Từ Thức ăn đến Não
Sẽ như thế nào nếu ta hút hết chất lỏng trong não ra ngoài
và xem xét thành phần dinh dưỡng của nó?
Khi đó, phần lớn khối lượng của não là chất béo,
còn được gọi là lipid.
Phần còn lại là các protein và axit amin,
các chất dinh dưỡng vi lượng và đường glucose.
Bộ não, đương nhiên, không chỉ chứa thành phần dinh dưỡng
mà mỗi thành phần lại có ảnh hưởng nhất định lên chức năng,
sự phát triển,
tâm trạng,
và năng lượng.
Vì vậy, cơn buồn ngủ sau bữa trưa
và sự thao thức buổi tối
rất có thể đơn giản là ảnh hưởng của thức ăn lên não.
Trong số những chất béo trong não, ngôi sao chính là omega 3 và 6.
Đây là những axit béo quan trọng,
có thể làm giảm sự thoái hóa của não,
và chỉ có thể được hấp thu qua đường ăn uống.
Vì vậy, ăn nhiều thực phẩm giàu omega như quả hạch,
các loại hạt và các loại cá giàu axit béo
là yếu tố tiên quyết trong việc tạo ra và duy trì màng tế bào.
Nếu như omega là chất béo tốt cho não,
sự tiêu thụ trong thời gian dài những chất béo khác
như chất béo chuyển hóa và chất béo bão hòa
có thể làm tổn thương não.
Trong khi đó, các protein và axit amin,
nguồn dinh dưỡng quan trọng cho sự phát triển,
điều khiển cách ta cảm nhận và biểu hiện.
Axit amin chứa tiền chất dẫn truyền thần kinh,
là chất hóa học mang tín hiệu giữa các nơron,
ảnh hưởng đến những thứ như tâm trạng, giấc ngủ,
sự chú tâm và cân nặng.
Một trong những lý do khiến ta thấy bình yên
sau khi xơi một đĩa mỳ ý lớn
và thêm tỉnh táo sau một bữa ăn giàu protein.
Mối liên kết phức tạp giữa các hợp chất trong thức ăn
có thể kích thích tế bào não sản sinh ra các chất điều hòa tâm trạng
như norepinephrine, dopamine,
và serotonin.
Thế nhưng, rất khó để vào được các tế bào não
và các axit amin phải tranh giành nhau.
Chế độ ăn đa dạng giúp giữ cân bằng
giữa liên kết của các chất tín hiệu của não,
và giữ cho tâm trạng ổn định.
Giống như các cơ quan khác trong cơ thể,
não cũng tận dụng dinh dưỡng từ các chất dinh dưỡng vi lượng.
Chất chống oxi hóa trong trái cây và rau quả
gia tăng sức mạnh cho não chống lại sự phá hủy của các gốc tự do,
giúp não hoạt động hiệu quả trong một thời gian dài.
Thiếu các chất dinh dưỡng vi lượng quan trọng
như vitamin B6,
B12,
axit folic,
não chúng ta sẽ rất dễ mắc các bệnh về não và sa sút trí tuệ.
Những nguyên tố khoáng như sắt,
đồng,
kẽm,
và natri
cũng rất quan trọng đối với sức khỏe não và sự phát triển nhận thức .
Để biến đổi và tổng hợp một cách hiệu quả
những chất dinh dưỡng quý giá này, não rất cần năng lượng.
Dù chỉ chiếm 2% khối lượng cơ thể,
não lại sử dụng đến 20% lượng năng lượng.
Phần lớn nguồn năng lượng này đến từ các cacbohydrat
mà cơ thể chúng ta tiêu hóa từ glucose, hay đường huyết.
Các thùy trán rất nhạy cảm với glucose, nên
chỉ một thay đổi chức năng trí tuệ nhỏ cũng đủ là một trong những tín hiệu
của việc thiếu chất dinh dưỡng.
Cứ xem như ta tiêu hóa glucose thường xuyên,
vậy thì, từng loại cacbohydrat ảnh hưởng như thế nào đến não chúng ta?
Cacbohydrat đến từ 3 dạng:
tinh bột,
đường
và chất xơ.
Trong hầu hết các chú thích dinh dưỡng,
người ta gộp chung thành tổng lượng cacbohydrat
nhưng thật ra, tỉ lệ giữa đường, chất xơ với tổng lượng
mới là cái ảnh hưởng đến cơ thể và não bộ.
Thực phẩm có chỉ số đường huyết cao như bánh mì trắng,
dẫn đến sự giải phóng nhanh glucose vào máu
gây hạ đường huyết.
Đường huyết hạ khiến khả năng tập trung và tâm trạng của ta đi xuống theo.
Mặt khác, yến mạch, thóc và các loại đậu giải phóng glucose chậm hơn,
nên có thể giữ khả năng tập trung ở mức ổn định.
Để duy trì hoạt động của não,
việc lựa chọn chế độ ăn giàu dinh dưỡng là yếu tố quan trọng.
Những thứ bạn cắn, nhai và tiêu hóa,
đều có tác động trực tiếp và lâu dài
lên bộ phận quan trọng bậc nhất này trong cơ thể bạn.