Fosil yakıtların olmadığı bir toplum
nasıl mümkün olabilir?
Bu oldukça karmaşık bir soru.
Bence gelişmekte olan ülkeler bu geçişte öncülük edebilir.
Bunun çelişkili bir ifade olduğunun farkındayım,
ama, aslına bakarsanız fosil yakıtların gelişimimizin
merkezinde kalmasına müsaade edersek
bu, ülkelerimizdeki birçok şeyi tehlikeye atmak demektir.
Bunu başka şekillerde yapabiliriz.
Artık gerçekten bir ülkenin gelişmek ve
çevreyi korumak, yenilenebilir enerji, yaşam kalitesi gibi şeyler arasında
seçim yapmak zorunda olduğu efsanesini
çürütmenin vakti geldi.
Ben gelişmekte olan bir ülkeden, Kosta Rika'dan geliyorum.
Nüfusumuz neredeyse beş milyon
ve Amerika kıtasının tam ortasında yer alıyoruz,
bu yüzden nerede yaşadığımızı hatırlamak çok kolay.
Elektriğimizin yaklaşık yüzde 100'ü,
beş yenilenebilir enerji kaynağından
sağlanıyor.
(Alkış)
Hidrolik, jeotermal,
rüzgâr, güneş, biyokütle enerjileri.
Geçtiğimiz yıl,
tam 299 gün
elektriğimizi üretmek için
hiçbir fosil yakıt kullanmadığımızı biliyor muydunuz?
Bu harika bir başarı,
fakat içinde bir paradoks gizli:
Enerji tüketimimizin
yaklaşık yüzde 70'inin petrol olduğu.
Peki neden?
Çoğu ülkede olduğu gibi
tamamen fosil yakıtlara bağımlı
ulaşım sistemimiz yüzünden.
Öyleyse enerji dönüşümünü bir maraton olarak düşünürsek,
mesele, nasıl son noktaya geleceğimiz ve ekonominin geri kalanını nasıl
karbondan bağımsız hâle getireceğimiz oluyor.
Biz başaramazsak başka birinin başardığını görmek de
olası gibi görünmüyor.
Bu yüzden size Kosta Rika'dan bahsetmek istiyorum,
çünkü fosil yakıtsız kalkınmaya öncülük edecek
fevkalade bir aday olduğumuza inanıyorum.
Muhtemelen Kosta Rika hakkında bildiğiniz tek şey,
bir ordumuzun olmadığıdır.
Bu yüzden sizi 1948'e götüreceğim.
Tam da bu yılda, ülke bir iç savaştan çıkıyordu.
Binlerce Kosta Rikalı hayatını kaybetmiş
ve aileler bölük pörçük olmuştu.
Fakat şaşırtıcı bir fikir akıllarımızı ve gönüllerimizi çelmişti:
Ülkemizi baştan kuracaktık
ve bu ikinci cumhuriyetimizin ordusu olmayacaktı.
Bu yüzden orduyu feshettik.
O zamanın devlet başkanı,
José Figueres,
bir askeri üssün duvarlarını yıkarak etkili bir yol buldu.
Sonraki yıl, yani 1949'da,
bu kararı yeni anayasada kalıcı hâle getirdik.
İşte bu yüzden size yetmiş yıl sonra bugün bu hikâyeyi anlatıyorum.
Çok memnunum.
Ben doğmadan bu kararı verdikleri için çok memnunum,
çünkü bu benim ve milyonlarca insanın
oldukça istikrarlı bir ülkede yaşamasını mümkün kıldı.
Bunun şansımızın yaver gittiğinden olduğunu düşünebilirsiniz,
ama öyle değildi.
Kasıtlı olarak verilen bir takım kararlar vardı.
1940'larda Kosta Rikalılara ücretsiz eğitim ve sağlık hizmetleri sağlandı.
Bunlara sosyal garantiler derdik.
