầu cân nhắc có nên kiện vụ này không.
Tôi đã mở ra và thấy một thú nhồi bông nhỏ.
(Cười)
Chúng tôi đánh liều cho vụ kiện này.
Một phần dũng cảm giúp chúng tôi liều lĩnh
vì biết được chúng tôi đang làm chuyện đúng.
Toàn bộ quá trình mất gần 8 năm,
cũng có nhiều gian truân trắc trở.
Một phần cũng là nhờ có may mắn,
nhưng đây là cộng đồng mà chúng tôi gắn kết,
những mối liên kết chúng tôi đã tạo
chuyện vô cùng hiếm có.
Cảm ơn.
(Vỗ tay)