Xin chúc mừng!
Bạn vừa mới trúng số đấy!
Có điều là giải thưởng không phải tiền, hay một chuyến du lịch sang trọng.
Mà là một vị trí trong hội đồng lập pháp quốc gia.
Bạn cũng không phải người "trúng số" duy nhất.
Các nhà lập pháp khác, đồng nghiệp của bạn đều được lựa chọn theo cách này cả đấy!
Bạn hẳn là ngạc nhiên với cách điều hành chính phủ này,
chứ đừng nói tới dân chủ.
Bởi bầu cử là hình ảnh thu nhỏ của dân chủ mà, phải không?
Tuy nhiên, người Athens cổ đại, người tạo ra khái niệm này, lại nghĩ khác
Thực chất, bầu cử chỉ đóng vai trò rất nhỏ trong nền dân chủ Athens,
hầu hết quan chức được chọn ngẫu nhiên từ một nhóm công dân tình nguyện.
Khác với nền dân chủ đại diện ngày nay,
nơi mà cử tri bầu ra các quan chức thay mặt họ làm luật và ra quyết định,
Athens thời thế kỷ V trước công nguyên có nền dân chủ trực tiếp,
khuyến khích sự tham dự của mọi tầng lớp
nhờ vào nguyên tắc "ho boulomenos", hay "bất cứ ai muốn tham gia đều được."
Điều này có nghĩa là bất kỳ ai trong 30.000 công dân hợp pháp của Athens
đều có thể tham gia "ecclesia"
tức Đại hội Công dân, được nhóm họp mỗi tháng vài lần.
Về nguyên tắc, bất kỳ ai trong 6000 người có mặt và tham dự mỗi phiên họp
đều có quyền diễn thuyết trước công chúng
đề xuất một đạo luật,
hoặc công khai một vụ kiện tụng.
Tất nhiên, một đám đông 6000 người cùng nói một lúc
sẽ chẳng thể là một chính quyền hiệu quả.
Vì thế, chính quyền Athen còn dựa vào một hội đồng quản lý gồm 500 thành viên
gọi là Boule (Hội đồng 500)
để thiết lập chương trình nghị sự và đánh giá các đề xuất,
cùng hàng trăm bồi thẩm đoàn và quan tòa, những người giải quyết các vấn đề pháp lý.
Thay vì được bầu hay bổ nhiệm,
những quan chức này được chọn bằng các lá phiếu ngẫu nhiên.
Quá trình lựa chọn ngẫu nhiên này gọi là rút thăm.
Những vị trí duy nhất được bầu cử
là những vị trí đòi hỏi kinh nghiệm,
chẳng hạn như tướng lĩnh.
Nhưng đây được xem là Hội đồng Quý tộc, với ý nghĩa cai trị bởi người giỏi nhất,
trái ngược với dân chủ, nghĩa là cai trị bởi số đông.
Vậy, hệ thống này hình thành như thế nào?
Dân chủ nổi lên ở Athens sau thời kỳ dài căng thẳng chính trị và xã hội
đánh dấu bởi xung đột giữa các quý tộc.
Các quyền vốn chỉ thuộc về quý tộc,
chẳng hạn như quyền phát ngôn trước hội đồng hay quyền bầu cử,
đã được mở rộng ra cho dân thường.
Và việc dân thường được thực hiện các quyền này
dần trở thành tâm điểm của hệ tư tưởng dân chủ Athens.
Thay vì là một đặc quyền,
tham gia vào các vấn đề dân sự là nhiệm vụ của mọi công dân,
việc rút thăm và các quy định nghiêm ngặtđã ngăn chặn
tầng lớp thống trị hay các đảng cầm quyền kéo bè kết phái.
Nhưng so với các tiêu chuẩn của thế kỷ XXI,
nền dân chủ Athens đã loại bỏ rất nhiều người.
Phụ nữ, nô lệ và người ngoại quốc không có quyền công dân đầy đủ,
và khi lọc ra những người chưa đủ tuổi thực hiện nghĩa vụ,
thì nhóm công dân hợp pháp chỉ còn khoảng 10-20% dân số Athens.
Một số nhà triết học cổ đại, bao gồm cả Plato,
phê phán hình thức dân chủ này là hỗn loạn và điều hành bởi những kẻ ngốc.
Nhưng từ này vẫn có sức hấp dẫn tích cực
khiến nhiều chế độ chính trị sử dụng.
Cũng có người chất vấn luận điểm của Plato về "trí tuệ của đám đông."
Rất nhiều nền dân chủ hiện đại đã hóa giải mâu thuẫn này
bằng cách để nhân dân bầu ra những người mà họ cho rằng đạt chuẩn
để thực thi pháp luật thay mặt họ.
Cách này cũng nảy sinh nhiều vấn đề,
bao gồm ảnh hưởng của sự giàu có,
và sự xuất hiện các chính trị gia chuyên nghiệp
có lợi ích khác biệt so với cử tri của họ.
Liệu bầu cử bằng rút thăm có tạo nên một chính quyền hiệu quả
nhờ vào bộ máy nhà nước đa dạng và mang tính đại diện nhiều hơn?
Hay là các chính phủ hiện đại, hoặc các chỉ huy quân đội Athens thời xưa,
với nhiều kiến thức và kỹ năng chuyên môn?
Bạn cũng đừng quá hy vọng
mình sẽ giành một vị trí trong chính quyền quốc gia.
Nhưng tùy thuộc vào nơi bạn sống,
bạn vẫn có khả năng được chọn tham gia vào một bồi thẩm đoàn,
một hội đồng nhân dân,
hoặc tham gia một cuộc khảo sát trưng cầu ý dân
đó là cách mà các nguyên tắc dân chủ đằng sau bầu cử bằng rút thăm
vẫn tồn tại cho đến ngày nay.