Orduyu ortadan kaldırarak,
orduya yapılan harcamaları sosyal masraflar için kullanabilir hâle geldik.
Bu durum istikrarı sağladı.
50'lerde --
(Alkış)
50'lerde, su gücüne yatırım yapmaya başladık.
Bu da bizi elektrik üretmek için
fosil yakıtlar kullanma tuzağına düşmekten kurtardı.
Dünya da zaten günümüzde bununla savaş veriyor.
70'lerde, ulusal parklara yatırım yaptık.
Bu da bizi özellikle gelişmekte olan
ülkelerde gördüğümüz ve hatalı olduğunu düşündüğüm
"her ne pahasına olursa olsun büyüme" fikrinden uzak tuttu.
90'larda, ekosisteme yönelik hizmetlere bütçe ayırmakta öncülük ettik.
Bu da orman kaybını azaltmamıza yardım etti ve günümüzde
gelişimin önemli bir anahtarı olan ekoturizmi yeniden canlandırdı.
Yani çevre korumasına yatırım yapmak
ekonomimize zarar vermedi.
Tam aksine fayda sağladı.
Bu, biz kusursusuz demek değil.
Çelişkilerimiz yok demek değil.
Demek istediğim bu değil.
Demek istediğim, kendi kararlarımızı vererek
gelişim problemleriyle mücadele etmede direnç gösterebildik.
Ayrıca, bizimki gibi bir ülkeye bakarsak
nasıl ölçtüğünüze bağlı olarak
kişi başına düşen GSMH 11.000 dolar civarındadır.
Fakat Sosyal Gelişme İndeksi'ne göre
GSMH'yi sosyal ilerlemeye dönüştürme konusunda
çok uç bir örneğiz.
Orduyu feshetmek,
doğaya ve insanlara yatırım yapmak
çok güçlü bir şeyi de ortaya çıkardı.
Büyük fikirleri olan
küçük bir ülkenin hikâyesini yarattı.
O hikâyenin içinde büyümek de oldukça güç vericiydi.
Asıl mesele,
bu nesil için bir sonraki büyük fikrin ne olduğudur.
Ben sıradaki fikrin
bu neslin tamamen fosil yakıtlardan kurtulması olduğuna inanıyorum.
Aynı ordudan kurtulduğumuz gibi.
Fosil yakıtlar iklim değişikliğine yol açıyor.
Bunu hepimiz biliyoruz.
İklim değişikliğinin etkilerine karşı ne kadar korunmasız olduğumuzu da biliyoruz.
Öyleyse gelişmekte olan bir ülke olarak
insanlara zararlı olan fosil yakıtları kullanmadan gelişebilmek
bizim için en iyi yoldur.
Çünkü
ulaşım için elektrik kullanabiliyorsak eğer
neden petrol ithal etmeye
devam edelim?
Hatırlarsanız
bu ülkede elektrik
ırmaklarımızdaki sudan,
yanardağlardaki ısıdan
rüzgâr türbinlerinden, güneş panellerinden
biyoatıklardan geliyor.
Fosil yakıtları ortadan kaldırmak ulaşım sistemimize müdahale etmek demek
ki böylece arabalarımızı, otobüslerimizi ve trenlerimizi kirli enerji yerine
elektrikle çalıştırabilelim.
Şunu da söyleyeyim:
Ulaşım biz Kosta Rikalılar için çok önemli bir konu hâline geldi,
çünkü mevcut model artık işlevsiz hâle geldi.
İnsanlara zarar veriyor,
şirketlere zarar veriyor
ve sağlığımıza zarar veriyor.
Çünkü politikalar ve altyapı işe yaramaz hâle geldiğinde,
bu her gün olan bir şey hâline geliyor.
Sabahları iki saat,
akşamları iki saat.
Bunu neden normal bir şeymiş gibi kabul etmek zorunda olalım?
Her gün vaktimizi böyle boşa harcamak zorunda olmak
insanın zoruna gidiyor.
