Đích đến trong tầm mắt và bạn cố tăng tốc.
Khi chân bạn bắt đầu tăng tốc, bạn hít thở sâu hơn,
tim bạn đập nhanh hơn, và mồ hôi túa ra trên da.
Vậy mồ hôi hình thành như thế nào
và mục đích thật sự của nó là gì?
Có hàng loạt trường hợp khiến ta đổ mồ hôi:
ăn đồ ăn cay,
khi lo lắng,
và khi đổ bệnh.
Nhưng đổ mồ hôi khi tập thể dục có lẽ là thường thấy nhất.
Trong trường hợp này, nó xảy ra như một sự phản ứng với thay đổi
diễn ra sâu trong tế bào.
Khi bạn tăng tốc, cơ bắp bạn hoạt động mạnh hơn,
nhu cầu sử dụng năng lượng cũng tăng lên.
Quá trình có tên là Hô hấp Hiếu khí
phân giải đường và oxi để tạo ra ATP,
đơn vị năng lượng của tế bào.
Phần lớn quá trình này diễn ra trong ti thể.
Bạn hoạt động càng nhiều,
ti thể càng phải hoạt động nhiều để cung cấp năng lượng cho cơ thể.
Tuy nhiên, quá trình này có một nhược điểm.
Khi tế bào giải phóng ATP, chúng sản sinh ra nhiệt.
Lượng nhiệt này sẽ kích hoạt những cảm biến thân nhiệt trên khắp cơ thể
Những thụ quan này sẽ đo phần nhiệt thừa thoát ra từ tế bào cơ bắp
và truyền thông tin tới vùng dưới đồi,
nơi điều khiển thân nhiệt.
Vùng dưới đồi đáp lại
bằng cách gửi tín hiệu thông qua hệ thần kinh giao cảm
tới các tuyến mồ hôi dưới da.
Các tuyến này phân bổ khắp cơ thể
với số lượng lớn tập trung tại lòng bàn tay,
lòng bàn chân, và trên đầu.
Khi một tuyến mồ hôi nhận được tín hiệu,
chất lỏng bao quanh tế bào
chứa một lượng lớn Natri và Clorua.
Tế bào sẽ bơm những i-ông này vào một ống rỗng
chạy xuyên suốt tuyến mồ hôi.
Sau đó, vì nồng độ muối bên trong ống cao hơn bên ngoài,
nước sẽ chảy vào ống, theo hiện tượng thẩm thấu.
Và tại phần chứa dịch nằm cuối ống dẫn,
áp lực nước sẽ đẩy nước lên vào phần thẳng dài của ống dẫn.
Trước khi mồ hôi trào ra da,
các tế bào cạnh ống dẫn sẽ hấp thụ lại muối nhiều nhất có thể
để quá trình này có thể tiếp diễn.
Phần nước trong mồ hôi hấp thụ lượng nhiệt cơ thể
sau đó, bay hơi khi ra đến bề mặt da,
giúp hạ thân nhiệt.
Quá trình này có tên là làm mát bằng hơi,
là một tiến hóa quan trọng từ tổ tiên của chúng ta.
Tác dụng tỏa nhiệt không chỉ có ích khi tập thể dục.
Chúng ta cũng đổ mồ hôi trong nhiều trường hợp khác.
Ăn đồ cay khiến một số người đổ mồ hôi đầm đìa.
Điều này xảy ra do chất cay tác động tới chính phản ứng thần kinh trong não
kích hoạt những thụ quan cảm nhiệt, thường chỉ phản ứng với sự tăng nhiệt độ.
Đổ mồ hôi cũng là một phần của phản ứng "chống trả hay bỏ chạy"
khi ta ở trong những tình huống căng thẳng, như ngỏ lời hẹn
hay đi phỏng vấn xin việc.
Lí do là vì chất adrenaline kích thích hoạt động cơ bắp
khiến mạch máu giãn rộng,
hai phản ứng khiến tăng nhiệt và kích hoạt phản ứng đổ mồ hôi.
Chúng ta cũng đổ mồ hôi khi bị bệnh.
Khi sốt, chúng ta đổ mồ hôi vì sự viêm nhiễm
kích thích vùng dưới đồi tăng hoạt động cơ bắp,
giúp tăng sản sinh năng lượng cũng như nhiệt lượng.
Điều này làm tăng thân nhiệt,
một cơ chế tự vệ khiến vi khuẩn khó hoạt động hơn trong cơ thể.
Giống như việc chạy, đổ mồ hôi giúp bạn giải phóng lượng nhiệt đó.
Khi cơn sốt qua hay khi chiến thắng cuộc đua,
những thụ quan cảm nhiệt cảm nhận được sự giảm nhiệt
và vùng dưới đồi sẽ dừng việc đổ mồ hôi.
Trong vài trường hợp, như sau cuộc chạy
vùng dưới đồi cũng gửi tín hiệu tới cơ thể
rằng bạn cần nạp lại lượng nước đã tiêu thụ.
Vậy khi ráng sức về đích vào lần sau,
bạn có thể coi mồ hôi như máy tiếp sức của cơ thể,
giúp bạn hoàn thành quãng đường còn lại.