Hey, tebrikler!
Piyango size çıktı.
Ama ödül ne para ne de lüks bir gemi.
Ödül, ülke meclisinde bir pozisyon.
Üstelik tek şanslı kazanan siz değilsiniz.
Tüm diğer milletvekili arkadaşlarınız da sizinle aynı biçimde o koltuklara oturdu.
Bu size, bırakın demokrasiyi, herhangi bir hükümeti kurmak için
garip bir yol gibi gelebilir.
Seçim, demokrasinin simgesidir, öyle değil mi ama?
Demokrasiyi icat eden eski Atinalıların bakış açısı farklıydı aslında.
İşin gerçeği, Atina demokrasisinde seçimler ufak bir rol oynardı.
Memurların çoğu gönüllü vatandaşlar arasında çekilen piyango ile belirlenirdi.
Seçmenlerin, kendi adlarına yasa koyup kararlar vereceği liderleri seçtiği
günümüzün yaygın "temsili demokrasi"lerinden farklı olarak,
M.Ö. 5.yüzyıl Atina'sının demokrasisi "doğrudan demokrasi" idi.
İsteyen herkesin katılabilmesi ilkesi yani "ho boulomenos (kim isterse)"
uyarınca geniş katılım teşvik ediliyordu.
Yani yaklaşık 30.000 uygun vatandaştan herhangi birileri,
ayda bir kaç kez toplanan meclise katılabiliyordu.
İlkesel olarak, her oturumda 6.000 katılımcının her birinin
vatandaşlara seslenme,
kanun teklifi verme
ya da dava açma hakkı vardı.
Elbette aynı anda konuşmaya çalışan
6.000 kişi ile verimli bir hükümet olamazdı.
O nedenle Atina sisteminin güvendiği Boule adında 500 kişilik
bir yönetim konseyi de vardı.
Konsey gündemi belirliyor ve önerileri değerlendiriyordu.
Ek olarak yüzlerce jüri ve hakim de yasal konularla ilgileniyordu.
Seçilmek ya da atanmak yerine,
tüm bu memurlar piyango ile belirlenmişti.
Bu rastgele seçim sürecine "sortition" denirdi.
Seçimle belirlenen konumlar
sadece uzmanlık gerektiren alanlardı;
generallik gibi.
Ancak bunun aristokratik (seçkinlerce yönetilme) olduğu,
demokratik (çoklu yönetim) olmadığı düşünülürdü.
Bu sistem nasıl ortaya çıkmıştı?
Demokrasi Atina'daki asiller arasında uzun süren bir sosyal ve politik gerilim
sonucunda doğmuştu.
Bir zamanlar sadece seçkinlerin sahip olduğu
topluluğa hitap etme ve oy kullanma gibi güçler
sıradan vatandaşlara genişletildi.
Atina'nın demokratik ideolojisinin merkezinde sıradan vatandaşların
bu görevleri hakkıyla yerine getirmesi yer alıyordu.
Ülke yönetimine katılım bir ayrıcalık değil,
tüm vatandaşların görevi durumundaydı.
Piyango ve kesin süre sınırlamaları, yönetici bir sınıfın ya da
politik partilerin oluşumunu önlüyordu.
21.yüzyıl standartlarına göre
Atina kuralları bir yandan da çok sayıda insanı dışlıyordu.
Kadınlara, kölelere ve yabancılara tam vatandaşlık verilmiyordu.
Genç erkekleri de bir yana bırakınca,
hak sahibi Atinalı sayısı, tüm nüfusun %10 ilâ 20'sine iniyordu.
Platon da dahil kimi antik filozoflar
bu demokrasi biçiminin düzensizliğini ve aptallar elinde oluşunu aşağılamıştır.
Ancak günümüzde sözcük o denli iyi çağrışımlara sahip olmuştur ki,
çok sayıda rejim onu benimsediği iddiasındadır.
Aynı zamanda Platon'un kitle bilgeliğine duyduğu kuşkuyu paylaşanlar da var.
Çağdaş demokrasilerin çoğu bununla, kendi adlarına kanun koyacak kadar
nitelikli görülen insanlar arasında
seçim yaparak uzlaşı sağlamıştır.
Fakat bunun da kendi problemleri vardır.
Paranın gücü ve seçmenlerinden farklı amaçlar güden
profesyonel politikacıların belirmesi gibi.
Seçimleri piyango ile canlandırmak, çeşitlilik ve temsil fazlalığı sayesinde
daha verimli bir hükümet getirebilir mi?
Veya çağdaş politik memuriyetler, Atina'daki askeri kuvvetler gibi
özel bilgi ve becerilere sahip olmalı mıdır?
Siz muhtemelen devlet yönetimine katılmak için
piyango çıkmasını beklememelisiniz.
Ama nerede yaşadığınıza bağlı olarak, yine de jüride, sivil toplum kuruluşunda
ya da katılımcı havuzunda yer almak için seçilebilirsiniz.
Tüm bunlar, demokratik ilkenin hâla yaşadığını gösteren örneklerdir.