Trafiğin aşırı yoğun olduğu
ülkelerle kıyaslandığında,
bu yol aslında oldukça iyi.
Kosta Rikalılar buna "presa" der.
Presa "hapsedilmiş" demek.
Aslında normalde mutlu olan bir ülkenin insanları
şiddete başvurmaya başlıyor.
Şu anda olan bu.
Yani tehlikede olan çok şey var.
Tabii bu işin güzel yanı şu ki,
temiz ulaşımdan
ve alternatif ulaşımdan bahsederken
uzaklarda ütopik bir yerden bahsetmiyoruz.
Günümüzde zaten olan elektrik gücüyle ulaşımdan bahsediyoruz.
2022'ye kadar elektrikli arabalar ve normal arabaların
aynı fiyatta olması bekleniyor.
Şimdiden elektrikli otobüsleri deneyen şehirler var.
Bu havalı şeyler
hem para tasarrufu yapıyor,
hem de kirliliği azaltıyor.
Yani eğer petrol bazlı ulaşımdan kurtulmak istersek, kurtulabiliriz,
çünkü eskiden elimizde olmayan seçeneklerimiz var.
Bu çok heyecan verici.
Ama tabii ki,
bu fikir bazılarını çok rahatsız ediyor.
Bu kişiler gelip size dünyanın petrole mahkûm olduğunu,
Kosta Rika'nın da bundan farklı olmadığını söyleyecekler.
Size söylecekleri bu.
Bunun cevabı nedir biliyor musunuz?
1948'de, "Dünya ordulara mahkûmdur,
o yüzden ordumuzu koruyalım" demedik.
Cesurca bir seçim yaptık
ve o seçim çok şeyi değiştirdi.
İşte bu neslin de aynı şekilde cesur olma
ve fosil yakıtları ortadan kaldırma vakti.
Bunu neden yapmamız gerektiğine dair üç neden sunacağım.
Birincisi,
mevcut ulaşım modelimiz ve kentselleşmemiz işlevsiz hâlde.
Kentlerin ve ulaşımın geleceğini baştan tanımlamak için en uygun zaman şimdi.
Arabalar için inşa edilmiş şehirler istemiyoruz.
İnsanlar için yapılmış şehirler istiyoruz.
Yürüyebileceğimiz ve bisiklet kullanabileceğimiz yerler.
Toplu taşıma istiyoruz.
Hem de çokça.
Temiz ve onur verici bir toplu taşıma.
Çünkü eğer sokaklara normal arabaları salıvermeye devam edersek,
şehirlerimiz katlanılamaz hâle gelecek.
İkincisi, değişmemiz şart.
Ancak, kademeli değişimler yeterli olmaz.
Radikal değişiklikler lazım.
Benim ülkemde kademeli yapılan bazı projeler var.
Bunlara en çok sevinen de benim.
Ama kendimizi kandırmayalım.
Biz burada bir yandan daha çok araba, daha çok yol, daha çok petrol anlayışıyla
aynı tür altyapılara yatırım yapmaya devam edip
bir yandan da bir iki tane çok güzel elektrikli arabadan bahsetmiyoruz
ya da birkaç elektrikli otobüsten.
Petrolden tamamen bağımsız olmaktan bahsediyoruz.
O noktaya da kademeli olarak gelemeyiz.
Üçüncüsü ki bunu zaten biliyorsunuz,
dünyanın bir yerlerden ilham almaya ihtiyacı var.
Özellikle gelişmekte olan ülkelerde
karmaşık problemlerin halledildiğini gösteren
başarı hikâyeleri duymak istiyor.
Bu yüzden ben Kosta Rika'nın bu ilhamı vereceğine inanıyorum.
Aynı geçen sene elektriğimizi üretmek için
günlerce hiç fosil yakıt kullanmadığımızı
açıkladığımızda yaptığımız gibi.
Bu haber dünyaya yayıldı.
