Cách đây 23 năm,
vào năm 19 tuổi,
Tôi đã bắn và giết chết một người.
Tôi là một thanh niên buôn bán ma túy
với tính khí nóng nảy
và một khẩu súng ngắn bán tự động.
Nhưng đó không phải là sự kết thúc của cuộc đời tôi.
Thực ra, nó là sự khởi đầu,
và 23 năm qua
là một câu chuyện về sự nhận biết,
hối lỗi và sự đền tội.
Nhưng điều đó không diễn ra theo cách
mà bạn tưởng tượng hay nghĩ ra.
Những điều này xảy ra trong đời tôi
một cách bất ngờ,
nhất là đối với tôi.
Các bạn thấy, như nhiều người trong các bạn,
lớn lên, tôi là một học sinh có tên trên bảng vàng,
một sinh viên lãnh học bổng,
mơ trở thành một bác sĩ.
Nhưng mọi việc đã đi sai hướng một cách bất ngờ
khi cha mẹ tôi chia tay
và cuối cùng li dị.
Các sự việc thực tế khá rõ ràng.
Ở tuổi 17,
tôi đã bị bắn 3 lần
khi đứng ngay ở góc khu nhà tôi ở Detroit.
Bạn của tôi vội đưa tôi vào bệnh viện.
Các bác sĩ đã lấy đạn ra,
băng bó cho tôi,
và trả tôi về đúng khu ở nơi tôi đã bị bắn.
Trong suốt cuộc thử thách này,
không một ai ôm tôi,
không ai khuyên răn tôi,
không ai nói với tôi rằng rồi tôi sẽ ổn.
Không ai nói với tôi rằng tôi sẽ sống trong sợ hãi,
rằng tôi sẽ trở thành một kẻ hoang tưởng,
hoặc tôi sẽ phản ứng quá mức bạo lực
với việc bị bắn.
Không ai nói với tôi rằng một ngày nào đó,
tôi sẽ trở thành kẻ nổ súng.
Mười bốn tháng sau đó,
lúc 2 giờ sáng,
tôi đã nổ súng
giết chết một người đàn ông.
Khi bước vào tù,
tôi cay đắng, giận giữ, bị tổn thương.
Tôi không muốn nhận trách nhiệm.
Tôi đổ lỗi cho mọi người, từ cha mẹ
cho đến chế độ.
Tôi bào chữa cho quyết định nổ súng của mình
bởi vì trong khu tôi sống,
thà là người nổ súng
còn hơn là người bị bắn.
Khi ngồi trong xà lim lạnh lẽo,
tôi cảm thấy bất lực,
không ai yêu thương và bị bỏ rơi.
Tôi cảm thấy như không có ai thèm quan tâm,
và tôi đã phản ứng
một cách thù địch với sự giam cầm.
Và tôi đã thấy mình đang ngày càng
dấn sâu hơn vào rắc rối.
Tôi đã mở cửa hàng chợ đen,
tôi cho vay nặng lãi,
tôi bán ma túy buôn lậu bất hợp pháp
vào trong tù.
Tôi thực tế đã trở nên cái mà quản giáo
Trại Cải tạo Michigan gọi là
"thằng khốn nạn nhất trong những thắng khốn".
Và vì những hành vi của mình,
tôi bị đưa vào khu biệt giam
trong 7 năm rưỡi
trong tổng thời gian chịu án phạt tù.
Giờ tôi hiểu rằng, biệt giam
là một trong những nơi bất nhân và dã man nhất
bạn có thể rơi vào,
nhưng ở đó tôi đã tìm thấy chính mình.
Ngày nọ, tôi đang đi tới đi lui trong xà lim,
thì một sĩ quan đến giao thư.
Tôi xem qua một vài bức
trước khi tôi xem bức
có nét chữ nguệch ngoạc của con trai mình.
Và mỗi khi nhận thư con trai,
nó giống như là một tia sáng
chiếu rọi vào nơi tăm tối nhất.
Trong ngày đặc biệt đó, tôi mở bức thư,
với những chữ vết hoa, nó viết,
"Mẹ nói với con tại sao bố vào tù:
giết người."
Nó viết tiếp, "Bố, đừng giết người.
Chúa Giêsu biết bố làm gì. Hãy cầu nguyện với Ngài."
Tôi lúc đó không mộ đạo,
bây giờ cũng không,
nhưng có cái gì đó thật sâu sắc
trong những lời của con trai tôi.