Ayrıca, Kosta Rikalı bir kadın olan Christiana Figueres'in,
Paris İklim Anlaşması görüşmelerinde belirleyici bir rol oynaması da
beni çok gururlandırdı.
O yüzden, bu mirası korumalı ve örnek olmalıyız.
Sonraki adım nedir?
İnsanlar.
İnsanların bunu sahiplenmesini nasıl sağlarız?
İnsanları fosil yakıtlar olmadan
bir toplum oluşturmanın mümkün olduğuna
nasıl inandırırız?
Dikkatle yapılması gereken çok şey var.
Bu yüzden biz 2014'te Costa Rica Limpia'yı kurduk.
"Limpia" temiz demek.
Çünkü vatandaşlarımızı güçlendirmek ve onlara ilham olmak istiyoruz.
Eğer vatandaşlar dâhil olmazsa
temiz ulaşım kararları sonu gelmeyen tartışmalarla
ve farklı birçok çıkara yönelik lobi faaliyetleriyle
çıkmaza girecektir.
Yenilenebilir enerji kaynaklarından beslenen bir ülke olmak
bizim hikâyemizin zaten bir parçası.
Bunu kimsenin elimizden almasına müsaade etmemeliyiz.
Geçen sene, ülkemizdeki yedi ilden insanları iklim değişikliğinin
onlar için önemli olan yönlerini konuşmaları için bir araya getirdik.
Bu sene de başka bir grup
Kosta Rikalıyı yenilenebilir enerjiyi
konuşmaları için bir araya getirdik.
Aslına bakarsanız,
bu insanlar yenilenebilir enerji,
temiz ulaşım ve temiz hava dışında her konuda
farklı fikirlere sahipler.
Ama bu onları bir araya getirdi.
Katılımda esas olan, insanların kendilerinin
küçük olduğunu düşünmemelerini sağlamaktır.
İnsanlar güçsüz hissediyor
ve seslerinin duyulmamasından bıkmışlar.
Bizim yaptıklarımız somut şeyler.
Vatandaşların da birer rolü olduğunu ve bu rolleri birlikte yerine
getirebileceklerini göstermek için teknik meseleleri halk diline çeviriyoruz.
İlk defa, temiz ulaşımla ilgili verilen sözlerin
takibini yapıyoruz.
Siyasiler sözlerini tutmak zorunda olduklarını biliyorlar
ama asıl yıkıcı hamle bir araya geldiğimizde ortaya çıkacak --
vatandaşlar, şirketler,
elektrikli ulaşımı normal hâle getirecek olan
toplu taşımanın şampiyonları,
özellikle de gelişmekte olan ülkelerde.
Bir sonraki seçim dönemine kadar
her adayın fosil yakıtların kaldırılması konusundaki tavrını
ortaya koyacağına inanıyorum.
Çünkü bu sorunun politikamızın temel sorunlarından olması gerekiyor.
Ve sizi temin ederim, bu konu iklim politikası
veya çevre politikası meselesi değil.
Bu konu istediğimiz ülke,
sahip olduğumuz şehirler,
sahip olmak istediğimiz şehirler
ve bu seçimi kimin yaptığıyla ilgili.
Çünkü nihayetinde göstermemiz gereken
yenilenebilir enerjiyle sağlanan gelişmenin
insanlar için iyi olduğu,
bugün hayatta olan ve özellikle de
henüz doğmamış Kosta Rikalılar için iyi olduğudur.
Bu bizim Ulusal Müze'miz.
Ne kadar da huzur verici!
Önünde durduğunuz zaman,
bunların 40'ların sonlarında askeri kışlalar olduğuna
inanmak zor.
Biz burada ordusuz bir hayat başlattık.
Bir gün yine burada fosil yakıtları
kaldırdığımızı da ilan edeceğiz
ve yine tarihe geçeceğiz.
Teşekkürler.
(Alkışlar)