Chúng làm tôi phải xem lại những điều trong đời tôi
mà tôi không hề xét tới.
Đó là lần đầu tiên trong cuộc đời
tôi đã thật sự suy nghĩ về việc
con trai tôi sẽ xem tôi như là một kẻ giết người.
Tôi ngồi thụt vào giường
và tôi ngẫm nghĩ về một số điều đã từng đọc
ở Plato,
chỗ Scocrates phát biểu trong cuốn "Apology"
rằng sống không tự tra xét thì không đáng sống.
Ngay tại thời điểm đó sự biến chuyển bắt đầu.
Nhưng nó không đến dễ dàng.
Một trong những điều tôi nhận ra,
là một phần của sự biến đổi,
đó là có 4 điều chính yếu.
Điều thứ 1 là,
tôi có những người thầy tuyệt vời.
Các bạn đây chắc sẽ nghĩ rằng,
Sao tìm được một ông thầy lớn ở trong tù chứ?
Nhưng trong trường hợp của tôi,
một số người thầy của tôi
những người đang chấp hành án chung thân
là trong những người tuyệt vời nhất đã đến trong đời tôi,
họ buộc tôi nhìn lại đời mình một cách chân thành,
và họ buộc tôi thử thách chính mình
về những quyết định của mình.
Điều thứ 2 là văn chương.
Trước khi vào tù,
tôi không biết rằng có nhiều những
thi sĩ, tác giả và triết gia da màu xuất sắc,
sau đó tôi có một cơ hội tuyệt vời
bắt gặp cuốn tự truyện của Malcolm X,
và nó phá vỡ mọi khuôn mẫu của tôi về chính mình.
Điều thứ 3 là gia đình.
Trong suốt 19 năm, cha tôi luôn ở bên tôi
với một niềm tin mãnh liệt,
bởi vì ông tin rằng tôi có những thứ để
thay đổi hoàn toàn cuộc sống của mình.
Tôi cũng đã gặp một người phụ nữ tuyệt vời
người hiện giờ là mẹ của đứa con trai 2 tuổi của tôi Sekou,
và cô ta dạy tôi biết cách yêu thương bản thân
theo cách lành mạnh.
Điều cuối cùng là viết lách.
Khi tôi nhận lá thư đó từ con trai tôi,
tôi đã bắt đầu ghi lại hồi tưởng
về những vệc tôi đã trải qua trong thời thơ ấu
và trong tù,
và những gì tôi làm đã mở tâm trí tôi ra với ý nghĩ
về sự đền tội.
Lúc mới ngồi tù, tôi có nhận được
một bức thư từ một người thân của nạn nhân của tôi,
trong bức thư đó,
bà ta nói là bà ta tha thứ cho tôi,
bởi vì bà nhận thấy tôi chỉ là một đứa trẻ
bị lạm dụng
và đã phải chịu nhiều đau khổ
đã ra các quyết định nông nổi.
Đó là lần đầu tiên trong cuộc đời
tôi tự mở lòng ra để tha thứ chính mình.
Một điều đã xảy ra
sau những trải nghiệm đó là
tôi nghĩ về những người khác đã bị bỏ tù
ngay sát bên tôi,
và mong muốn được chia sẻ cảm xúc với họ.
Và như thế tôi bắt đầu nói chuyện với họ về
các trải nghiệm của họ,
và tôi đau đớn nhận ra
phần lớn họ đều bị lạm dụng giống nhau,
Đa số họ muốn được giúp đỡ và muốn thay đổi cuộc sống,
nhưng thật không may hệ thống
hiện giam cầm 2.5 triệu người trong tù
được thiết kế như một cái kho
trái ngược với phục hồi và thay đổi.
Tôi đã tự hứa với mình
rằng nếu tôi được ra tù
tôi sẽ làm mọi việc trong khả năng của mình
để giúp thay đổi điều đó.
Năm 2010, tôi bước ra khỏi tù
lần đầu tiên sau 2 thập kỉ.
Hãy thử tưởng tượng nhé, nếu bạn vui lòng,
nhân vật Fred Flintstone bước vào một tập
của bộ phim hoạt hình "The Jetsons."
Nó khá giống cuộc đời tôi.
Lần đầu tiên, tôi được biết đến Internet,
mạng xã hội,
chiếc xe biết nói như KITT trong "Knight Rider."
Nhưng điều làm tôi mê nhất
là công nghệ điện thoại.
Khi tôi vào tù,
cái điện thoại di động bự cỡ này
cần đến 2 người khiêng.
Thử tưởng tượng lần đầu tiên tôi cầm
cái Blackberry nhỏ nhắn
và bắt đầu học nhắn tin.
Nhưng vấn đề là, mọi người quanh tôi,
họ không nhận ra tôi không có khái niệm nào
về những từ viết tắt
như là LOL, OMG, LMAO,
đến một ngày tôi có một cuộc trò chuyện
với một người bạn bằng tin nhắn,
tôi nhờ anh ta một số việc, anh ta trả lời, "K."
Và tôi hỏi, "K là gì?"
Và anh ta nhắn vầy, "K is okay."
Trong đâu tôi lúc đó, tôi nghĩ,
"Có chuyện gì không ổn với K vậy?"
Và tôi đã nhắn một dấu hỏi.
Và anh ta trả lời, "K = okay."
Và tôi nhắn lại, "FU." ( Cười)
Sau đó anh ta nhắn lại, và hỏi tôi
sao tôi lại chửi anh ta.
Và tôi nhắn, "LOL FU,"
tôi cuối cùng cũng nắm được.
(Cười)
3 năm trôi rất nhanh,
tôi làm việc khá tốt.
Tôi có một học bổng tại MIT Media Lab,
tôi làm cho một công ty tuyệt vời là BMe,
tôi dạy tại đại học Mechigan,
nhưng đó là một sự đấu tranh
bởi vì tôi nhận ra rằng có nhiều
đàn ông và phụ nữ khi về nhà
không được hưởng những cơ hội đó.
Tôi đã được ơn làm việc với môt vài
đàn ông và phụ nữ tuyệt vời,
giúp những người khác tái hòa nhập xã hội,
một trong số họ là bạn tôi Calvin Evans.
Anh bị giam 24 năm cho một tội anh không phạm.
Anh ta 45 tuổi, hiện ghi danh vào một trường đại học.
Một trong những điều mà chúng tôi nói đến
là 3 điều mà tôi thấy quan trọng
trong sự biến đổi cá nhân của mình,
điều đầu tiên là sự thừa nhận.
Tôi phải nhận đã làm tổn thương người khác.
Tôi cũng phải thừa nhận rằng tôi cũng đau khổ.
Điều thứ 2 là việc xin lỗi.
Tôi đã phải xin lỗi người mà tôi làm tổn thương.
Thậm chí không dám mong rằng họ chấp nhận lời xin lỗi đó,
điều đó rất quan trọng vì đó là điều đúng đắn.
Nhưng tôi cũng phải xin lỗi chính mình.
Điều thứ 3 là chuộc lỗi.
Đối với tôi, việc chuộc lỗi nghĩa là
trở lại với cộng đồng của tôi
làm việc với các bạn trẻ đang gặp nguy hiểm
những người đang trên cùng con đường,
nhưng cũng đang trở nên ủng hộ tôi.
Qua kinh nghiệm của tôi trong tù,
một điều tôi khám phá ra là:
phần lớn những người đàn ông và phụ nữ
bị giam giữ này đều có thể cứu chữa được,
và thực tế là,
90% những người đàn ông và phụ nữ bị đi tù
sẽ một lúc nào đó quay trở lại với cộng đồng,
và chúng ta có vai trò định hướng họ là loại người nào
khi quay trở lại với cộng đồng chúng ta.
Ước nguyện của tôi hiện nay
là chúng ta sẽ nhận lấy
cách tiếp cận đồng cảm hơn
làm sao để giải quyết việc bỏ tù hàng loạt,
để chấm dứt lối nghĩ
nhốt-chúng-lại -quẳng-chìa-khóa-đi,
vì điều đó được chứng minh là không hiệu quả.
Hành trình của tôi là hành trình độc đáo,
không nhất thiết phải theo cách đó.
Bất cứ ai cũng có thể biến đổi
nếu ta tạo điều kiện cho nó xảy ra.
Những gì tôi đề nghị hôm nay
là các bạn hãy hình dung
một thế giới mọi đàn ông và phụ nữ
không còn khư khư ôm lấy quá khứ,
nơi những lầm lỗi và thiếu sót
không định nghĩa con người trong suốt cuộc đời.
Cùng nhau, chúng ta có thể tạo ra được thực tế đó,
và tôi hy vọng các bạn cũng có thể làm được.
Xin cám ơn.
(Vỗ tay)